માદ્રી પ્રાહ પતિં પાણ્ડું પુત્રં મે કુરુ સત્તમ । કિં કરોમિ મહારાજ દુઃખં નાશય મે પ્રભો
માદ્રીએ પાંડુને કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ, મને પણ પુત્ર આપો. હે મહારાજ, હું શું કરું? મારા દુઃખ દૂર કરો, પ્રભુ.'
પ્રાર્થિતા પતિના કુન્તી દદૌ મન્ત્રં દયાન્વિતા । એકપુત્રપ્રબન્ધેન માદ્રી પતિમતે સ્થિતા
પતિએ વિનંતી કરતાં, દયાળુ કુંતીએ માદ્રીને મંત્ર આપ્યો. પતિની મંજૂરીથી માદ્રીએ એક પુત્ર માટે મંત્રનો ઉપયોગ કર્યો.
સ્મૃત્વા તદાશ્વિનૌ દેવૌ મદ્રરાજસુતા સુતૌ । નકુલઃ સહદેવશ્ચ સુષુવે વરવર્ણિની
એ સમયે મદ્રરાજની પુત્રી, તેજસ્વિ માદ્રીને અશ્વિનીકુમારોનું સ્મરણ થતાં, નકુલ અને સહદેવ જન્મ્યા.
એવં તે પાણ્ડવાઃ પઞ્ચ ક્ષેત્રોત્પન્તાઃ સુરાત્મજાઃ । વર્ષવર્ષાન્તરે જાતા વને તસ્મિન્દ્વિજોત્તમાઃ
આ રીતે, પાંડવો પાંચેય દેવપુત્રો વનમાં વર્ષો પછી વર્ષ જન્મ્યા, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.
એકસ્મિન્સમયે પાણ્ડુર્માદ્રીં દૃષ્ટ્વાથ નિર્જને । આશ્રમે ચાતિકામાર્તો જગ્રાહાગતવૈશસઃ
એક વખત, પાંડુએ આશ્રમમાં માદ્રીને એકલી જોઈ અને કામવશ થઈ, અનિચ્છિત દુઃખ આવવાનું ભૂલી, તેને પકડી લીધી.
મા મા મા મેતિ બહુધા નિષિદ્ધોઽપિતયા ભૃશમ્ । આલિલિઙ્ગ પ્રિયાં દૈવાત્પપાત ધરણીતલે
માદ્રી વારંવાર 'નહીં, નહીં' કહી વિનંતી કરતી રહી, છતાં પાંડુએ તેને ભેળવી લીધી અને ભાગ્યવશે જમીન પર પડી ગયો.
યથા વૃક્ષગતા વલ્લી છિન્ને પતતિ વૈ દ્રુમે । તથા સા પતિતા બાલા કુર્વન્તી રોદનં બહુ
જે રીતે ઝાડ પર ચડેલી વેલ આધાર કપાઈ જાય ત્યારે પડી જાય છે, એ જ રીતે એ યુવાન માદ્રી પણ પડી ગઈ અને ખૂબ રડી.
પ્રત્યાગતા તદા કુન્તી રુદતી બાલકાસ્તથા । મુનયશ્ચ મહાભાગાઃ શ્રુત્વા કોલાહલં તદા
એ સમયે, રડતી કુંતી અને બાળકો પાછા આવ્યા; અને મહાન મુનિઓએ એ કલહ સાંભળી ત્યાં આવ્યા.
મૃતઃ પાણ્ડુસ્તદા સર્વે મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ । સહાગ્નિભિર્વિધિં કૃત્વા ગઙ્ગાતીરે તદાદહન્
પાંડુનું મૃત્યુ થયું; બધા પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ મુનિઓએ અગ્નિસંસ્કાર કરીને ગંગાના કાંઠે તેને દાઝ્યો.
ચક્રે સહૈવ ગમનં માદ્રી દત્ત્વા સુતૌ શિશૂ । કુન્ત્યૈ ધર્મં પુરસ્કૃત્ય સતીનાં સત્યકામતઃ
માદ્રીએ પોતાના બે પુત્રોને કુંતીને સોંપી, પતિ સાથે જવાની ઇચ્છા કરી, અને પતિવ્રતા ધર્મને પાળ્યો.
જલદાનાદિકં કૃત્વા મુનયસ્તત્ર વાસિનઃ । પઞ્ચપુત્રયુતાં કુન્તીમનયન્હસ્તિનાપુરમ્
પાણી આપવાની વિધિ અને અન્ય ક્રિયાઓ કર્યા પછી, ત્યાંના મુનિઓએ કુંતી અને તેના પાંચ પુત્રોને હસ્તિનાપુર લઈ ગયા.
તાં પ્રાપ્તાં ચ સમાજ્ઞાય ગાઙ્ગેયો વિદુરસ્તથા । નગરીં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય સર્વે તત્ર સમાયયુઃ
કુંતી આવ્યા છે એ જાણીને, ભીષ્મ, વિદુર અને બીજા બધા ધૃતરાષ્ટ્રના શહેરમાં એકઠા થયા.
પપ્રચ્છુશ્ચ જનાઃ સર્વે કસ્ય પુત્રા વરાનને । પાણ્ડોઃ શાપં સમાજ્ઞાય કુન્તી દુઃખાન્વિતા તદા
બધા લોકોએ પુછ્યું, 'હે સુંદર, આ કોના પુત્રો છે?' પાંડુના શ્રાપની વાત જાણીને, કુંતી દુઃખી થઈ.
તાનુવાચ સુરાણાં વૈ પુત્રાઃ કુરુકુલોદ્ભવાઃ । વિશ્વાસાર્થં સમાહૂતાઃ કુન્ત્યા સર્વે સુરાસ્તદા
કુંતીએ કહ્યું, 'આ બધા દેવપુત્રો છે, કુરુકુળમાં જન્મેલા છે.' વિશ્વાસ માટે કુંતીએ બધા દેવોને બોલાવ્યા.
આગત્ય ખે તદા તૈસ્તુ કથિતં નઃ સુતાઃ કિલ । ભીષ્મેણ સત્કૃતં વાક્યં દેવાનાં સત્કૃતાઃ સુતાઃ
દેવતાઓ આકાશમાં આવીને બોલ્યા, 'આ અમારા જ પુત્રો છે.' ભીષ્મે એ વાતનું સન્માન કર્યું અને દેવપુત્રોનું પણ સન્માન થયું.
ગતા નાગપુરં સર્વે તાનાદાય સુતાન્વધૂમ્ । ભીષ્માદયઃ પ્રીતચિત્તાઃ પાલયામાસુરર્થતઃ
ભીષ્મ અને બીજા બધા આનંદથી, પુત્રો અને તેમની માતાને નાગપુર લઈ ગયા અને પ્રેમપૂર્વક તેમનું પાલન કર્યું.
એવં પાર્થાઃ સમુત્પન્ના ગાઙ્ગેયેનાથ પાલિતાઃ
આ રીતે, પાર્થોનો જન્મ થયો અને ગંગાપુત્ર ભીષ્મે તેમનું રક્ષણ કર્યું.
પાણ્ડવાનાં કથાનકં મૃતાનાં દર્શનવર્ણનમ્ સૂત ઉવાચ પઞ્ચાનાં દ્રૌપદી ભાર્યા સા માન્યા સા પતિવ્રતા । પઞ્ચ પુત્રાસ્તુ તસ્યાઃ સ્યુર્ભર્તૃભ્યોઽતીવ સુન્દરાઃ
સૂત કહે છે: દ્રૌપદી, પાંચ પતિઓની પત્ની, બહુ માનનીય અને પતિવ્રતા હતી; તેના પાંચેય પુત્રો પોતાના પિતાઓથી અત્યંત સુંદર હતા.
અર્જુનસ્ય તથા ભાર્યા કૃષ્ણસ્ય ભગિની શુભા । સુભદ્રા યા હૃતા પૂર્વં જિષ્ણુના હરિસમ્મતે
અર્જુનની પત્ની કૃષ્ણની બહેન શુભદ્રા હતી, જેને પહેલાં જિષ્ણુએ હરિપ્રસન્ન થઈ વિવાહ કરી હતી.
તસ્યાં જાતો મહાવીરો નિહતોઽસૌ રણાજિરે । અભિમન્યુર્હતાસ્તત્ર દ્રૌપદ્યાશ્ચ સુતાઃ કિલ
શુભદ્રાથી મહાવીર અભિમન્યુનો જન્મ થયો, જે યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યો; ત્યાં જ દ્રૌપદીના પુત્રો પણ માર્યા ગયા.
અભિમન્યોર્વરા ભાર્યા વૈરાટી ચાતિસુન્દરી । કુલાન્તે સુષુવે પુત્રં મૃતો બાણાગ્નિના શિશુઃ
અભિમન્યુની સુંદર પત્ની, વિરાટની પુત્રી, પોતાના કુળના અંતે એક પુત્રને જન્મ આપ્યો, પણ એ બાળક બાણોની આગમાં મરી ગયો.
જીવિતઃ સ તુ કૃષ્ણેન ભાગિનેયસુતઃ સ્વયમ્ । દ્રૌણિબાણાગ્નિનિર્દગ્ધઃ પ્રતાપેનાદ્ભુતેન ચ
કૃષ્ણે પોતે જ પોતાના ભાણેજના પુત્રને જીવંત કર્યો, જો કે દ્રોણના બાણોની આગથી બાળ્યો હતો, કૃષ્ણની અદ્ભુત શક્તિથી એ ફરી જીવ્યો.
પરિક્ષીણેષુ વંશેષુ જાતો યસ્માદ્વરઃ સુતઃ । તસ્માત્પરીક્ષિતો નામ વિખ્યાતઃ પૃથિવીતલે
જ્યારે બધાં વંશો લગભગ સમાપ્ત થઈ ગયા, ત્યારે એવો શ્રેષ્ઠ પુત્ર જન્મ્યો, તેથી પૃથ્વી પર એનું નામ પરિક્ષિત્ પ્રસિદ્ધ થયું.
નિહતેષુ ચ પુત્રેષુ ધૃતરાષ્ટ્રોઽતિદુઃખિતઃ । તસ્થૌ પાણ્ડવરાજ્યે ચ ભીમવાગ્બાણપીડિતઃ
પુત્રો મરી ગયા પછી ધૃતરાષ્ટ્ર ખૂબ જ દુઃખી થયો અને પાંડવોના રાજ્યમાં રહ્યો, ભીમના કઠોર વચનો અને બાણોથી પીડિત હતો.
ગાન્ધારી ચ તથાતિષ્ઠત્ પુત્રશોકાતુરા ભૃશમ્ । સેવાં તયોર્દિવારાત્રં ચકારાર્તો યુધિષ્ઠિરઃ
ગાંધી પણ ત્યાં રહી, પોતાના પુત્રોના શોકથી ખૂબ જ પીડાતી હતી; યુધિષ્ઠિર દુઃખી થઈને દિવસ-રાત એમની સેવા કરતો.
વિદુરોઽપ્યતિધર્માત્મા પ્રજ્ઞાનેત્રમબોધયત્ । યુધિષ્ઠિરસ્યાનુમતે ભ્રાતૃપાર્શ્વે વ્યતિષ્ઠત
વિદુર, જે અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ હતો, જ્ઞાનની દૃષ્ટિથી એમને સમજાવતો; યુધિષ્ઠિરની મંજૂરીથી એ ભાઈની પાસે જ રહ્યો.
ધર્મપુત્રોઽપિ ધર્માત્મા ચકાર સેવનં પિતુઃ । પુત્રશોકોદ્ભવં દુઃખં તસ્ય વિસ્મારયન્નિવ
ધર્મપુત્ર પણ ધર્મનિષ્ઠ હતો, એ પોતાના પિતાની સેવા કરતો, જાણે પુત્રશોકથી થયેલું દુઃખ ભૂલાવી દેતો હોય.
યથા શૃણોતિ વૃદ્ધોઽસૌ તથા ભીમોઽતિરોષિતઃ । વારબાણેનાહનત્તં તુ શ્રાવયન્સંસ્થિતાઞ્જનાન્
જેવું વૃદ્ધે સાંભળ્યું, તેમ ભીમે ખૂબ ગુસ્સામાં આવીને, તીખા વચનોના બાણો ચલાવી, બધાને સંભળાવતાં એમને ઘાયલ કર્યા.
મયા પુત્રા હતાઃ સર્વે દુષ્ટસ્યાન્ધસ્ય તે રણે । દુઃશાસનસ્ય રુધિરં પીતં હૃદ્યં તથા ભૃશમ્
"હું, દુષ્ટ અંધ, તારા બધા પુત્રોને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા; દુશાસનનું લોહી મેં પીધું અને એ મને ખૂબ ગમ્યું."
ભુનક્તિ પિણ્ડમન્ધોઽયં મયા દત્તં ગતત્રપઃ । ધ્વાંક્ષવદ્વા શ્વવચ્ચાપિ વૃથા જીવત્યસૌ જનઃ
"આ અંધ માણસ નિર્લજ્જતાથી મારા આપેલા અન્નનો ભોજન કરે છે, ગીધ કે કૂતરા જેવી રીતે; આ માણસ વ્યર્થ જીવતો રહે છે."