રાજ્યે સંસ્થાપિતઃ પાણ્ડુઃ કનીયાનપિ મન્ત્રિભિઃ । અન્ધત્વાદ્ધૃતરાષ્ટ્રોઽસૌ નાધિકારે નિયોજિતઃ
પાંડુ નાનો હોવા છતાં મંત્રીઓએ તેને રાજગાદી પર બેસાડ્યો; અને ધૃતરાષ્ટ્રને અંધત્વને કારણે સત્તા આપવામાં આવી નહોતી.
ભીષ્મસ્યાનુમતે રાજ્યં પ્રાપ્તઃ પાણ્ડુર્મહાબલઃ । વિદુરોઽપ્યથ મેધાવી મન્ત્રકાર્યે નિયોજિતઃ
ભીષ્મજીની મંજુરીથી મહાબળવાન પાંડુએ રાજ્ય મેળવ્યું અને બુદ્ધિશાળી વિદુરને મંત્રકાર્યમાં રાખવામાં આવ્યા.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય દ્વે ભાર્યે ગાન્ધારી સૌબલી સ્મૃતા । દ્વિતીયા ચ તથા વૈશ્યા ગાર્હસ્ત્યેષુ પ્રતિષ્ઠિતા
ધૃતરાષ્ટ્રની બે પત્નીઓ હતી: સૌબલકન્યા ગાંધારી અને બીજી વૈશ્યાવંશની, જે ગૃહકર્તવ્યમાં નિષ્ણાત હતી.
પાણ્ડોરપિ તથા પત્ન્યૌ દ્વે પ્રોક્તે વેદવાદિભિઃ । શૌરસેની તથા કુન્તી માદ્રી ચ મદ્રદેશજા
પાંડુની પણ બે પત્નીઓ હતી, જેમ વિદ્વાનો કહે છે: શુરસેનકન્યા કુંતી અને મદ્રદેશમાં જન્મેલી માદ્રી.
ગાન્ધારી સુષુવે પુત્રશતં પરમશોભનમ્ । વૈશ્યાપ્યેકં સુતં કાન્તં યુયુત્સું સુષુવે પ્રિયમ્
ગાંધારીએ સુંદર એવા સો પુત્રોને જન્મ આપ્યો અને વૈશ્યાપત્નીએ પણ એક પ્રિય પુત્ર યુયુત્સુને જન્મ આપ્યો.
કુન્તી તુ પ્રથમં કન્યા સૂર્યાત્કર્ણં મનોહરમ્ । સુષુવે પિતૃગેહસ્થા પશ્ચાત્પાણ્ડુપરિગ્રહઃ
કુંતીએ પહેલા પિતાના ઘરમાં કન્યારૂપે સૂર્યદેવથી મનમોહક કર્ણને જન્મ આપ્યો અને પછી પાંડુ સાથે વિવાહ થયો.
ઋષય ઊચુઃ કિમેતત્સૂત ચિત્રં ત્વં ભાષસે મુનિસત્તમ । જનિતશ્ચ સુતઃ પૂર્વં પાણ્ડુના સા વિવાહિતા
ઋષિઓએ કહ્યું: સુતજી, તમે કેવી અદ્ભુત વાત કહો છો! પહેલા પુત્રનો જન્મ થયો અને પછી પાંડુ સાથે તેનું લગ્ન થયું?
સૂર્યાત્કર્ણઃ કથં જાતઃ કન્યાયાં વદ વિસ્તરાત્ । કન્યા કથં પુનર્જાતા પાણ્ડુના સા વિવાહિતા
સૂર્યદેવથી કર્ણ કન્યામાં કેવી રીતે જન્મ્યો, એ વિગતે કહો. અને પછી તે ફરી કન્યા કેવી રીતે બની અને પાંડુ સાથે લગ્ન કેવી રીતે થયું?
સૂત ઉવાચ શૂરસેનસુતા કુન્તી બાલભાવે યદા દ્વિજાઃ । કુન્તિભોજેન રાજ્ઞા તુ પ્રાર્થિતા કન્યકા શુભા
સૂતજીએ કહ્યું: શુરસેનની પુત્રી કુંતી બાળપણમાં, દ્વિજોને, રાજા કુંતિભોજ દ્વારા કન્યારૂપે માંગવામાં આવી.
કુન્તિભોજેન સા બાલા પુત્રી તુ પરિકલ્પિતા । સેવનાર્થં તુ દીપ્તસ્ય વિહિતા ચારુહાસિની
કુંતિભોજે તેને પુત્રી તરીકે રાખી અને સુંદર હાસ્યવાળી કુંતીને તેજસ્વી ઋષિની સેવા માટે નિમણૂક કરી.
દુર્વાસાસ્તુ મુનિઃ પ્રાપ્તશ્ચાતુર્માસ્યે સ્થિતો દ્વિજઃ । પરિચર્યા કૃતા કુન્ત્યા મુનિસ્તોષં જગામ હ
ચાતુર્માસ્ય દરમિયાન દુર્વાસા ઋષિ આવ્યા; કુંતીએ તેમની સેવા કરી અને ઋષિ પ્રસન્ન થયા.
દદૌ મન્ત્રં શુભં તસ્યૈ યેનાહૂતઃ સુરઃ સ્વયમ્ । સમાયાતિ તથા કામં પૂરયિષ્યતિ વાઞ્છિતમ્
તેણે કુંતીને એક પવિત્ર મંત્ર આપ્યો, જેના દ્વારા દેવતાઓને બોલાવવાથી, તેઓ સ્વયં આવીને ઇચ્છિત મનોકામના પૂર્ણ કરતા.
ગતે મુનૌ તતઃ કુન્તી નિશ્ચયાર્થં ગૃહે સ્થિતા । ચિન્તયામાસ મનસા કં સુરં સમચિન્તયે
પછી ઋષિ જતા રહ્યા, તો કુંતી ઘરે રહીને મંત્રની સાચી અસર જાણવા મનમાં વિચારવા લાગી કે કયા દેવતાને બોલાવું.
ઉદિતશ્ચ તદા ભાનુસ્તયા દૃષ્ટો દિવાકરઃ । મન્ત્રોચ્ચારં તયા કૃત્વા ચાહૂતસ્તિગ્મગુસ્તદા
એ સમયે સૂર્યદેવ ઉગ્યા અને કુંતીએ તેમને જોયા; તેણે મંત્ર ઉચ્ચારી blazing સૂર્યદેવને બોલાવ્યા.
મણ્ડલાન્માનુષં રૂપં કૃત્વા સર્વાતિપેશલમ્ । અવાતરત્તદાકાશાત્સમીપે તત્ર મન્દિરે
પછી સૂર્યદેવે પોતાના મંડળમાંથી અતિ સુંદર માનવરૂપ ધારણ કર્યું અને આકાશમાંથી નીચે આવી, ત્યાં મંડપમાં પ્રગટ થયા.
દૃષ્ટ્વા દેવં સમાયાન્તં કુન્તી ભાનું સુવિસ્મિતા । વેપમાના રજોદોષં પ્રાપ્તા સદ્યસ્તુ ભામિની
દેવતા સૂર્યદેવને આવતાં જોઈને કુંતી ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ; ડરીને તરત જ સ્ત્રીત્વના પરિણામનો અનુભવ થયો.
કૃતાઞ્જલિઃ સ્થિતા સૂર્યં બભાષે ચારુલોચના । સુપ્રીતા દર્શનેનાદ્ય ગચ્છ ત્વં નિજમણ્ડલમ્
કુંતિએ હાથ જોડીને, સુંદર આંખોથી સૂર્યદેવને કહ્યું: 'આજે તમારો દર્શન થઈને હું ખૂબ પ્રસન્ન થઈ છું; હવે તમે તમારા લોકમાં પાછા જાઓ.'
સૂર્ય ઉવાચ આહૂતોઽસ્મિ કથં કુન્તિ ત્વયા મન્ત્રબલેન વૈ । ન માં ભજસિ કસ્માત્ત્વં સમાહૂય પુરોગતમ્
સૂર્યદેવ બોલ્યા: 'કુંતિ, તું મંત્રશક્તિથી મને બોલાવી લીધો છે—પણ જ્યારે હું તારા સામે ઉભો છું, ત્યારે તું મને કેમ પૂજે છે નહીં? મને અહીં શા માટે બોલાવ્યો છે?'
કામાર્તોઽસ્મ્યસિતાપાઙ્ગિ ભજ માં ભાવસંયુતમ્ । મન્ત્રેણાધીનતાં પ્રાપ્પ્તં ક્રીડિતું નય મામિતિ
'કાળી આંખોવાળી, હું ઇચ્છાથી વ્યાકુળ છું; તું ભક્તિપૂર્વક મને સ્વીકાર. તારા મંત્રથી હું તારા વશમાં છું—હવે મને સાથે લઈ જ.'
કુન્ત્યુવાચ ॥ કન્યાસ્મ્યહં તુ ધર્મજ્ઞ સર્વસાક્ષિન્નમામ્યહમ્ । તવાપ્યહં ન દુર્વાચ્યા કુલકન્યાસ્મિ સુવ્રત
કુંતિએ કહ્યું: 'હું કન્યા છું, ધર્મને જાણનારા, અને સર્વના સાક્ષી એવા તમને વંદન કરું છું. હું કુટુંબની કન્યા છું, સુવ્રતા, અને તમારે મને દુઃખ આપવું યોગ્ય નથી.'
સૂર્ય ઉવાચ લજ્જા મે મહતી ચાદ્ય યદિ ગચ્છામ્યહં વૃથા । વાચ્યતાં સર્વદેવાનાં યાસ્યામ્યત્ર ન સંશયઃ
સૂર્યદેવ બોલ્યા: 'આજે જો હું વ્યર્થ પરત જઈશ તો મને બહુ શરમ લાગશે; અને પછી બધા દેવતાઓમાં મારી ચર્ચા થશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.'
શપ્સ્યામિ તં દ્વિજં ચાદ્ય યેન મન્ત્રઃ સમર્પિતઃ । ત્વાં ચાપિ સુભૃશં કુન્તિ નોચેન્માં ત્વં ભજિષ્યસિ
'આજે હું એ બ્રાહ્મણને શાપ આપીશ, જેણે તને મંત્ર આપ્યો છે, અને જો તું મને સ્વીકારશે નહીં તો તને પણ કઠોર શાપ આપીશ, કુંતિ.'
કન્યાધર્મઃ સ્થિરસ્તે સ્યાન્ન જ્ઞાસ્યન્તિ જનાઃ કિલ । મત્સમસ્તુ તથા પુત્રો ભવિતા તે વરાનને
'તારો કન્યાધર્મ અખંડિત રહેશે; કોઈને આ વાત ખબર નહીં પડે, સુંદર ચહેરાવાળી. અને તને મારા સમાન પુત્ર થશે.'
ઇત્યુક્ત્વા તરણિઃ કુન્તીં તન્મનસ્કાં સુલજ્જિતામ્ । ભુક્ત્વા જગામ દેવેશો વરં દત્ત્વાતિવાઞ્છિતમ્
આવી રીતે કહીને, સૂર્યદેવે મનમાં ગભરાયેલી અને લજ્જિત કુંતિ સાથે સંયોગ કર્યો, તેને ઇચ્છિત વરદાન આપ્યું અને પછી પરત ગયા.
ગર્ભં દધાર સુશ્રોણી સુગુપ્તે મન્દિરે સ્થિતા । ધાત્રી વેદ પ્રિયા ચૈકા ન માતા ન જનસ્તથા
સુંદર કટિવાળી કુંતિએ ગુપ્ત કક્ષમાં રહીને ગર્ભ ધારણ કર્યો; માત્ર ધાત્રી અને એક પ્રિય સખી જ જાણતી હતી—માતા કે બીજાને ખબર નહોતી.
ગુપ્તઃ સદ્મનિ પુત્રસ્તુ જાતશ્ચાતિમનોહરઃ । કવચેનાતિરમ્યેણ કુણ્ડલાભ્યાં સમન્વિતઃ
પુત્ર ગુપ્ત રીતે ઘરે જન્મ્યો, બહુ મનોહર હતો, તેજસ્વી કવચ અને કુંડલોથી શોભતો હતો.
દ્વિતીય ઇવ સૂર્યસ્તુ કુમાર ઇવ ચાપરઃ । કરે કૃત્વાથ ધાત્રેયી તામુવાચ સુલજ્જિતામ્
એ પુત્ર બીજાં સૂર્યદેવ જેવો, કે દેવકુમાર જેવો લાગતો; પછી કુંતિએ તેને ધાત્રીના હાથમાં આપ્યો અને ખૂબ લજ્જાથી કહ્યું.
કાં ચિન્તાં કરભોરુ ત્વમાધત્સેઽદ્ય સ્થિતાસ્મ્યહમ્ । મઞ્જૂષાયાં સુતં કુન્તી મુઞ્ચન્તી વાક્યમબ્રવીત્
'શું માટે ચિંતિત છે, સુકાંડા વાળી? હું અહીં છું,' એમ ધાત્રીએ કહ્યું. પછી કુંતિએ પુત્રને પેટીમાં મૂકીને બોલી.
કિં કરોમિ સુતાર્તાહં ત્યજે ત્વાં પ્રાણવલ્લભમ્ । મન્દભાગ્યા ત્યજામિ ત્વાં સર્વલક્ષણસંયુતમ્
'હું શું કરું, પુત્ર માટે દુઃખી છું; તને, મારા પ્રાણપ્રિય, છોડવું પડે છે. દુર્ભાગ્યવશ, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત તને છોડું છું.'
પાતુત્વાં સગુણાગુણા ભગવતી સર્વેશ્વરી ચામ્બિકા સ્તન્યં સૈવ દદાતુ વિશ્વજનની કાત્યાયની કામદા । દ્રક્ષ્યેઽહંમુખપઙ્કજં સુલલિતં પ્રાણપ્રિયાર્હં કદા ત્યક્ત્વા ત્વાં વિજને વને રવિસુતં દુષ્ટા યથા સ્વૈરિણી
'ગુણવાળી કે નિર્ગુણ, સર્વેશ્વરી અંબિકા તારી રક્ષા કરે; વિશ્વમાતા કાત્યાયની, કામ પૂરી કરનારી, તને પોતાનું દૂધ આપે. ક્યારે હું તારો સુંદર કમળ જેવો ચહેરો, પ્રાણથી પણ પ્રિય, ફરી જોઈશ? તને, રવિપુત્ર, એકાંત વનમાં છોડી, હું દૂષિત સ્ત્રી જેવી પાપી બની ગઈ છું.'