શંતનુર્નામ રાજર્ષિસ્તસ્ય ભાર્યા ભવાનઘે
હે નિર્દોષે, શાંતનુ નામના રાજર્ષિ છે, તમે તેમની પત્ની બનશો.
એવં શાપવિનિર્મોક્ષો ભવિતા નાત્ર સંશયઃ
આ રીતે શાપમાંથી મુક્તિ મળશે, આમાં કોઈ શંકા નથી.
ગંગાઽપિ નિર્ગતા દેવી ચિંત્યમાના પુનઃ પુનઃ
ગંગા દેવીનું વારંવાર સ્મરણ થતાં એ પણ અવતર્યા.
શંતનુર્નામ રાજર્ષિર્ધર્માત્મા સત્યસંગરઃ
શાંતનુ નામના રાજર્ષિ હતા, જે ધર્મનિષ્ઠ અને સત્યવ્રતી હતા.
તદા ચ સલિલાત્તસ્માન્નિઃસૃતા વરવર્ણિની
ત્યારે એ જળમાંથી એક અતિ સુંદર સ્ત્રી પ્રગટ થઈ.
અંકે સ્થિતાં સ્ત્રિયં ચાહ માપૃષ્ટ્વા કિં વરાનને
એ સ્ત્રીને પોતાની ગોદમાં બેઠેલી જોઈ, રાજાએ પૂછ્યા વિના જ, "હે સુંદર મુખવાળી!" એમ સંબોધન કર્યું.
સા તમાહ વરારોહા યદર્થં રાજસત્તમ
સુંદર કાયાવાળી એ સ્ત્રીએ કહ્યું: "હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તમે મને કયા કામ માટે બોલાવ્યા છો?"
તામવોચદથો રાજા રૂપયૌવનશાલિનીમ્ 2.3.
પછી રાજાએ, જે સુંદરતા અને યુવાનીથી તેજસ્વી હતી, તેને કહ્યું.
સ્થિતા દક્ષિણમૂરું મે ત્વમાશ્લિષ્ય ચ ભામિનિ
"હે પ્રિયે, તું મારી જમણી જાંઘને વળીને અહીં બેઠી છે.
સ્નુષા મે ભવ કલ્યાણિ જાતે પુત્રેઽતિવાઞ્છિતે
હે શુભે, જ્યારે મને બહુ ઇચ્છિત પુત્ર જન્મે, ત્યારે તું મારી વહુ બનજે."
તથેત્યુક્તા ગતા સા વૈ કામિની દિવ્ય દર્શના
એ દિવ્ય રૂપાવાળી કામિનીએ 'જેમ તેમ' કહ્યું અને ત્યાંથી ચાલતી થઈ.
તતઃ કાલેન કિયતા જાતે પુત્રે વયસ્વિનિ
થોડા સમય પછી, હે યુવાને, પુત્રનો જન્મ થયો.
વૃત્તાંતં કથયિત્વા તુ પુનરૂચે નિજં સુતમ્
ઘટનાની વાત કહીને, રાજાએ ફરી પોતાના પુત્રને કહ્યું.
કામયાના વરારોહા તા ભજેથા મનોરમામ્
હે સુંદર કાયાવાળી, તું તેને ઇચ્છે છે તો એ મનમોહક સ્ત્રીને અપનાવ.
ધર્મપત્નીં ચ તાં કૃત્વા ભવિતા ત્વં સુખી કિલ એવં સંદિશ્ય તં પુત્રં ભૂપતિઃ પ્રીતમાનસઃ
એ સ્ત્રીને ધર્મપત્ની બનાવીશ તો તું ખરેખર સુખી થશ; આમ કહીને રાજાએ આનંદથી પુત્રને ઉપદેશ આપ્યો.
દત્ત્વા રાજ્યશ્રિયં સર્વાં વનં રાજા વિવેશ હ
પછી રાજાએ આખું રાજ્ય અને વૈભવ આપી, પોતે વનમાં ગયો.
જગામ સ્વર્ગં રાજાઽસૌ દેહં ત્યક્ત્વા સ્વતેજસા
એ રાજાએ પોતાના તેજથી શરીર ત્યજી સ્વર્ગમાં પ્રસ્થાન કર્યું.
પ્રજાં વૈ પાલયામાસ ધર્મદંડો મહીપતિઃ ।। 2.3.
ધર્મની લાકડીથી રાજાએ પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.
દેવવ્રતોત્પતિવર્ણનમ્ સૂત ઉવાચ બભૂવ મૃગયાશીલો નિઘ્નન્વ્યાઘ્રાન્મૃગાન્નૃપઃ
દેવવ્રતના જન્મનું વર્ણન: સૂતજી બોલ્યા— એ રાજાને શિકારનો બહુ શોખ હતો; તે વાઘ અને હરણનો શિકાર કરતો.
સ કદાચિદ્વને ઘોરે ગંગાતીરે ચરન્નૃપઃ
એક વખત એ રાજા ભયાનક વનમાં, ગંગાના કિનારે ફરતો હતો.
દૃષ્ટ્વા તાં નૃપતિર્મગ્નઃ પિત્રોક્તેયં વરાનના
એને જોઈને રાજા મોહિત થયો; એ તો એના પિતાએ કહ્યું હતું, હે સુંદરમુખી.
પિબન્મુખાંબુજં તસ્યા ન તૃપ્તિમગ્મન્નૃપઃ
એ સ્ત્રીના કમળ જેવા મુખમાંથી જળ પીધા છતાં રાજાને તૃપ્તિ ન થઈ.
મહાભિષં સાઽપિ મત્વા પ્રેમયુક્તા બભૂવ હ
તે પણ તેને મહાભિષા માની પ્રેમથી ભરાઈ ગઈ.
વીક્ષ્ય તામસિતાપાંગીં રાજા પ્રીતમના ભૃશમ્
કાળી કિનારીવાળી આંખો ધરાવતી તેને જોઈ રાજાને મનમાં ખૂબ આનંદ થયો.
દેવી વા ત્વં ચ વામોરુ માનુષી વા વરાનને
સુંદર જાંઘવાળી, તું દેવી હોય કે માનવી, હે સુંદર ચહેરાવાળી,
યાઽસિ કાઽસિ વરારોહે ભાર્યા મે ભવ સુંદરિ
તું જે પણ હોય, હે સુંદર કટિવાળી, મારી પત્ની બન, હે રૂપાળી.
સૂત ઉવાચ મહાભિષં સમુત્પન્નં નૃપં જાનાતિ જાહ્નવી
સૂતાએ કહ્યું: ગંગાએ જાણ્યું કે આ રાજા મહાભિષાનો જન્મ છે.
પૂર્વપ્રેમસમાયોગાચ્છ્રુત્વા વાચં નૃપસ્ય તામ્ 2.4.
પહેલાના પ્રેમભર્યા સંબંધને લીધે, રાજાની વાત સાંભળીને,
સ્ત્ર્યુવાચ કા ન વાંછતિ ચાર્વંગી ભાવિત્વાત્સદૃશં પતિમ્
સ્ત્રીએ કહ્યું: કઈ સુંદર સ્ત્રી યોગ્ય પતિની ઈચ્છા ન રાખે?
વાગ્બંધેન નૃપશ્રેષ્ઠ ચરિષ્યામિ પતિં કિલ
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું વચનથી તારી પત્ની બનીશ.