જુગુપ્સિતમિદં કર્મ સ કથં કૃતવાન્મુનિઃ
આવું નિંદનીય કર્મ એ ઋષિએ કેમ કર્યું?
વ્યાસ શિષ્યોઽસિ મેધાવિન્સંદેહં છેત્તુમર્હસિ
વ્યાસ, તમે તેમના શિષ્ય અને બુદ્ધિશાળી છો; આ સંશય દૂર કરવો તમારો ધર્મ છે.
સૂત ઉવાચ સત્યવાન્ધર્મશીલશ્ચ ચક્રવર્તી નૃપોત્તમઃ
સૂતાએ કહ્યું: સત્યવત ધર્મપ્રિય અને સર્વોત્તમ રાજા હતા.
અશ્વમેધસહસ્રેણ વાજપેયશતેન ચ ।। તોષયામાસ દેવેંદ્રં સ્વર્ગં પ્રાપ મહામતિઃ
એ મહાપુરુષે હજાર અશ્વમેઘ અને સો વાજપેય યજ્ઞ કરીને દેવરાજ ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કર્યા અને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.
એકદા બ્રહ્મસદનં ગતો રાજા મહાભિષઃ
એક વખત મહાભીષક રાજા બ્રહ્માજીના મંદિરમાં ગયા.
ગંગા મહાનદી તત્ર સંસ્થિતા સેવિતું વિભુમ્
ત્યાં મહાનદી ગંગા ભગવાનની સેવા માટે હાજર હતી.
અધોમુખાઃ સુરાઃ સર્વે ન વિલોક્યૈવ તાં સ્થિતાઃ
બધા દેવતાઓએ પોતાનું મોઢું નીચે કરી ઊભા રહ્યા અને ગંગાને જોયા વિના જ રહ્યા.
સાઽપિ તં પ્રેમસંયુક્તં નૃપં જ્ઞાતવતી નદી 2.3.
એ નદી પણ પ્રેમથી ભરેલા રાજાને ઓળખી ગઈ.
બ્રહ્મા ચુકોપ તૌ તૂર્ણં શશાપ ચ રુષાઽન્વિતઃ
બ્રહ્માજી બંને પર ક્રોધિત થયા અને તરત જ શાપ આપ્યો.
પુણ્યેન મહતાઽઽવિષ્ટસ્ત્વમવાપ્સ્યસિ સર્વથા
તમે મહાન પુણ્યથી યુક્ત થઈને અવતાર અવશ્ય પામશો.
વિમનસ્કૌ તુ તૌ તૂર્ણં નિઃસૃતૌ બ્રહ્મણોંઽતિકાત્
બંને મનથી દુઃખી થઈ ઝડપથી બ્રહ્માજીના દરબારમાંથી નીકળી ગયા.
પ્રતીપં ચિંતયામાસ પિતરં પુરુવંશજમ્
એણે પોતાના પિતા, પુરુવંશી પ્રતિપ વિશે વિચારવાનું શરૂ કર્યું.
વસિષ્ઠસ્યાઽઽશ્રમં પ્રાપ્તા રમમાણા યદૃચ્છયા
તેઓ યદ્રુચ્છયાએ આનંદથી વસિષ્ઠજીના આશ્રમમાં પહોંચ્યા.
દ્યૌર્નામા તસ્ય ભાર્યાઽથ નંદિનીં ગાં દદર્શ હ
તેણીનું નામ દ્યૌ હતું; તેણે નંદિની ગાયને જોયી.
દ્યૌસ્તામાહ વસિષ્ઠસ્ય ગૌરિયં શૃણુ સુંદરિ
દ્યૌએ તેણીને કહ્યું: 'સુંદરિ, આ વસિષ્ઠજીની ગાય છે, સાંભળ.'
અયુતાયુર્ભવેન્યૂનં સદૈવાઽગતયૌવનઃ
આ ગાયનું આયુષ્ય દસ હજાર વર્ષથી ઓછું રહેશે અને તે હમેશા યુવાન જ રહેશે.
ઉશીનરસ્ય રાજર્ષેઃ પુત્રી પરમશોભના
ઉશીનર નામના રાજર્ષિની પુત્રી અતિ સુંદર હતી.
આનયસ્વાઽઽશ્રમશ્રેષ્ઠં નંદિનીં કામદાં શુભામ્ 2.3.
આ શ્રેષ્ઠ આશ્રમમાં શુભ અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરતી નંદિની ગાયને લાવો.
માનુષેષુ ભવેદેકા જરારોગવિવર્જિતા
માણસોમાં એ જ એક એવી હતી કે જેને વૃદ્ધતા કે રોગ લાગતા નહોતાં.
અવમન્ય મુનિં દાંતં પૃથ્વાદ્યૈઃ સહિતોઽનઘઃ
પૃથ્વી અને બીજા સાથે મળીને નિર્દોષેણે એ સંયમી મુનિને અવગણ્યા.
આજગામાઽઽશ્રમપદં ફલાન્યાદાય સત્વરઃ
એ ઝડપથી ફળ લઈને આશ્રમમાં આવ્યો.
મૃગયામાસ તેજસ્વી ગહ્વરેષુ વનેષ્વપિ
તે તેજસ્વી વનમાં અને ઘનઘોર જંગલોમાં શિકાર કરવા ગયો.
વારુણિશ્ચાપિ વિજ્ઞાય ધ્યાનેન વસુભિર્હૃતામ્
વારુણે ધ્યાનથી જાણ્યું કે વસુઓએ એ ચીજ લઈ લીધી છે.
તસ્માત્સર્વે જનિષ્યંતિ માનુષેષુ ન સંશયઃ
એટલે બધા માનવોમાં જન્મ લેશે, આમાં કોઈ શંકા નથી.
શ્રુત્વા વિમનસઃ સર્વે પ્રયયુર્દુઃખિતાશ્ચ તે
આ સાંભળી બધા દુઃખી થઈ ગયા અને ઉદાસ મનથી ચાલ્યા ગયા.
પ્રસાદયંતસ્તમૃષિં વસવ શરણં ગતાઃ
વસુઓ એ ઋષિ પાસે ગયા અને તેમને પ્રસન્ન કરવા આશ્રય લીધો.
અનુસંવત્સરં સર્વે શાપમોક્ષમવાપ્સ્યથ
એક વર્ષ પછી તમે બધા શાપમાંથી મુક્તિ પામશો.
તસ્માદ્દ્યૌર્માનુષે દેહે દીર્ઘકાલં વસિષ્યતિ 2.3.
એટલે દ્યૌ માનવ શરીરમાં લાંબા સમય સુધી રહેશે.
ઊચુસ્તાં પ્રણતાઃ સર્વે શપ્તાં ચિંતાતુરાં નદીમ્
શાપગ્રસ્ત અને ચિંતિત થઈ બધા નદીને વંદન કરીને બોલ્યા.
માનુષાણાં ચ જઠરં ચિંતેયં મહતી હિ નઃ
માણસોના ગર્ભમાં જવું એ અમારે માટે મોટી ચિંતા છે.