ઇત્યુક્તા સા તદા પિત્રા મત્સ્યગન્ધાથ વાસવી । ઉડુપે મુનિમાસીનં સંવાહયતિ ભામિની
પિતાએ એમ કહ્યાથી મત્સ્યગંધા, જેને વાસવી પણ કહે છે, નાવમાં બેઠેલા મુનિને પાર લઈ ગઈ.
વ્રજન્ સૂર્યસુતાતોયે ભાવિત્વાદ્દૈવયોગતઃ । કામાર્તસ્તુ મુનિર્જાતો દૃષ્ટ્વા તાં ચારુલોચનામ્
સૂર્યકન્યા કાલિન્દીના પાણીમાં જતા, દૈવયોગે મુનિએ તેની સુંદર આંખો જોઈ, તો તેના મનમાં ઇચ્છા જાગી.
ગ્રહીતુકામઃ સ મુનિર્દૃષ્ટ્વા વ્યઞ્જિતયૌવનામ્ । દક્ષિણેન કરેણૈનામસ્પૃશદ્દક્ષિણે કરે
મુનિએ, જેની યુવાની સ્પષ્ટ દેખાતી હતી, તેને જોઈને તેને મેળવવાની ઈચ્છા કરી અને જમણા હાથથી તેનો જમણો હાથ સ્પર્શ્યો.
તમુવાચાસિતાપાઙ્ગી સ્મિતપૂર્વમિદં વચઃ । કુલસ્ય સદૃશં વઃ કિં શ્રુતસ્ય તપસશ્ચ કિમ્
કાળી આંખોવાળી એ યુવતીએ હળવી સ્મિત સાથે કહ્યું: 'આવું વર્તન તમારા કુળને, શિક્ષાને અને તપને શોભે છે?'
ત્વં વૈ વસિષ્ઠદાયાદઃ કુલશીલસમન્વિતઃ । કિં ચિકીર્ષસિ ધર્મજ્ઞ મન્મથેન પ્રપીડિતઃ
તમે તો વશિષ્ઠના વંશજ અને ઉત્તમ કુળ તથા સારા સ્વભાવવાળા છો. ધર્મને જાણનારા હોવા છતાં, કામના કારણે દુઃખી થઈને આવું કામ શા માટે કરવા ઇચ્છો છો?
દુર્લભં માનુષં જન્મ ભુવિ બ્રાહ્મણસત્તમ । તત્રાપિ દુર્લભં મન્યે બ્રાહ્મણત્વં વિશેષતઃ
માણસનો જન્મ ધરતી પર બહુ દુર્લભ છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ! અને તેમાં પણ ખાસ કરીને બ્રાહ્મણ બનવું તો બહુ જ દુર્લભ માનું છું.
કુલેન શીલેન તથા શ્રુતેન દ્વિજોત્તમસ્ત્વં કિલ ધર્મવિચ્ચ । અનાર્યભાવં કથમાગતોઽસિ વિપ્રેન્દ્ર માં વીક્ષ્ય ચ મીનગન્ધામ્
કુળ, સ્વભાવ અને શાસ્ત્રજ્ઞાનથી તમે તો શ્રેષ્ઠ દ્વિજ અને ધર્મના જાણકાર છો. હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, મારી જેવી માછલીની વાસવાળી સ્ત્રીને જોઈને તમે આવું નીચું વર્તન કેમ અપનાવ્યું?
મદીયે શરીરે દ્વિજામોઘબુદ્ધે ॥ શુભં કિં સમાલોક્ય પાણિં ગ્રહીતુમ્ । સમીપં સમાયાસિ કામાતુરસ્ત્વં કથં નાભિજાનાસિ ધર્મં સ્વકીયમ્
હે અડગ બુદ્ધિવાળા બ્રાહ્મણ, મારા શરીરમાં એવું કયું શુભ ગુણ તમે જુઓ છો કે મારા હાથ પકડીને લગ્ન કરવા ઈચ્છો છો? કામવશ થઈને તમે નજીક આવ્યા છો, પણ શું તમારું પોતાનું ધર્મ ભૂલી ગયા છો?
અહો મન્દબુદ્ધિર્દ્વિજોઽયં ગ્રહીષ્ય- ઞ્જલે મગ્ન એવાદ્ય માં વૈ ગૃહીત્વા । મનો વ્યાકુલં પઞ્ચબાણાતિવિદ્ધં ન કોઽપીહ શક્તઃ પ્રતીપં હિ કર્તુમ્
અરે, આ બ્રાહ્મણ તો મૂર્ખ બનીને મારા હાથ પકડીને મને જ વિચારતો રહી ગયો છે. તેનો મન કામદેવના પાંચ બાણોથી વ્યાકુળ થઈ ગયું છે, અને અહીં કોઈ પણ તેને રોકી શકતો નથી.
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સા બાલા તમુવાચ મહામુનિમ્ । ધૈર્યં કુરુ મહાભાગ પરં પારં નયામિ વૈ
આવી રીતે વિચારીને, તે યુવતી એ મહામુનિને કહ્યું: 'ધીરજ રાખો, હે મહાભાગ્યશાળી, હું તમને પાર ઉતારી દઈશ.'
સૂત ઉવાચ પરાશરસ્તુ તચ્છ્રુત્વા વચનં હિતપૂર્વકમ્ । કરં ત્યક્ત્વા સ્થિતસ્તત્ર સિન્ધોઃ પારં ગતઃ પુનઃ
સૂતજી કહે છે: પરાશરે એ શુભ અને હિતની વાતો સાંભળી, તેનો હાથ છોડી દીધો અને ત્યાં જ ઊભો રહ્યો, પછી નદીના પાર પહોંચી ગયો.
મત્સ્યગન્ધાં પ્રજગ્રાહ મુનિઃ કામાતુરસ્તદા । વેપમાના તુ સા કન્યા તમુવાચ પુરઃસ્થિતમ્
પછી, કામના વશ થયેલા મુનિએ માછલીની વાસવાળી યુવતીનો હાથ પકડી લીધો. ડરથી કાંપતી એ કન્યાએ, સામે ઊભેલા મુનિને કહ્યું.
દુર્ગન્ધાહં મુનિશ્રેષ્ઠ કથં ત્વં નોપશઙ્કસે । સમાનરૂપયોઃ કામસંયોગસ્તુ સુખાવહઃ
'હું તો દુર્ગંધવાળી છું, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, છતાં તમને શા માટે સંકોચ થતો નથી? સમાન સ્વભાવવાળાઓનું મિલન જ આનંદદાયક હોય છે.'
ઇત્યુક્તેન તુ સા કન્યા ક્ષણમાત્રેણ ભામિની । કૃતા યોજનગન્ધા તુ સુરૂપા ચ વરાનના
આવી રીતે કહેતાં, એ તેજસ્વી યુવતી એક ક્ષણમાં જ યોજન જેટલી સુગંધવાળી અને સુંદર મુખવાળી બની ગઈ.
મૃગનાભિસુગન્ધાં તાં કૃત્વા કાન્તાં મનોહરામ્ । જગ્રાહ દક્ષિણે પાણૌ મુનિર્મન્મથપીડિતઃ
મુનિએ તેને મૃગના અભિ જેવી સુગંધવાળી, મનોહર અને રમણીય બનાવી, કામના પીડિત થઈને તેનો જમણો હાથ પકડી લીધો.
ગ્રહીતુકામં તં પ્રાહ નામ્ના સત્યવતી શુભા । મુને પશ્યતિ લોકોઽયં પિતા ચૈવ તટસ્થિતઃ
પછી, શુભ સત્યવતી એ મુનિને કહ્યું: 'હે મુનિ, લોકો અને મારા પિતા નદીના કાંઠે ઊભા રહીને જોઈ રહ્યા છે.'
પશુધર્મો ન મે પ્રીતિં જનયત્યતિદારુણઃ । પ્રતીક્ષસ્વ મુનિશ્રેષ્ઠ યાવદ્ભવતિ યામિની
'પશુઓ જેવું ખુલ્લેઆમ અને કઠોર મિલન મને પસંદ નથી. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, રાત્રિ થાય ત્યાં સુધી રાહ જુઓ.'
રાત્રૌ વ્યવાય ઉદ્દિષ્ટો દિવા ન મનુજસ્ય હિ । દિવાસઙ્ગે મહાન્ દોષઃ પશ્યન્તિ કિલ માનવાઃ
'મિલન તો રાત્રે જ યોગ્ય ગણાયું છે, દિવસમાં મનુષ્યો માટે નહીં. દિવસમાં આવું કરવું મોટો દોષ માનવામાં આવે છે.'
કામં યચ્છ મહાબુદ્ધે લોકનિન્દા દુરાસદા । તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યા યુક્તમુક્તમુદારધીઃ
'હે મહાબુદ્ધિશાળી, તમારો કામ સંયમમાં રાખો; લોકોની નિંદા સહન કરવી બહુ મુશ્કેલ છે.' એ યુવતીના યોગ્ય અને સમજદારીભર્યા શબ્દો સાંભળી,
નીહારં કલ્પયામાસ શીઘ્રં પુણ્યબલેન વૈ । નીહારે ચ સમુત્પન્ને તટેઽતિતમસા યુતે
મુનિએ પોતાના પુણ્યબળથી તરત જ ઘન ધુમ્મસ પેદા કરી દીધો; અને એ ધુમ્મસથી કાંઠો ઘેરો અંધકારમય થઈ ગયો.
કામિની તં મુનિં પ્રાહ મૃદુપૂર્વમિદં વચઃ । કન્યાહં દ્વિજશાર્દૂલ ભુક્ત્વા ગન્તાસિ કામતઃ
એ કન્યાએ નમ્રતાથી મુનિને કહ્યું: 'હું કન્યા છું, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, તમે ઈચ્છા મુજબ મને ભોગવીને પછી અહીંથી જઈ શકો.'
અમોઘવીર્યસ્ત્વં બ્રહ્મન્ કા ગતિર્મે ભવેદિતિ । પિતરં કિં બ્રવીમ્યદ્ય સગર્ભા ચેદ્ભવામ્યહમ્
'હે બ્રાહ્મણ, તમારું વીર્ય નિષ્ફળ જતું નથી—મારો શું થશે? જો હું ગર્ભવતી થઈ જઉં તો પિતાને શું કહું?'
ત્વં ગમિષ્યસિ ભુક્ત્વા માં કિં કરોમિ વદસ્વ તત્ । પરાશર ઉવાચ કાન્તેઽદ્ય મત્પ્રિયં કૃત્વા કન્યૈવ ત્વં ભવિષ્યસિ
તમે મને ભોગવીને પછી અહીંથી જશો; પછી હું શું કરું, એ કહો.
વૃણીષ્વ ચ વરં ભીરુ યં ત્વમિચ્છસિ ભામિનિ । સત્યવત્યુવાચ યથા મે પિતરૌ લોકે ન જાનીતો હિ માનદ
હવે, ડરપોક સુંદરી, તું જે ઈચ્છે એ વર માંગ.
કન્યાવ્રતં ન મે હન્યાત્તથા કુરુ દ્વિજોત્તમ । પુત્રશ્ચ ત્વત્સમઃ કામં ભવેદદ્ભુતવીર્યવાન્
મારો કન્યાવ્રત કદી તૂટે નહીં, એ વર આપો, દ્વિજશ્રેષ્ઠ. અને મારો પુત્ર તમારું સમાન, અદ્ભુત બળવાળો થાય.
ગન્ધોઽયં સર્વદા મે સ્યાદ્યૌવનં ચ નવં નવમ્ । પરાશર ઉવાચ શૃણુ સુન્દરિ પુત્રસ્તે વિષ્ણ્વંશસમ્ભવઃ શુચિઃ
મારો સુગંધ હંમેશા રહે અને મારું યુવાનપણ સદા નવું-નવું જળવાય રહે.
ભવિષ્યતિ ચ વિખ્યાતસ્ત્રૈલોક્યે વરવર્ણિનિ । કેનચિત્કારણેનાહં જાતઃ કામાતુરસ્ત્વયિ
શ્રવણ કર, સુંદરી! તારો પુત્ર વિષ્ણુના વંશનો, પવિત્ર અને ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ થશે.
કદાપિ ચ ન સમ્મોહો ભૂતપૂર્વો વરાનને । દૃષ્ટ્વા ચાપ્સરસાં રૂપં સદાહં ધૈર્યમાવહમ્
હું કોઈ કારણથી તારા પર મોહિત થયો છું; સુંદર મુખવાળી, અપ્સરાઓને જોઈને પણ કદી મારો ધૈર્ય ગુમાયું નથી.
દૈવયોગેન વીક્ષ્ય ત્વાં કામસ્ય વશગોઽભવમ્ । તત્કિઞ્ચિત્કારણં વિદ્ધિ દૈવં હિ દુરતિક્રમમ્
દૈવયોગે તને જોઈને હું કામના વશ થયો; એમાં કોઈ કારણ છે, કારણ કે દૈવને ટાળી શકાતું નથી.
દૃષ્ટ્વાહં ચાતિદુર્ગન્ધાં ત્વાં કથં મોહમાપ્નુયામ્ । પુરાણકર્તા પુત્રસ્તે ભવિષ્યતિ વરાનને
ક્યારેક તારો ગંધ બહુ દુર્ગંધ હતો, ત્યારે હું કેમ મોહિત થાત? સુંદરે, તારો પુત્ર પુરાણોનો રચયિતા થશે.