મત્પ્રિયાર્થમિદં સૌમ્ય ગૃહીત્વા ત્વં ગૃહં નય । ગિરિકાયૈ પ્રયચ્છાશુ તસ્યાસ્ત્વાર્તવમદ્ય વૈ
'મારા પ્રિય માટે, હે સૌમ્ય, આ લઈ અને મારા ઘરે પહોંચાડ; આજે ગિરિકા માટે અનુકૂળ સમય છે, તને જલદી તેને આપવું છે.'
સૂત ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા પ્રદદૌ પર્ણં શ્યેનાય નૃપસત્તમઃ । સ ગૃહીત્વોત્પપાતાશુ ગગનં ગતિવિત્તમઃ
સૂતે કહ્યું: આમ કહીને શ્રેષ્ઠ રાજાએ પાન શ્યેનને આપ્યું; તે ઝડપથી પાન લઈ આકાશમાં ઉડી ગયો.
ગચ્છન્તં ગગનં શ્યેનં ધૃત્વા ચઞ્ચુપુટે પુટમ્ । તમપશ્યદથાયાન્તં ખગં શ્યેનસ્તથાપરઃ
શ્યેન જ્યારે પાનને ચાંચમાં પકડીને આકાશમાં જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે બીજો શ્યેન તેને આવતો જોઈ ગયો.
આમિષં સ તુ વિજ્ઞાય શીઘ્રમભ્યદ્રવત્ખગમ્ । તુણ્ડયુદ્ધમથાકાશે તાવુભૌ સમ્પ્રચક્રતુઃ
એ બીજું પક્ષી એમાં માંસ હોવાનું જાણી, ઝડપથી તેની તરફ દોડી આવ્યું; પછી બંનેએ આકાશમાં ચાંચથી યુદ્ધ કર્યું.
યુદ્ધ્યતોરપતદ્રેતસ્તજ્જાપિ યમુનામ્ભસિ । ખગૌ તૌ નિર્ગતૌ કામં પુટકે પતિતે તદા
યુદ્ધ કરતા કરતા વીર્ય યમુનાના પાણીમાં પડી ગયું; પાન નીચે પડતાં બંને પક્ષીઓ ઊડી ગયા.
એતસ્મિન્સમયે કાચિદ્અદ્રિકા નામ ચાપ્સરાઃ । બ્રાહ્મણં સમનુપ્રાપ્તં સન્ધ્યાવન્દનતત્પરમ્
એ સમયે, અદ્રિકા નામની એક અપ્સરા, સંધ્યાવંદન કરતી બ્રાહ્મણ પાસે આવી.
કુર્વન્તી જલકેલિં સા જલે મગ્ના ચચાર સા । જગ્રાહ ચરણં નારી દ્વિજસ્ય વરવર્ણિની
એ સુંદર સ્ત્રી પાણીમાં રમતી અને તરતી હતી; તેણે બ્રાહ્મણના પગ પકડી લીધો.
પ્રાણાયામપરઃ સોઽથ દૃષ્ટ્વા તાં કામચારિણીમ્ । શશાપ ભવ મત્સ્યી ત્વં ધ્યાનવિઘ્નકરી યતઃ
બ્રાહ્મણ પ્રાણાયામમાં લીન હતો, ત્યારે તેણે એ કામવાસના ભરેલી સ્ત્રીને જોઈ અને શાપ આપ્યો: 'તમે ધ્યાનમાં વિઘ્ન પાડ્યું છે, તેથી માછલી બની જા.'
સા શપ્તા વિપ્રમુખ્યેન બભૂવ યમુનાચરી । શફરી રૂપસમ્પન્ના હ્યદ્રિકા ચ વરાપ્સરાઃ
મુખ્ય બ્રાહ્મણના શાપથી અદ્રિકા, શ્રેષ્ઠ અપ્સરા, યમુનામાં સુંદર માછલી બની ગઈ.
શ્યેનપાદપરિભ્રષ્ટં તચ્છુક્રમથ વાસવી । જગ્રાહ તરસાભ્યેત્ય સાદ્રિકા મત્સ્યરૂપિણી
પછી, શ્યેનના પગમાંથી પડેલું વીર્ય અદ્રિકા, હવે માછલી સ્વરૂપે, ઝડપથી લઈ ગઈ.
અથ કાલેન કિયતા મત્સ્યીં તાં મત્સ્યજીવનઃ । સમ્પ્રાપ્તે દશમે માસિ બબન્ધ તાં મનોરમામ્
થોડા સમયમાં, માછલીવાળાએ એ સુંદર માછલીને, દસમા મહિનામાં પકડી લીધી.
ઉદરં વિદદારાશુ સ તસ્યા મત્સ્યજીવનઃ । યુગ્મં વિનિઃસૃતં તસ્માદુદરાન્માનુષાકૃતિ
માછલીવાળાએ તરત જ તેની પેટ કાપી, અને એમાંથી માનવાકૃતિના બે બાળકો બહાર આવ્યા.
બાલઃ કુમારઃ સુભગસ્તથા કન્યા શુભાનના । દૃષ્ટ્વાશ્ચર્યમિદં સોઽથ વિસ્મયં પરમં ગતઃ
એક સુંદર છોકરો અને એક સુંદર ચહેરાવાળી છોકરી બહાર આવી; આ અદ્દભુત દૃશ્ય જોઈને તે ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડી ગયો.
રાજ્ઞે નિવેદયામાસ પુત્રૌ દ્વૌ તુ ઝષોદ્ભવૌ । રાજાપિ વિસ્મયાવિષ્ટઃ સુતં જગ્રાહ તં શુભમ્
એણે રાજાને માછલીમાંથી જન્મેલા બે બાળકો વિશે જાણ કરાવી; રાજા પણ આશ્ચર્યચકિત થઈને એ શુભ છોકરાને લઈ ગયો.
સ મત્સ્યો નામ રાજાસૌ ધાર્મિકઃ સત્યસઙ્ગરઃ । વસુપુત્રો મહાતેજાઃ પિત્રા તુલ્યપરાક્રમઃ
એ રાજા, જેનું નામ માછ્ય હતો, ધર્મી અને સત્યનિષ્ઠ હતો; વસુનો પુત્ર અને પિતાની જેમ પરાક્રમી અને તેજસ્વી હતો.
કાલિકા વસુના દત્તા તરસા જલજીવિને । નામ્ના કાલીતિ વિખ્યાતા તથા મત્સ્યોદરીતિ ચ
કાળિકા ને વસુએ ઝડપથી માછલીવાળાને આપી દીધી; તે કાળી અને માછલીઓના પેટમાંથી જન્મેલી તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ.
મત્સ્યગન્ધેતિ નામ્ના વૈ ગણેન સમજાયત । વિવર્ધમાના દાશસ્ય ગૃહે સા વાસવી શુભા
મત્સ્યગંધા નામથી એ લોકોએ ઓળખી, અને શુભ વાસવી માછીમારના ઘરમાં મોટી થઈ.
ઋષય ઊચુઃ અદ્રિકા મુનિના શપ્તા મત્સ્યી જાતા વરાપ્સરાઃ । વિદારિતા ચ દાશેન મૃતા ચ ભક્ષિતા પુનઃ
ઋષિઓએ પૂછ્યું: અદ્રિકા નામની અપ્સરા એક મુનિ દ્વારા શાપિત થઈ માછલી બની, પછી માછીમારે તેને ફાડી, એ મૃત્યુ પામી અને ખાઈ પણ લીધી.
કિં બભૂવ પુનસ્તસ્યા અપ્સરાયા વદસ્વ તત્ । શાપસ્યાન્તં કથં સૂત કથં સ્વર્ગમવાપ સા
પછી એ અપ્સરાનું શું થયું? એ કહો. શાપ કઈ રીતે પૂરો થયો, સુતજી, અને એ સ્વર્ગે કેવી રીતે પહોંચી એ કહો.
સૂત ઉવાચ શપ્તા યદા સા મુનિના વિસ્મિતા સમ્બભૂવ હ । સ્તુતિં ચકાર વિપ્રસ્ય દીનેવ રુદતી તદા
સૂતજીએ કહ્યું: જ્યારે મુનિએ તેને શાપ આપ્યો, ત્યારે એ આશ્ચર્યચકિત થઈ, દુઃખી બની રડતી રડતી મુનિની સ્તુતિ કરવા લાગી.
દયાવાન્બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ તાં તદા રુદતીં સ્ત્રિયમ્ । મા શોકં કુરુ કલ્યાણિ શાપાન્તં તે વદામ્યહમ્
દયાળુ બ્રાહ્મણે રડતી સ્ત્રીને કહ્યું: 'કળીયાણિ, દુઃખ ન કર, હું તને તારા શાપનો અંત કહું છું.'
મત્કોધશાપયોગેન મત્સ્યયોનિં ગતા શુભે । માનુષૌ જનયિત્વા ત્વં શાપમોક્ષમવાપ્સ્યસિ
મારા ક્રોધના શાપથી તું માછલીના ગર્ભમાં ગઈ છે, શુભે. બે માનવ સંતાનોને જન્મ આપ્યા પછી તારો શાપ દૂર થશે.
ઇત્યુક્તા તેન સા પ્રાપ મત્સ્યદેહં નદીજલે । બાલકૌ જનયિત્વા સા મૃતા મુક્તા ચ શાપતઃ
એમ કહી, એ નદીના પાણીમાં માછલીનું રૂપ ધારણ કરી, બે સંતાનોને જન્મ આપ્યા પછી મૃત્યુ પામી અને શાપથી મુક્ત થઈ.
સન્ત્યજ્ય રૂપં મત્સ્યસ્ય દિવ્યરૂપમવાપ્ય ચ । જગામામરમાર્ગં ચ શાપાન્તે વરવર્ણિની
માછલીનું રૂપ છોડી, એએ ફરી દેવતાનું રૂપ મેળવ્યું અને શાપ પૂરો થતાં અમરલોક તરફ ગઈ.
એવં જાતા વરા પુત્રી મત્સ્યગન્ધા વરાનના । પુત્રીવ પાલ્યમાના સા દાશગેહે વ્યવર્ધત
આ રીતે સુંદર ચહેરાવાળી ઉત્તમ પુત્રી મત્સ્યગંધા જન્મી; પુત્રીની જેમ ઉછેરાય, એ માછીમારના ઘરમાં મોટી થઈ.
મત્સ્યગન્ધા તદા જાતા કિશોરી ચાતિસુપ્રભા । તસ્ય કાર્યાણિ કુર્વાણા વાસવી ચાતિસુપ્રભા
મત્સ્યગંધા ત્યારે જન્મી, એ કિશોરી અને અત્યંત તેજસ્વી હતી; ઘરકામ કરતી વાસવી પણ બહુ જ ઉજળી હતી.
વ્યાસજન્મવર્ણનમ્ સૂત ઉવાચ એકદા તીર્થયાત્રાયાં વ્રજન્ પારાશરો મુનિઃ । આજગામ મહાતેજાઃ કાલિન્દ્યાસ્તટમુત્તમમ્
સૂતજીએ કહ્યું: એક વખત તીર્થયાત્રા દરમ્યાન મહાતેજસ્વી પરાશર મુનિ કાલિન્દી નદીના સુંદર કાંઠે આવ્યા.
નિષાદમાહ ધર્માત્મા કુર્વન્તં ભોજનં તદા । પ્રાપયસ્વ પરં પારં કાલિન્દ્યા ઉડુપેન મામ્
ત્યારે ધર્મપ્રિય મુનિએ માછીમારને કહ્યું: 'મને નાવમાં બેસાડી કાલિન્દી નદીની પાર લઈ જા.'
દાશઃ શ્રુત્વા મુનેર્વાક્યં કુર્વાણો ભોજનં તટે । ઉવાચ તાં સુતાં બાલાં મત્સ્યગન્ધાં મનોરમામ્
મુનિનું વચન સાંભળી, કાંઠે ભોજન બનાવતો માછીમાર પોતાની મનમોહક પુત્રી મત્સ્યગંધાને બોલાવ્યો.
ઉડુપેન મુનિં બાલે પરં પારં નયસ્વ હ । ગન્તુકામોઽસ્તિ ધર્માત્મા તાપસોઽયં શુચિસ્મિતે
'બાળિકા, આ મુનિને નાવમાં બેસાડી નદીની પાર લઈ જા; આ ધર્મનિષ્ઠ તપસ્વી પાર જવા માંગે છે.'