પુત્રાશ્ચાસ્ય મહાવીર્યાઃ પઞ્ચાસન્નમિતૌજસઃ । પૃથગ્દેશેષુ રાજાનઃ સ્થાપિતાસ્તેન ભૂભુજા
એ રાજાને પાંચ પુત્રો હતા, બધા મહાન પરાક્રમી અને સમાન શક્તિવાળા. રાજાએ તેમને જુદા જુદા પ્રદેશોમાં રાજા બનાવ્યા.
વસોસ્તુ પત્ની ગિરિકા કામાન્ કાલે ન્યવેદયત્ । ઋતુકાલમનુપ્રાપ્તા સ્નાતા પુંસવને શુચિઃ
વસુની પત્ની ગિરિકા, યોગ્ય સમયે પોતાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી. તેણે સ્નાન કરીને શુદ્ધ થઈ, પુત્રપ્રાપ્તિ માટે તૈયાર થઈ.
તદહઃ પિતરશ્ચૈનમૂચુર્જહિ મૃગાનિતિ । તચ્છુત્વા ચિન્તયામાસ ભાર્યામૃતુમતીં તથા
એ દિવસે પિતૃઓએ રાજાને કહ્યું, 'શિકાર કરવા જા.' એ સાંભળીને રાજાએ પોતાની ઋતુમાં આવેલી પત્નીનું ધ્યાન કર્યું.
પિતૃવાક્યં ગુરું મત્વા કર્તવ્યમિતિ નિશ્ચિતમ્ । ચચાર મૃગયાં રાજા ગિરિકાં મનસા સ્મરન્
પિતૃઓના વચનને શ્રેષ્ઠ અને કરવાનું જરૂરી માનીને, રાજા શિકારે ગયો અને મનમાં ગિરિકાનું સ્મરણ કરતો રહ્યો.
વને સ્થિતઃ સ રાજર્ષિશ્ચિત્તે સસ્માર ભામિનીમ્ । અતીવ રૂપસમ્પન્નાં સાક્ષાચ્છ્રિયમિવાપરામ્
વનમાં રોકાઈને એ રાજર્ષિએ પોતાના હૃદયમાં એ અતિ સુંદર ગિરિકાનું સ્મરણ કર્યું, જે словно લક્ષ્મી જેવી દીપ્તિમાન હતી.
તસ્ય રેતઃ પ્રચસ્કન્દ સ્મરતસ્તાં ચ કામિનીમ્ । વટપત્રે તુ તદ્રાજા સ્કન્નમાત્રં સમાક્ષિપત્
એ કામિનીનું સ્મરણ કરતાં રાજાના શરીરમાંથી વીર્ય નીકળી ગયું; તે તરત જ વટના પાન પર પાડી લીધું.
ઇદં વૃથા પરિસ્કન્નં રેતો વૈ ન ભવેત્કથમ્ । ઋતુકાલં ચ વિજ્ઞાય મતિં ચક્રે નૃપસ્તદા
આ વીર્ય વ્યર્થ વહી ગયું છે; હવે એ કેવી રીતે બગડશે નહીં? ઋતુકાળ સમજીને રાજાએ મનમાં નક્કી કર્યું.
અમોઘં સર્વથા વીર્યં મમ ચૈતન્ન સંશયઃ । પ્રિયાયૈ પ્રેષયામ્યેતદિતિ બુદ્ધિમકલ્પયત્
મારું વીર્ય ક્યારેય વ્યર્થ જતું નથી, એમાં કોઈ શંકા નથી. હવે હું એ મારા પ્રિયાને મોકલવાનો નિશ્ચય કરું છું.
શુક્રપ્રસ્થાપને કાલં મહિષ્યાઃ પ્રસમીક્ષ્ય સઃ । અભિમન્ત્ર્યાથ તદ્વીર્યં વટપર્ણપુટે કૃતમ્
રાજાએ પોતાની રાણીના અનુકૂળ સમયને જોઈને, પોતાના વીર્યને વટના પાન પર રાખીને પવિત્ર કર્યું.
પાર્શ્વસ્થં શ્યેનમાભાષ્ય રાજોવાચ દ્વિજં પ્રતિ । ગૃહાણેદં મહાભાગ ગચ્છ શીઘ્રં ગૃહં મમ
પછી રાજાએ પાસે બેઠેલા શ્યેનને બોલાવી અને બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'હે ભાગ્યશાળી, આ લઈ જા અને જલદી મારા ઘરે પહોંચી જા.'
મત્પ્રિયાર્થમિદં સૌમ્ય ગૃહીત્વા ત્વં ગૃહં નય । ગિરિકાયૈ પ્રયચ્છાશુ તસ્યાસ્ત્વાર્તવમદ્ય વૈ
'મારા પ્રિય માટે, હે સૌમ્ય, આ લઈ અને મારા ઘરે પહોંચાડ; આજે ગિરિકા માટે અનુકૂળ સમય છે, તને જલદી તેને આપવું છે.'
સૂત ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા પ્રદદૌ પર્ણં શ્યેનાય નૃપસત્તમઃ । સ ગૃહીત્વોત્પપાતાશુ ગગનં ગતિવિત્તમઃ
સૂતે કહ્યું: આમ કહીને શ્રેષ્ઠ રાજાએ પાન શ્યેનને આપ્યું; તે ઝડપથી પાન લઈ આકાશમાં ઉડી ગયો.
ગચ્છન્તં ગગનં શ્યેનં ધૃત્વા ચઞ્ચુપુટે પુટમ્ । તમપશ્યદથાયાન્તં ખગં શ્યેનસ્તથાપરઃ
શ્યેન જ્યારે પાનને ચાંચમાં પકડીને આકાશમાં જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે બીજો શ્યેન તેને આવતો જોઈ ગયો.
આમિષં સ તુ વિજ્ઞાય શીઘ્રમભ્યદ્રવત્ખગમ્ । તુણ્ડયુદ્ધમથાકાશે તાવુભૌ સમ્પ્રચક્રતુઃ
એ બીજું પક્ષી એમાં માંસ હોવાનું જાણી, ઝડપથી તેની તરફ દોડી આવ્યું; પછી બંનેએ આકાશમાં ચાંચથી યુદ્ધ કર્યું.
યુદ્ધ્યતોરપતદ્રેતસ્તજ્જાપિ યમુનામ્ભસિ । ખગૌ તૌ નિર્ગતૌ કામં પુટકે પતિતે તદા
યુદ્ધ કરતા કરતા વીર્ય યમુનાના પાણીમાં પડી ગયું; પાન નીચે પડતાં બંને પક્ષીઓ ઊડી ગયા.
એતસ્મિન્સમયે કાચિદ્અદ્રિકા નામ ચાપ્સરાઃ । બ્રાહ્મણં સમનુપ્રાપ્તં સન્ધ્યાવન્દનતત્પરમ્
એ સમયે, અદ્રિકા નામની એક અપ્સરા, સંધ્યાવંદન કરતી બ્રાહ્મણ પાસે આવી.
કુર્વન્તી જલકેલિં સા જલે મગ્ના ચચાર સા । જગ્રાહ ચરણં નારી દ્વિજસ્ય વરવર્ણિની
એ સુંદર સ્ત્રી પાણીમાં રમતી અને તરતી હતી; તેણે બ્રાહ્મણના પગ પકડી લીધો.
પ્રાણાયામપરઃ સોઽથ દૃષ્ટ્વા તાં કામચારિણીમ્ । શશાપ ભવ મત્સ્યી ત્વં ધ્યાનવિઘ્નકરી યતઃ
બ્રાહ્મણ પ્રાણાયામમાં લીન હતો, ત્યારે તેણે એ કામવાસના ભરેલી સ્ત્રીને જોઈ અને શાપ આપ્યો: 'તમે ધ્યાનમાં વિઘ્ન પાડ્યું છે, તેથી માછલી બની જા.'
સા શપ્તા વિપ્રમુખ્યેન બભૂવ યમુનાચરી । શફરી રૂપસમ્પન્ના હ્યદ્રિકા ચ વરાપ્સરાઃ
મુખ્ય બ્રાહ્મણના શાપથી અદ્રિકા, શ્રેષ્ઠ અપ્સરા, યમુનામાં સુંદર માછલી બની ગઈ.
શ્યેનપાદપરિભ્રષ્ટં તચ્છુક્રમથ વાસવી । જગ્રાહ તરસાભ્યેત્ય સાદ્રિકા મત્સ્યરૂપિણી
પછી, શ્યેનના પગમાંથી પડેલું વીર્ય અદ્રિકા, હવે માછલી સ્વરૂપે, ઝડપથી લઈ ગઈ.
અથ કાલેન કિયતા મત્સ્યીં તાં મત્સ્યજીવનઃ । સમ્પ્રાપ્તે દશમે માસિ બબન્ધ તાં મનોરમામ્
થોડા સમયમાં, માછલીવાળાએ એ સુંદર માછલીને, દસમા મહિનામાં પકડી લીધી.
ઉદરં વિદદારાશુ સ તસ્યા મત્સ્યજીવનઃ । યુગ્મં વિનિઃસૃતં તસ્માદુદરાન્માનુષાકૃતિ
માછલીવાળાએ તરત જ તેની પેટ કાપી, અને એમાંથી માનવાકૃતિના બે બાળકો બહાર આવ્યા.
બાલઃ કુમારઃ સુભગસ્તથા કન્યા શુભાનના । દૃષ્ટ્વાશ્ચર્યમિદં સોઽથ વિસ્મયં પરમં ગતઃ
એક સુંદર છોકરો અને એક સુંદર ચહેરાવાળી છોકરી બહાર આવી; આ અદ્દભુત દૃશ્ય જોઈને તે ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડી ગયો.
રાજ્ઞે નિવેદયામાસ પુત્રૌ દ્વૌ તુ ઝષોદ્ભવૌ । રાજાપિ વિસ્મયાવિષ્ટઃ સુતં જગ્રાહ તં શુભમ્
એણે રાજાને માછલીમાંથી જન્મેલા બે બાળકો વિશે જાણ કરાવી; રાજા પણ આશ્ચર્યચકિત થઈને એ શુભ છોકરાને લઈ ગયો.
સ મત્સ્યો નામ રાજાસૌ ધાર્મિકઃ સત્યસઙ્ગરઃ । વસુપુત્રો મહાતેજાઃ પિત્રા તુલ્યપરાક્રમઃ
એ રાજા, જેનું નામ માછ્ય હતો, ધર્મી અને સત્યનિષ્ઠ હતો; વસુનો પુત્ર અને પિતાની જેમ પરાક્રમી અને તેજસ્વી હતો.
કાલિકા વસુના દત્તા તરસા જલજીવિને । નામ્ના કાલીતિ વિખ્યાતા તથા મત્સ્યોદરીતિ ચ
કાળિકા ને વસુએ ઝડપથી માછલીવાળાને આપી દીધી; તે કાળી અને માછલીઓના પેટમાંથી જન્મેલી તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ.
મત્સ્યગન્ધેતિ નામ્ના વૈ ગણેન સમજાયત । વિવર્ધમાના દાશસ્ય ગૃહે સા વાસવી શુભા
મત્સ્યગંધા નામથી એ લોકોએ ઓળખી, અને શુભ વાસવી માછીમારના ઘરમાં મોટી થઈ.
ઋષય ઊચુઃ અદ્રિકા મુનિના શપ્તા મત્સ્યી જાતા વરાપ્સરાઃ । વિદારિતા ચ દાશેન મૃતા ચ ભક્ષિતા પુનઃ
ઋષિઓએ પૂછ્યું: અદ્રિકા નામની અપ્સરા એક મુનિ દ્વારા શાપિત થઈ માછલી બની, પછી માછીમારે તેને ફાડી, એ મૃત્યુ પામી અને ખાઈ પણ લીધી.
કિં બભૂવ પુનસ્તસ્યા અપ્સરાયા વદસ્વ તત્ । શાપસ્યાન્તં કથં સૂત કથં સ્વર્ગમવાપ સા
પછી એ અપ્સરાનું શું થયું? એ કહો. શાપ કઈ રીતે પૂરો થયો, સુતજી, અને એ સ્વર્ગે કેવી રીતે પહોંચી એ કહો.
સૂત ઉવાચ શપ્તા યદા સા મુનિના વિસ્મિતા સમ્બભૂવ હ । સ્તુતિં ચકાર વિપ્રસ્ય દીનેવ રુદતી તદા
સૂતજીએ કહ્યું: જ્યારે મુનિએ તેને શાપ આપ્યો, ત્યારે એ આશ્ચર્યચકિત થઈ, દુઃખી બની રડતી રડતી મુનિની સ્તુતિ કરવા લાગી.