ભવન્તઃ સર્વ એવૈતે મન્વન્તરપતીશ્વરાઃ । સન્તત્યા દીર્ઘયા ભોગૈરનેકૈરપિ સઙ્ગમઃ
તમારે બધા મન્વંતરપતિ બનશો; લાંબી વંશાવળી અને અનેક ભોગ સાથે સુખી રહેશો.
અખણ્ડિતબલૈશ્વર્યં યશસ્તેજોવિભૂતયઃ । ભવિતારો મત્પ્રસાદાદ્રાજપુત્રાઃ ક્રમેણ તુ
અખંડિત બળ, ઐશ્વર્ય, યશ, તેજ અને વૈભવ મારા આશીર્વાદથી તમને ક્રમશઃ પ્રાપ્ત થશે, રાજપુત્રો.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ એવં તેભ્યો વરાન્દત્ત્વા ભ્રામરી જગદમ્બિકા । અન્તર્ધાનં જગામાશુ ભક્ત્યા તૈઃ સંસ્તુતા સતી
શ્રીનારાયણે કહ્યું: એ રીતે ભ્રામરી જગદંબાએ તેમને મનગમતા વરદાન આપ્યા પછી, તેઓના ભક્તિભર્યા સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, તરત જ નજરે અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
તે રાજપુત્રાઃ સર્વેઽપિ તસ્મિઞ્જન્મન્યનુત્તમમ્ । રાજ્યં મહીગતાન્ભોગાન્બુભુજુશ્ચ મહૌજસઃ
એ બધા રાજકુમારો એ જ જન્મમાં મહાન શક્તિ સાથે અદ્વિતીય રાજ્ય અને ધરતીના સર્વસુખોનો આનંદ માણતા થયા.
સન્તતિં ચાખણ્ડિતાં તે સમુત્પાદ્ય મહીતલે । વંશં સંસ્થાપ્ય સર્વેઽપિ મનૂનાં પતયોઽભવન્
તેમણે ધરતી પર અખંડ વંશ વધાર્યો, પોતપોતાના વંશ સ્થાપ્યા અને બધા મનુઓમાં મુખ્ય બન્યા.
ભવાન્તરે ક્રમેણૈવ સાવર્ણિપદભાગિનઃ । પ્રથમો દક્ષસાવર્ણિર્નવમો મનુરીરિતઃ
પછીના જન્મોમાં તેઓ સૌ સાવર્ણિ મનુના પદને પામ્યા; પ્રથમ મનુ દક્ષ સાવર્ણિ કહેવાયા, જે નવમા મનુ છે.
અવ્યાહતબલો દેવ્યાઃ પ્રસાદાદભવદ્વિભુઃ । દ્વિતીયો મેરુસાવર્ણિર્દશમો મનુરેવ ચ
દેવીની કૃપાથી, તેમની શક્તિ ક્યારેય અટકી નહીં અને તેઓ મહાન બન્યા; બીજા મનુ મેરુ સાવર્ણિ કહેવાયા, જે દસમા મનુ છે.
બભૂવ મન્વન્તરપો મહાદેવીપ્રસાદતઃ । તૃતીયો મનુરાખ્યાતઃ સૂર્યસાવર્ણિનામકઃ
મહાદેવીની કૃપાથી તેઓ મન્વંતરના સ્વામી બન્યા; ત્રીજા મનુનું નામ સૂર્ય સાવર્ણિ છે.
એકાદશો મહોત્સાહસ્તપસા સ્વેન ભાવિતઃ । ચતુર્થશ્ચન્દ્રસાવર્ણિર્દ્વાદશો મનુરાડ્ વિભુઃ
અગિયારમો મનુ મહાન ઉત્સાહવાળો અને પોતાની તપસ્યાથી પવિત્ર થયો; ચોથો મનુ ચંદ્ર સાવર્ણિ છે અને બારમો મનુ પણ મહાન રાજા છે.
દેવીસમારાધનેન જાતો મન્વન્તરેશ્વરઃ । પઞ્ચમો રુદ્રસાવર્ણિસ્ત્રયોદશમનુઃ સ્મૃતઃ
દેવીની આરાધનાથી તેઓ મન્વંતરના સ્વામી બન્યા; પાંચમો મનુ રુદ્ર સાવર્ણિ કહેવાય છે, જેને ત્રયોદશ મનુ તરીકે ઓળખાય છે.
મહાબલો મહાસત્ત્વો બભૂવ જગદીશ્વરઃ । ષષ્ઠશ્ચ વિષ્ણુસાવર્ણિશ્ચતુર્દશમનુઃ કૃતી
મહાન બળ અને શક્તિ ધરાવતાં તેઓ જગતના ઇશ્વર બન્યા; છઠ્ઠો મનુ વિષ્ણુ સાવર્ણિ છે, જે ચૌદમો મનુ છે અને કર્મમાં પારંગત છે.
બભૂવ દેવીવરતો જગતાં પ્રથિતઃ પ્રભુઃ । ચતુર્દશૈતે મનવો મહાતેજોબલૈર્યુતાઃ
દેવીના વરદાનથી તેઓ જગતમાં પ્રસિદ્ધ પ્રભુ બન્યા; આ ચૌદેય મનુઓ મહાન તેજ અને બળથી યુક્ત છે.
દેવ્યારાધનતઃ પૂજ્યા વન્દ્યા લોકેષુ નિત્યશઃ । મહાપ્રતાપિનઃ સર્વે ભ્રામર્યાસ્તુ પ્રસાદતઃ
દેવીની આરાધનાથી તેઓ સર્વત્ર હંમેશા પૂજ્ય અને વંદનીય છે; ભ્રામરીની કૃપાથી બધા મહાપ્રતાપી થયા છે.
નારદ ઉવાચ કેયં સા ભ્રામરી દેવી કથં જાતા કિમાત્મિકા । તદાખ્યાનં વદ પ્રાજ્ઞ વિચિત્રં શોકનાશકમ્
નારદે પૂછ્યું: આ ભ્રામરી દેવી કોણ છે? તેઓ કેવી રીતે જન્મ્યા અને તેમનું સ્વરૂપ શું છે? હે વિદ્વાન, એ અજોડ અને દુઃખ દૂર કરનાર કથા મને કહો.
ન તૃપ્તિમધિગચ્છામિ પિબન્દેવીકથામૃતમ્ । અમૃતં પિબતાં મૃત્યુર્નાસ્ય શ્રવણતો યતઃ
હું દેવીની કથારૂપ અમૃત પીતા તૃપ્ત થતો નથી; કારણ કે જે લોકો આ અમૃત સમાન કથા સાંભળે છે, તેમને મૃત્યુ નજીક આવતું નથી.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ જગન્માતુર્વિચેષ્ટિતમ્ । અચિન્ત્યાવ્યક્તરૂપાયા વિચિત્રં મોક્ષદાયકમ્
શ્રીનારાયણે કહ્યું: હે નારદ, હવે હું તને જગદમ્બાના અજોડ અને મોક્ષ આપનારા કાર્યો કહું છું, જેમનું સ્વરૂપ અકલ્પ્ય અને અવ્યક્ત છે.
યદ્યચ્ચરિત્રં શ્રીદેવ્યાસ્તત્સર્વં લોકહેતવે । નિર્વ્યાજયા કરુણયા પુત્રે માતુર્યથા તથા
દેવીના જે પણ કાર્યો છે, એ બધું જગતના હિત માટે છે; જેમ માતા પોતાના બાળક માટે નિઃસ્વાર્થ દયા કરે છે, તેમ.
પૂર્વં દૈત્યો મહાનાસીદરુણાખ્યો મહાબલઃ । પાતાલે દૈત્યસંસ્થાને દેવદ્વેષી મહાખલઃ
પહેલાં પાતાળમાં દૈત્યોમાં અરુણ નામનો મહાબળવાન અને દેવદ્વેષી દૈત્ય હતો, જે બહુ દુષ્ટ હતો.
સ દેવાઞ્જેતુકામશ્ચ ચકાર પરમં તપઃ । પદ્મસમ્ભવમુદ્દિશ્ય સ નસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ
તે દેવોને જીતવાની ઇચ્છાથી કમળમાં જન્મેલા ભગવાનને ધ્યાનમાં રાખીને કઠિન તપ કરવા લાગ્યો; કેમ કે તેને લાગ્યું કે એ જ અમારો રક્ષક બનશે.
ગત્વા હિમવતઃ પાર્શ્વે ગઙ્ગાજલસુશીતલે । પક્વપર્ણાશનો યોગી સન્નિરુધ્ય મરુદ્ગણમ્
તે યોગી હિમાલયની કાંઠે, ઠંડા ગંગાજળ પાસે ગયો, ફક્ત સૂકાં પાન ખાઈ અને શ્વાસ રોકી તપસ્યા કરવા લાગ્યો.
ગાયત્રીજપસંસક્તઃ સકામસ્તમસા યુતઃ । દશવર્ષસહસ્રાણિ તતો વારિકણાશનઃ
ગાયત્રીનું જાપ કરતા, ઇચ્છાઓથી ભરેલા અને અંધકારમાં ડૂબેલા, એ દસ હજાર વર્ષ સુધી માત્ર પાણીની બૂંદોથી જીવ્યા.
દશવર્ષસહસ્રાણિ તતઃ પવનભોજનઃ । દશવર્ષસહસ્રાણિ નિરાહારોઽભવત્તતઃ
પછીના દસ હજાર વર્ષ સુધી એ માત્ર હવામાંથી જીવ્યા; અને પછીના દસ હજાર વર્ષ સુધી તો કોઈપણ ખોરાક વિના રહ્યા.
એવં તપસ્યતસ્તસ્ય શરીરાદુત્થિતોઽનલઃ । દદાહ જગતીં સર્વાં તદદ્ભુતમિવાભવત્
એ રીતે તપ કરતાં, એના શરીરમાંથી અગ્નિ નીકળ્યો અને આખું જગત બળી ઉઠ્યું; એ અદ્ભુત લાગ્યું.
કિમિદં કિમિદં ચેતિ દેવાઃ સર્વે ચકમ્પિરે । સન્ત્રસ્તાઃ સકલા લોકા બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ
"આ શું? આ શું?" એમ બધા દેવતાઓ કંપી ઉઠ્યા; બધા લોક ભયભીત થઈ બ્રહ્માજી પાસે શરણે ગયા.
વિજ્ઞાપિતં દેવવરૈઃ શ્રુત્વા તત્ર ચતુર્મુખઃ । ગાયત્રીસહિતો હંસસમારૂઢો યયૌ મુદા
દેવતાઓએ વિનંતી કરી ત્યારે ચતુરમુખ બ્રહ્માજી ગાયત્રી સાથે, હંસ પર આરૂઢ થઈ આનંદથી ત્યાં ગયા.
પ્રાણમાત્રાવશિષ્ટં તં ધમનીશતસઙ્કુલમ્ । શુષ્કોદરં ક્ષામગાત્રં ધ્યાનમીલિતલોચનમ્
એણે જોયું કે, એ વ્યક્તિ માત્ર શ્વાસથી જીવતો હતો, નસો ગૂંચવાઈ ગઈ હતી, પેટ સુકાઈ ગયું હતું, શરીર દુર્બળ થઈ ગયું હતું અને આંખો ધ્યાનમાં મીંચાઈ ગઈ હતી.
દદર્શ તેજસા દીપ્તં દ્વિતીયમિવ પાવકમ્ । વરં વરય ભદ્રં તે વત્સ યન્મનસિ સ્થિતમ્
એણે એને તેજથી પ્રગટતા જોયો, જાણે બીજો અગ્નિ હોય; અને કહ્યું, "પુત્ર, તારા મનમાં જે ઈચ્છા હોય એ વર માંગ."
શ્રુતિમાત્રેણ સન્તોષકારકં વાક્યમૂચિવાન્ । શ્રુત્વા બ્રહ્મમુખાદ્વાણીં સુધાધારામિવારુણઃ
બ્રહ્માજીના મોઢેથી નીકળેલા, સાંભળતાં જ સંતોષ આપતા એ વચન સાંભળી, અરુણને જાણે અમૃતની ધારા મળી હોય એમ આનંદ થયો.
ઉન્મીલિતાક્ષઃ પુરતો દદર્શ જલજોદ્ભવમ્ । ગાયત્રીસહિતં દેવં ચતુર્વેદસમન્વિતમ્
એણે આંખો ખોલી સામે કમળમાંથી જન્મેલા દેવતાને, ગાયત્રી સાથે અને ચારેય વેદોથી યુક્ત, જોયા.
અક્ષસ્રક્કુણ્ડિકાહસ્તં જપન્તં બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ । દૃષ્ટ્વોત્થાય નનામાથ સ્તુત્વા ચ વિવિધૈઃ સ્તવૈઃ
એણે અક્ષમાળા અને કમંડલુ ધરાવતા, જપ કરતા શાશ્વત બ્રહ્માજીને જોયા; પછી ઊભા રહી નમસ્કાર કર્યા અને વિવિધ સ્તુતિઓથી પ્રશંસા કરી.