ભસ્મસાત્તં ચકારાશુ હુઙ્કારેણ મહેશ્વરી । તતઃ સૈન્યં વાહનેન દેવ્યા ભગ્નં મહીપતે
મહાદેવીએ જોરદાર ધ્વનિથી એને તરત જ ભસ્મ કરી નાખ્યો; પછી દેવીના વાહનથી એનું આખું સેના પણ નાશ પામી.
દિશો દશાભજચ્છીઘ્રં હાહાભૂતમચેતનમ્ । તદ્વૃત્તાન્તં સમાશ્રુત્ય સ શુમ્ભો દૈત્યરાડ્ વિભુઃ
સેના દસ દિશામાં ઝડપથી ભાગી ગઈ, બેહોશ થઈને હાહાકાર મચાવ્યો; આ ઘટના સાંભળીને દૈત્યોના રાજા શુમ્ભને ખબર પડી.
ચુકોપ ચ મહાકોપાદ્ ભ્રુકુટીકુટિલાનનઃ । તતઃ કોપપરીતાત્મા દૈત્યરાજઃ પ્રતાપવાન્
એના ગુસ્સાથી એનું ચહેરું વાંકડું થઈ ગયું; પછી ગુસ્સાથી ભરાઈને દૈત્યોનો પરાક્રમી રાજા વધુ જલદી ભડકાયો.
ચણ્ડં મુણ્ડં રક્તબીજં ક્રમતઃ પ્રૈષયદ્વિભુઃ । તે ચ ગત્વા ત્રયો દૈત્યા વિક્રાન્તા બહુવિક્રમાઃ
એ પછી એ મહાન શાસકે ચંડ, મુંડ અને રક્તબીજને એક પછી એક મોકલ્યા; એ ત્રણેય દૈત્યોએ, જે બહુ પરાક્રમી હતા, આગળ વધ્યા.
દેવીં ગ્રહીતુમારબ્ધયત્નાસ્તે હ્યભવન્બલાત્ । તાનાપતત એવાસૌ જગદ્ધાત્રી મદોત્કટા
એ લોકો દેવીને બળજબરીથી પકડવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યા; પણ જેમ જ એ હુમલો કરવા આવ્યા, તેમ જ જગતની રક્ષા કરનારી ભયાનક દેવી એમને સામે આવી.
શૂલં ગહીત્વા વેગેન પાતયામાસ ભૂતલે । સસૈન્યાન્નિહતાઞ્છ્રુત્વા દૈત્યાંસ્ત્રીન્દાનવેશ્વરૌ
દેવીએ તીક્ષ્ણ ભાલા ઉઠાવીને ઝડપથી જમીન પર ફેંકી દીધો; દૈતો અને તેમની સેના મારાઈ ગઈ એ સાંભળીને એ બે દૈત્યપતિઓને ખબર પડી.
શુમ્ભશ્ચૈવ નિશુમ્ભશ્ચ સમાજગ્મતુરોજસા । નિશુમ્ભશ્ચૈવ શુમ્ભશ્ચ કૃત્વા યુદ્ધં મહોત્કટમ્
શુંભ અને નિશુંભ બંને મોટી તાકાત સાથે આવ્યા; પછી નિશુંભ અને શુંભે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું.
દેવ્યાશ્ચ વશગૌ જાતૌ નિહતૌ ચ તયાસુરૌ । ઇતિ દૈત્યવરં શુમ્ભં ઘાતયિત્વા જગન્મયી
દેવીના વશમાં આવીને એ બંને દૈત્યો તેના હાથથી મર્યા; એ રીતે જગતરૂપા દેવીએ શ્રેષ્ઠ દૈત્ય શુંભને સંહાર્યો.
વિબુધૈઃ સંસ્તુતા તદ્વત્સાક્ષાદ્વાગીશ્વરી પરા । એવં તે વર્ણિતો રાજન્ પ્રાદુર્ભાવોઽતિરમ્યકઃ
પછી દેવોએ અને સ્વયં વાણીની દેવીયે પણ એમની સ્તુતિ કરી; રાજા, એ રીતે એ અતિઅદભુત અવતારનું વર્ણન થયું.
કાલ્યાશ્ચૈવ મહાલક્ષ્યાઃ સરસ્વત્યાઃ ક્રમેણ ચ । પરા પરેશ્વરી દેવી જગત્સર્ગં કરોતિ ચ
કાળી, મહાલક્ષ્મી અને સરસ્વતી રૂપે પરમેશ્વરી દેવી ક્રમશઃ જગતની રચના કરે છે.
પાલનં ચૈવ સંહારં સૈવ દેવી દધાતિ હિ । તાં સમાશ્રય દેવેશીં જગન્મોહનિવારિણીમ્
એ જ દેવી જગતનું પાલન અને સંહાર પણ કરે છે; એ દેવતાઓની સ્વામિની, જગતની મોહમાયાને દૂર કરનારી પાસે આશરો લો.
મહામાયાં પૂજ્યતમાં સા કાર્યં તે વિધાસ્યતિ । શ્રીનારાયણ ઉવાચ ઇતિ રાજા વચઃ શ્રુત્વા મુનેઃ પરમશોભનમ્
એ મહામાયા, પૂજનીયમાં પૂજનીય, તારો કામ પૂરું કરશે; શ્રીનારાયણે કહ્યું: એ રીતે રાજાએ ઋષિના ઉત્તમ વચન સાંભળ્યા.
દેવીં જગામ શરણં સર્વકામફલપ્રદામ્ । નિરાહારો યતાત્મા ચ તન્મનાશ્ચ સમાહિતઃ
પછી રાજાએ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરનારી દેવીનો આશરો લીધો; ઉપવાસ રાખી, આત્મસંયમથી, મન એકાગ્ર કરીને ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી.
દેવીમૂર્તિં મૃણ્મયીં ચ પૂજયામાસ ભક્તિતઃ । પૂજનાન્તે બલિં તસ્યૈ નિજગાત્રાસૃજં દદત્
એ રાજાએ માટીની દેવીમૂર્તિની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી; પૂજા પછી પોતાના શરીરનું લોહી અર્પણ કર્યું.
તદા પ્રસન્ના દેવેશી જગદ્યોનિઃ કૃપાવતી । પ્રાદુર્બભૂવ પુરતો વરં બ્રૂહીતિ ભાષિણી
ત્યારે પ્રસન્ન થઈને દેવતાઓની સ્વામિની, જગતની જનની, દયાળુ દેવી સામે પ્રગટ થઈ અને કહ્યું: 'વર માંગ.'
સ રાજા નિજમોહસ્ય નાશનં જ્ઞાનમુત્તમમ્ । રાજ્યં નિષ્કણ્ટકં ચૈવ યાચતિ સ્મ મહેશ્વરીમ્
એ રાજાએ મહાદેવી પાસે પોતાના મોહનો નાશ, શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન અને નિર્વિઘ્ન રાજ્ય માગ્યું.
દેવ્યુવાચ રાજન્નિષ્કણ્ટકં રાજ્યં જ્ઞાનં વૈ મોહનાશનમ્ । ભવિષ્યતિ મયા દત્તમસ્મિન્નેવ ભવે તવ
દેવી બોલી: 'રાજા, નિર્વિઘ્ન રાજ્ય અને મોહનાશક જ્ઞાન હું તને આ જ જન્મમાં આપીશ.'
અન્યચ્ચ શૃણુ ભૂપાલ જન્માન્તરવિચેષ્ટિતમ્ । ભાનોર્જન્મ સમાસાદ્ય સાવર્ણિર્ભવિતા ભવાન્
અને, હે ભૂપતિ, હવે આગળના જન્મના કાર્યો સાંભળ: ભાનુ તરીકે જન્મ લઈ, તું સાવર્ણિ બનશે.
તત્ર મન્વન્તરસ્યાપિ પતિત્વં બહુવિક્રમમ્ । સન્તતિં બહુલાં ચાપિ પ્રાપ્સ્યતે મદ્વરાદ્ભવાન્
ત્યાં, એ મન્વંતરમાં તું મહાન પરાક્રમી મનુ બનશે અને મારા વરદાનથી તને વિશાળ વંશ મળશે.
એવં દત્ત્વા વરં દેવી જગામાદર્શનં તદા । સોઽપિ દેવ્યાઃ પ્રસાદેન જાતો મન્વન્તરાધિપઃ
એ રીતે વર આપી દેવી અદૃશ્ય થઈ ગઈ; અને એની કૃપાથી એ રાજા મન્વંતરનો અધિપતિ થયો.
એવં તે વર્ણિતં સાધો સાવર્ણેર્જન્મ કર્મ ચ । એતત્પઠંસ્તથા શૃણ્વન્દેવ્યનુગ્રહમાપ્નુયાત્
હે સાધુ, એ રીતે તને સાવર્ણિના જન્મ અને કાર્યોનું વર્ણન કર્યું; જે આ વાંચે કે સાંભળે, તેને દેવીની કૃપા મળે.
ભ્રામરીચરિત્રવર્ણનમ્ શ્રીનારાયણ ઉવાચ અથાતઃ શ્રૂયતાં શેષમનૂનાં ચિત્રમુદ્ભવમ્ । યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ દેવીભક્તિઃ પ્રજાયતે
ભ્રામરીનું વર્ણન શ્રીનારાયણે કહ્યું: હવે બાકી રહેલા મનુઓના અદ્ભુત જન્મ સાંભળ; માત્ર સ્મરણથી જ દેવીમાં ભક્તિ થાય છે.
આસન્વૈવસ્વતમનોઃ પુત્રાઃ ષડ્ વિમલોદયાઃ । કરૂષશ્ચ પૃષધ્રશ્ચ નાભાગો દિષ્ટ એવ ચ
વૈવસ્વત મનુના છ પુત્રો હતા, બધા પવિત્ર અને તેજસ્વી: કરૂષ, પૃષધ્ર, નાભાગ અને દષ્ટ.
શર્યાતિશ્ચ ત્રિશઙ્કુશ્ચ સર્વ એવ મહાબલાઃ । તતઃ ષડેવ તે ગત્વા કાલિન્દ્યાસ્તીરમુત્તમમ્
શર્યાતિ અને ત્રિશંકુ પણ — એ બધા મહાબલી હતા; પછી એ છેયે કાલિન્દી નદીના શ્રેષ્ઠ તટે ગયા.
નિરાહારા જિતશ્વાસાઃ પૂજાં ચક્રુસ્તતઃ સ્થિતાઃ । દેવ્યા મહીમયીં મૂર્તિં વિનિર્માય પૃથક્પૃથક્
તેઓએ ઉપવાસ રાખી, શ્વાસને કાબૂમાં રાખી, જમીનમાંથી અલગ અલગ માતાજીની મૂર્તિ બનાવીને ઊભા રહી પૂજા કરી.
વિવિધૈરુપચારૈસ્તાં પૂજયામાસુરાદૃતાઃ । તતશ્ચ સર્વ એવૈતે તપઃસારા મહાબલાઃ
તેઓએ વિવિધ ઉપચારોથી શ્રદ્ધાપૂર્વક માતાજીની પૂજા કરી; એ બધા મહાન તપસ્વી અને બળવાન હતા.
જીર્ણપર્ણાશના વાયુભક્ષણાસ્તોયજીવનાઃ । ધૂમ્રપાના રશ્મિપાનાઃ ક્રમશશ્ચ બહુશ્રમાઃ
કેટલાએ સૂકાં પાન ખાધાં, કેટલાએ ફક્ત હવા પર જીવ્યા, કેટલાએ પાણી પીધું, કેટલાએ ધૂમ્રપાન કર્યું, કેટલાએ સૂર્યકિરણો પીને અનેક પ્રકારની તપસ્યા કરી.
તતસ્તેષામાદરેણારાધનં કુર્વતાં સદા । વિમલા મતિરુત્પન્ના સર્વમોહવિનાશિની
જ્યારે તેઓ સતત ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરતા રહ્યા, ત્યારે તેમના મનમાં શુદ્ધ બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થઈ, જે સર્વ મોહને નાશ કરતી હતી.
બભૂવુર્મનુપુત્રાસ્તે દેવીપાદૈકચિન્તનાઃ । મત્યા વિમલયા તેષામાત્મન્યેવાખિલં જગત્
મનુના એ પુત્રો માતાજીના ચરણોમાં એકાગ્ર ચિત્તથી તલીન થઈ ગયા; તેમની શુદ્ધ બુદ્ધિથી તેમને આખું જગત પોતાના અંદર જ દેખાયું.
દર્શનં સઞ્જગામાશુ તદદ્ભુતમિવાભવત્ । એવં દ્વાદશવર્ષાન્તે તપસા જગદીશ્વરી
તેઓને તરત જ એક અદ્ભુત દર્શન થયું; આમ, બાર વર્ષની તપસ્યા પછી જગતની સ્વામિની પ્રગટ થઈ.