તસ્માદ્ ગચ્છ મહાદૂત સ્વામિનં બ્રૂહિ ચાદૃતઃ । પ્રતિજ્ઞાં ચાપિ મે સત્યાં વિધાસ્યતિ બલાધિકઃ
એથી, મહાન દૂત, તું જઈને આદરપૂર્વક તારા સ્વામીને કહેજે: જો એ વધારે તાકાતવાન હશે તો મારી વાત સાચી સાબિત કરશે.
એવં વાક્યં મહાદેવ્યાઃ સમાકર્ણ્ય સ દાનવઃ । કથયામાસ શુમ્ભાય દેવ્યા વૃત્તાન્તમાદિતઃ
મહાદેવીના આ વચન સાંભળી, એ દાનવે બધું ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું અને દેવીએ જે કહેલું એ બધું આરંભથી શુમ્ભને કહી સંભળાવ્યું.
તદાપ્રિયં દૂતવાક્યં શુમ્ભઃ શ્રુત્વા મહાબલઃ । કોપમાહારયામાસ મહાન્તં દનુજાધિપઃ
પછી, દૂતના એ અપ્રિય વચન સાંભળીને મહાબલી શુમ્ભ, દાનવોનો રાજા, ખૂબ જ ગુસ્સે થયો.
તતો ધૂમ્રાક્ષનામાનં દૈત્યં દૈત્યપતિઃ પ્રભુઃ । આદિદેશ શૃણુ વચો ધૂમ્રાક્ષ મમ ચાદૃતઃ
પછી દૈત્યોના સ્વામીએ ધૂમ્રાક્ષ નામના દૈત્યને આદેશ આપ્યો: 'ધૂમ્રાક્ષ, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળ અને માન.
તાં દુષ્ટાં કેશપાશેષુ હત્વાપ્યાનીયતાં મમ । સમીપમવિલમ્બેન શીઘ્રં ગચ્છસ્વ મે પુરઃ
એ દુષ્ટ સ્ત્રીને, જો જરૂર પડે તો વાળ પકડીને માર્યા પછી પણ, તરત જ મારી પાસે લઈ આવ; વિલંબ ન કર, ફટાફટ આગળ વધ.
ઇત્યાદેશં સમાસાદ્ય દૈત્યેશો ધૂમ્રલોચનઃ । ષષ્ટ્યાસુરાણાં સહિતઃ સહસ્રાણાં મહાબલઃ
આ આદેશ મળતાં જ ધૂમ્રલોચન દૈત્યપતિ સાથે સાઠ હજાર બલવાન દૈતોને લઈને રવાના થયો.
તુહિનાચલમાસાદ્ય દેવ્યાઃ સવિધમેવ સઃ । ઉચ્ચૈર્દેવીં જગાદાશુ ભજ દૈત્યપતિં શુભે
હિમાલય પર પહોંચીને, એ દેવીના નજીક ગયો અને ઉંચે અવાજે બોલ્યો: 'શુભે, તું તરત જ દૈત્યોના રાજાને સ્વીકારી લે.'
શુમ્ભં નામ મહાવીર્યં સર્વભોગાનવાપ્નુહિ । નોચેત્કેશાન્ગૃહીત્વા ત્વાં નેષ્યે દૈત્યપતિં પ્રતિ
'શુમ્ભ મહાવીર છે, એના સાથે તું બધા આનંદો માણ; નહિ તો, હું તારા વાળ પકડીને તને દૈત્યોના રાજા પાસે લઈ જઈશ.'
ઇત્યુક્તા સા તતો દેવી દૈત્યેન ત્રિદશારિણા । ઉવાચ દૈત્ય યદ્ બ્રૂષે તત્સત્યં તે મહાબલ
દૈત્યએ આવું કહ્યાના પછી દેવી બોલી: 'હા મહાબલી, તું જે કહે છે એ સાચું છે.'
રાજા શુમ્ભાસુરસ્ત્વં ચ કિં કરિષ્યસિ તદ્વદ । ઇત્યુક્તો દૈત્યપોઽધાવત્તૂર્ણં શસ્ત્રસમન્વિતઃ
'રાજા શુમ્ભ અસુર છે અને તું પણ; હવે તું શું કરશે, એ મને કહ.' આવું સાંભળીને દૈત્યપતિ હથિયારો લઈને ઝડપથી દોડી આવ્યો.
ભસ્મસાત્તં ચકારાશુ હુઙ્કારેણ મહેશ્વરી । તતઃ સૈન્યં વાહનેન દેવ્યા ભગ્નં મહીપતે
મહાદેવીએ જોરદાર ધ્વનિથી એને તરત જ ભસ્મ કરી નાખ્યો; પછી દેવીના વાહનથી એનું આખું સેના પણ નાશ પામી.
દિશો દશાભજચ્છીઘ્રં હાહાભૂતમચેતનમ્ । તદ્વૃત્તાન્તં સમાશ્રુત્ય સ શુમ્ભો દૈત્યરાડ્ વિભુઃ
સેના દસ દિશામાં ઝડપથી ભાગી ગઈ, બેહોશ થઈને હાહાકાર મચાવ્યો; આ ઘટના સાંભળીને દૈત્યોના રાજા શુમ્ભને ખબર પડી.
ચુકોપ ચ મહાકોપાદ્ ભ્રુકુટીકુટિલાનનઃ । તતઃ કોપપરીતાત્મા દૈત્યરાજઃ પ્રતાપવાન્
એના ગુસ્સાથી એનું ચહેરું વાંકડું થઈ ગયું; પછી ગુસ્સાથી ભરાઈને દૈત્યોનો પરાક્રમી રાજા વધુ જલદી ભડકાયો.
ચણ્ડં મુણ્ડં રક્તબીજં ક્રમતઃ પ્રૈષયદ્વિભુઃ । તે ચ ગત્વા ત્રયો દૈત્યા વિક્રાન્તા બહુવિક્રમાઃ
એ પછી એ મહાન શાસકે ચંડ, મુંડ અને રક્તબીજને એક પછી એક મોકલ્યા; એ ત્રણેય દૈત્યોએ, જે બહુ પરાક્રમી હતા, આગળ વધ્યા.
દેવીં ગ્રહીતુમારબ્ધયત્નાસ્તે હ્યભવન્બલાત્ । તાનાપતત એવાસૌ જગદ્ધાત્રી મદોત્કટા
એ લોકો દેવીને બળજબરીથી પકડવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યા; પણ જેમ જ એ હુમલો કરવા આવ્યા, તેમ જ જગતની રક્ષા કરનારી ભયાનક દેવી એમને સામે આવી.
શૂલં ગહીત્વા વેગેન પાતયામાસ ભૂતલે । સસૈન્યાન્નિહતાઞ્છ્રુત્વા દૈત્યાંસ્ત્રીન્દાનવેશ્વરૌ
દેવીએ તીક્ષ્ણ ભાલા ઉઠાવીને ઝડપથી જમીન પર ફેંકી દીધો; દૈતો અને તેમની સેના મારાઈ ગઈ એ સાંભળીને એ બે દૈત્યપતિઓને ખબર પડી.
શુમ્ભશ્ચૈવ નિશુમ્ભશ્ચ સમાજગ્મતુરોજસા । નિશુમ્ભશ્ચૈવ શુમ્ભશ્ચ કૃત્વા યુદ્ધં મહોત્કટમ્
શુંભ અને નિશુંભ બંને મોટી તાકાત સાથે આવ્યા; પછી નિશુંભ અને શુંભે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું.
દેવ્યાશ્ચ વશગૌ જાતૌ નિહતૌ ચ તયાસુરૌ । ઇતિ દૈત્યવરં શુમ્ભં ઘાતયિત્વા જગન્મયી
દેવીના વશમાં આવીને એ બંને દૈત્યો તેના હાથથી મર્યા; એ રીતે જગતરૂપા દેવીએ શ્રેષ્ઠ દૈત્ય શુંભને સંહાર્યો.
વિબુધૈઃ સંસ્તુતા તદ્વત્સાક્ષાદ્વાગીશ્વરી પરા । એવં તે વર્ણિતો રાજન્ પ્રાદુર્ભાવોઽતિરમ્યકઃ
પછી દેવોએ અને સ્વયં વાણીની દેવીયે પણ એમની સ્તુતિ કરી; રાજા, એ રીતે એ અતિઅદભુત અવતારનું વર્ણન થયું.
કાલ્યાશ્ચૈવ મહાલક્ષ્યાઃ સરસ્વત્યાઃ ક્રમેણ ચ । પરા પરેશ્વરી દેવી જગત્સર્ગં કરોતિ ચ
કાળી, મહાલક્ષ્મી અને સરસ્વતી રૂપે પરમેશ્વરી દેવી ક્રમશઃ જગતની રચના કરે છે.
પાલનં ચૈવ સંહારં સૈવ દેવી દધાતિ હિ । તાં સમાશ્રય દેવેશીં જગન્મોહનિવારિણીમ્
એ જ દેવી જગતનું પાલન અને સંહાર પણ કરે છે; એ દેવતાઓની સ્વામિની, જગતની મોહમાયાને દૂર કરનારી પાસે આશરો લો.
મહામાયાં પૂજ્યતમાં સા કાર્યં તે વિધાસ્યતિ । શ્રીનારાયણ ઉવાચ ઇતિ રાજા વચઃ શ્રુત્વા મુનેઃ પરમશોભનમ્
એ મહામાયા, પૂજનીયમાં પૂજનીય, તારો કામ પૂરું કરશે; શ્રીનારાયણે કહ્યું: એ રીતે રાજાએ ઋષિના ઉત્તમ વચન સાંભળ્યા.
દેવીં જગામ શરણં સર્વકામફલપ્રદામ્ । નિરાહારો યતાત્મા ચ તન્મનાશ્ચ સમાહિતઃ
પછી રાજાએ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરનારી દેવીનો આશરો લીધો; ઉપવાસ રાખી, આત્મસંયમથી, મન એકાગ્ર કરીને ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી.
દેવીમૂર્તિં મૃણ્મયીં ચ પૂજયામાસ ભક્તિતઃ । પૂજનાન્તે બલિં તસ્યૈ નિજગાત્રાસૃજં દદત્
એ રાજાએ માટીની દેવીમૂર્તિની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી; પૂજા પછી પોતાના શરીરનું લોહી અર્પણ કર્યું.
તદા પ્રસન્ના દેવેશી જગદ્યોનિઃ કૃપાવતી । પ્રાદુર્બભૂવ પુરતો વરં બ્રૂહીતિ ભાષિણી
ત્યારે પ્રસન્ન થઈને દેવતાઓની સ્વામિની, જગતની જનની, દયાળુ દેવી સામે પ્રગટ થઈ અને કહ્યું: 'વર માંગ.'
સ રાજા નિજમોહસ્ય નાશનં જ્ઞાનમુત્તમમ્ । રાજ્યં નિષ્કણ્ટકં ચૈવ યાચતિ સ્મ મહેશ્વરીમ્
એ રાજાએ મહાદેવી પાસે પોતાના મોહનો નાશ, શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન અને નિર્વિઘ્ન રાજ્ય માગ્યું.
દેવ્યુવાચ રાજન્નિષ્કણ્ટકં રાજ્યં જ્ઞાનં વૈ મોહનાશનમ્ । ભવિષ્યતિ મયા દત્તમસ્મિન્નેવ ભવે તવ
દેવી બોલી: 'રાજા, નિર્વિઘ્ન રાજ્ય અને મોહનાશક જ્ઞાન હું તને આ જ જન્મમાં આપીશ.'
અન્યચ્ચ શૃણુ ભૂપાલ જન્માન્તરવિચેષ્ટિતમ્ । ભાનોર્જન્મ સમાસાદ્ય સાવર્ણિર્ભવિતા ભવાન્
અને, હે ભૂપતિ, હવે આગળના જન્મના કાર્યો સાંભળ: ભાનુ તરીકે જન્મ લઈ, તું સાવર્ણિ બનશે.
તત્ર મન્વન્તરસ્યાપિ પતિત્વં બહુવિક્રમમ્ । સન્તતિં બહુલાં ચાપિ પ્રાપ્સ્યતે મદ્વરાદ્ભવાન્
ત્યાં, એ મન્વંતરમાં તું મહાન પરાક્રમી મનુ બનશે અને મારા વરદાનથી તને વિશાળ વંશ મળશે.
એવં દત્ત્વા વરં દેવી જગામાદર્શનં તદા । સોઽપિ દેવ્યાઃ પ્રસાદેન જાતો મન્વન્તરાધિપઃ
એ રીતે વર આપી દેવી અદૃશ્ય થઈ ગઈ; અને એની કૃપાથી એ રાજા મન્વંતરનો અધિપતિ થયો.