તાં સમાનય ચાર્વઙ્ગીં ભુઙ્ક્ષ્વ સૌખ્યસમન્વિતઃ । તાદૃશી નાસુરી નારી ન ગન્ધર્વી ન દાનવી
'એ સુંદર અંગવાળી સ્ત્રીને લાવો અને આનંદથી ભોગો; એવી સ્ત્રી અસુરોમાં, ગંધર્વોમાં કે દાનવોમાં ક્યાંય નથી.'
ન માનવી નાપિ દેવી યાદૃશી સા મનોહરા । એવં ભૃત્યવચઃ શ્રુત્વા શુમ્ભઃ પરબલાર્દનઃ
'એવી મનોહર સ્ત્રી માનવોમાં કે દેવીઓમાં પણ નથી.' સેવકોની આ વાત સાંભળી શુંભ, પરશત્રુઓને હરાવનાર,
દૂતં સમ્મેષયામાસ સુગ્રીવં નામ દાનવમ્ । સ દૂતસ્ત્વરિતં ગત્વા દેવ્યાઃ સવિધમાદરાત્
એક દાનવ દૂત સુગ્રીવને બોલાવ્યો; એ દૂત ઝડપથી જઈને આદરપૂર્વક દેવી પાસે પહોંચ્યો.
વૃત્તાન્તં કથયામાસ દેવ્યૈ શુમ્ભસ્ય યદ્વચઃ । દેવિ શુમ્ભાસુરો નામ ત્રૈલોક્યવિજયી પ્રભુઃ
એ દૂતએ દેવીને શુંભની વાત કહી: 'હે દેવી, શુંભ નામનો અસુર છે, જે ત્રણેય લોકનો વિજેતા અને પ્રભુ છે.'
સર્વેષાં રત્નવસ્તૂનાં ભોક્તા માન્યો દિવૌકસામ્ । તદુક્તં શૃણુ મે દેવિ રત્નભોક્તાહમવ્યયઃ
'તે દેવોમાં સર્વ રત્ન અને ધનનો ભોગવનાર અને માન્ય છે; હવે એ શું કહે છે એ સાંભળો, હે દેવી: હું અવિનાશી રત્નભોગી છું.'
ત્વં ચાપિ રત્નભૂતાસિ ભજ માં ચારુલોચને । સર્વેષુ યાનિ રત્નાનિ દેવાસુરનરેષુ ચ
'તમે પણ રત્નરૂપ છો, હે સુંદર નેત્રવાળી; મારા સાથે જોડાઓ. દેવ, અસુર અને માનવોમાં જે રત્નો છે,'
તાનિ મય્યેવ સુભગે ભજ માં કામજૈ રસૈઃ । દેવ્યુવાચ સત્યં વદસિ હે દૂત દૈત્યરાજપ્રિયઙ્કરમ્
'હે સુભાગ્યવતી, એ બધા રત્નો તો મારા પાસે છે; મારી સાથે કામસુખ ભોગો.' દેવી બોલી: 'હા દૂત, તમે દૈત્યરાજાને પ્રસન્ન કરનારી સાચી વાત કહો છો.'
પ્રતિજ્ઞા યા મયા પૂર્વં કૃતા સાપ્યનૃતા કથમ્ । ભવેત્તાં શૃણુ મે દૂત યા પ્રતિજ્ઞા મયા કૃતા
'હું અગાઉ જે પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, એ કેવી રીતે ખોટી થઈ શકે? હવે એ પ્રતિજ્ઞા શું છે, એ મારા મોઢેથી સાંભળો, હે દૂત.'
યો મે દર્પં વિધુનુતે યો મે બલમપોહતિ । યો મે પ્રતિબલો ભૂયાત્સ એવ મમ ભોગભાક્
જે મારા અહંકારને દુર કરે, જે મારી તાકાતને ઓછી કરે, અને જે મારી બરાબરીમાં આવે—એ જ મારા સૌ આનંદોનો ભાગીદારી બનશે.
તત એનાં પ્રતિજ્ઞાં મે સત્યાં કૃત્વાસુરેશ્વરઃ । ગૃહ્ણાતુ પાણિં તરસા તસ્યાશક્યં કિમત્ર હિ
હવે, અસુરોના સ્વામી એ મારી વાત સાચી સાબિત કરે; જો તે ઇચ્છે તો જોરથી મારું હાથ પકડી લે—આમાં એ માટે શું અશક્ય છે?
તસ્માદ્ ગચ્છ મહાદૂત સ્વામિનં બ્રૂહિ ચાદૃતઃ । પ્રતિજ્ઞાં ચાપિ મે સત્યાં વિધાસ્યતિ બલાધિકઃ
એથી, મહાન દૂત, તું જઈને આદરપૂર્વક તારા સ્વામીને કહેજે: જો એ વધારે તાકાતવાન હશે તો મારી વાત સાચી સાબિત કરશે.
એવં વાક્યં મહાદેવ્યાઃ સમાકર્ણ્ય સ દાનવઃ । કથયામાસ શુમ્ભાય દેવ્યા વૃત્તાન્તમાદિતઃ
મહાદેવીના આ વચન સાંભળી, એ દાનવે બધું ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું અને દેવીએ જે કહેલું એ બધું આરંભથી શુમ્ભને કહી સંભળાવ્યું.
તદાપ્રિયં દૂતવાક્યં શુમ્ભઃ શ્રુત્વા મહાબલઃ । કોપમાહારયામાસ મહાન્તં દનુજાધિપઃ
પછી, દૂતના એ અપ્રિય વચન સાંભળીને મહાબલી શુમ્ભ, દાનવોનો રાજા, ખૂબ જ ગુસ્સે થયો.
તતો ધૂમ્રાક્ષનામાનં દૈત્યં દૈત્યપતિઃ પ્રભુઃ । આદિદેશ શૃણુ વચો ધૂમ્રાક્ષ મમ ચાદૃતઃ
પછી દૈત્યોના સ્વામીએ ધૂમ્રાક્ષ નામના દૈત્યને આદેશ આપ્યો: 'ધૂમ્રાક્ષ, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળ અને માન.
તાં દુષ્ટાં કેશપાશેષુ હત્વાપ્યાનીયતાં મમ । સમીપમવિલમ્બેન શીઘ્રં ગચ્છસ્વ મે પુરઃ
એ દુષ્ટ સ્ત્રીને, જો જરૂર પડે તો વાળ પકડીને માર્યા પછી પણ, તરત જ મારી પાસે લઈ આવ; વિલંબ ન કર, ફટાફટ આગળ વધ.
ઇત્યાદેશં સમાસાદ્ય દૈત્યેશો ધૂમ્રલોચનઃ । ષષ્ટ્યાસુરાણાં સહિતઃ સહસ્રાણાં મહાબલઃ
આ આદેશ મળતાં જ ધૂમ્રલોચન દૈત્યપતિ સાથે સાઠ હજાર બલવાન દૈતોને લઈને રવાના થયો.
તુહિનાચલમાસાદ્ય દેવ્યાઃ સવિધમેવ સઃ । ઉચ્ચૈર્દેવીં જગાદાશુ ભજ દૈત્યપતિં શુભે
હિમાલય પર પહોંચીને, એ દેવીના નજીક ગયો અને ઉંચે અવાજે બોલ્યો: 'શુભે, તું તરત જ દૈત્યોના રાજાને સ્વીકારી લે.'
શુમ્ભં નામ મહાવીર્યં સર્વભોગાનવાપ્નુહિ । નોચેત્કેશાન્ગૃહીત્વા ત્વાં નેષ્યે દૈત્યપતિં પ્રતિ
'શુમ્ભ મહાવીર છે, એના સાથે તું બધા આનંદો માણ; નહિ તો, હું તારા વાળ પકડીને તને દૈત્યોના રાજા પાસે લઈ જઈશ.'
ઇત્યુક્તા સા તતો દેવી દૈત્યેન ત્રિદશારિણા । ઉવાચ દૈત્ય યદ્ બ્રૂષે તત્સત્યં તે મહાબલ
દૈત્યએ આવું કહ્યાના પછી દેવી બોલી: 'હા મહાબલી, તું જે કહે છે એ સાચું છે.'
રાજા શુમ્ભાસુરસ્ત્વં ચ કિં કરિષ્યસિ તદ્વદ । ઇત્યુક્તો દૈત્યપોઽધાવત્તૂર્ણં શસ્ત્રસમન્વિતઃ
'રાજા શુમ્ભ અસુર છે અને તું પણ; હવે તું શું કરશે, એ મને કહ.' આવું સાંભળીને દૈત્યપતિ હથિયારો લઈને ઝડપથી દોડી આવ્યો.
ભસ્મસાત્તં ચકારાશુ હુઙ્કારેણ મહેશ્વરી । તતઃ સૈન્યં વાહનેન દેવ્યા ભગ્નં મહીપતે
મહાદેવીએ જોરદાર ધ્વનિથી એને તરત જ ભસ્મ કરી નાખ્યો; પછી દેવીના વાહનથી એનું આખું સેના પણ નાશ પામી.
દિશો દશાભજચ્છીઘ્રં હાહાભૂતમચેતનમ્ । તદ્વૃત્તાન્તં સમાશ્રુત્ય સ શુમ્ભો દૈત્યરાડ્ વિભુઃ
સેના દસ દિશામાં ઝડપથી ભાગી ગઈ, બેહોશ થઈને હાહાકાર મચાવ્યો; આ ઘટના સાંભળીને દૈત્યોના રાજા શુમ્ભને ખબર પડી.
ચુકોપ ચ મહાકોપાદ્ ભ્રુકુટીકુટિલાનનઃ । તતઃ કોપપરીતાત્મા દૈત્યરાજઃ પ્રતાપવાન્
એના ગુસ્સાથી એનું ચહેરું વાંકડું થઈ ગયું; પછી ગુસ્સાથી ભરાઈને દૈત્યોનો પરાક્રમી રાજા વધુ જલદી ભડકાયો.
ચણ્ડં મુણ્ડં રક્તબીજં ક્રમતઃ પ્રૈષયદ્વિભુઃ । તે ચ ગત્વા ત્રયો દૈત્યા વિક્રાન્તા બહુવિક્રમાઃ
એ પછી એ મહાન શાસકે ચંડ, મુંડ અને રક્તબીજને એક પછી એક મોકલ્યા; એ ત્રણેય દૈત્યોએ, જે બહુ પરાક્રમી હતા, આગળ વધ્યા.
દેવીં ગ્રહીતુમારબ્ધયત્નાસ્તે હ્યભવન્બલાત્ । તાનાપતત એવાસૌ જગદ્ધાત્રી મદોત્કટા
એ લોકો દેવીને બળજબરીથી પકડવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યા; પણ જેમ જ એ હુમલો કરવા આવ્યા, તેમ જ જગતની રક્ષા કરનારી ભયાનક દેવી એમને સામે આવી.
શૂલં ગહીત્વા વેગેન પાતયામાસ ભૂતલે । સસૈન્યાન્નિહતાઞ્છ્રુત્વા દૈત્યાંસ્ત્રીન્દાનવેશ્વરૌ
દેવીએ તીક્ષ્ણ ભાલા ઉઠાવીને ઝડપથી જમીન પર ફેંકી દીધો; દૈતો અને તેમની સેના મારાઈ ગઈ એ સાંભળીને એ બે દૈત્યપતિઓને ખબર પડી.
શુમ્ભશ્ચૈવ નિશુમ્ભશ્ચ સમાજગ્મતુરોજસા । નિશુમ્ભશ્ચૈવ શુમ્ભશ્ચ કૃત્વા યુદ્ધં મહોત્કટમ્
શુંભ અને નિશુંભ બંને મોટી તાકાત સાથે આવ્યા; પછી નિશુંભ અને શુંભે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું.
દેવ્યાશ્ચ વશગૌ જાતૌ નિહતૌ ચ તયાસુરૌ । ઇતિ દૈત્યવરં શુમ્ભં ઘાતયિત્વા જગન્મયી
દેવીના વશમાં આવીને એ બંને દૈત્યો તેના હાથથી મર્યા; એ રીતે જગતરૂપા દેવીએ શ્રેષ્ઠ દૈત્ય શુંભને સંહાર્યો.
વિબુધૈઃ સંસ્તુતા તદ્વત્સાક્ષાદ્વાગીશ્વરી પરા । એવં તે વર્ણિતો રાજન્ પ્રાદુર્ભાવોઽતિરમ્યકઃ
પછી દેવોએ અને સ્વયં વાણીની દેવીયે પણ એમની સ્તુતિ કરી; રાજા, એ રીતે એ અતિઅદભુત અવતારનું વર્ણન થયું.
કાલ્યાશ્ચૈવ મહાલક્ષ્યાઃ સરસ્વત્યાઃ ક્રમેણ ચ । પરા પરેશ્વરી દેવી જગત્સર્ગં કરોતિ ચ
કાળી, મહાલક્ષ્મી અને સરસ્વતી રૂપે પરમેશ્વરી દેવી ક્રમશઃ જગતની રચના કરે છે.