પ્રસન્ના ગિરિજા પ્રાહ બ્રૂત સ્તવનકારણમ્ । એતસ્મિન્નન્તરે યસ્યાઃ કોશરૂપાત્સમુત્થિતા
પ્રસન્ન થયેલી ગિરિજાએ કહ્યું: 'તમારા સ્તુતિનું કારણ કહો.' એ જ સમયે, તેમની કોશમાંથી કૌશિકી પ્રગટ થઈ.
કૌશિકી સા જગત્પૂજ્યા દેવાન્પ્રીત્યેદમબ્રવીત્। પ્રસન્નાહં સુરશ્રેષ્ઠાઃ સ્તવેનોત્તમરૂપિણી
જગતમાં પૂજનીય કૌશિકીએ દેવતાઓને પ્રેમથી કહ્યું: 'હું તમારી ઉત્તમ સ્તુતિથી પ્રસન્ન છું, હે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ.'
વ્રિયતાં વર ઇત્યુક્તે દેવાઃ સંવવ્રિરે વરમ્ । શુમ્ભનામાવરો ભ્રાતા નિશુમ્ભસ્તસ્ય વિશ્રુતઃ
'વર માંગો' એમ દેવીએ કહ્યુ ત્યારે દેવોએ કહ્યું: 'શુંભ નામનો એક અસુર છે અને તેનો પ્રસિદ્ધ ભાઈ નિશુંભ છે.'
ત્રૈલોક્યમોજસાક્રાન્તં દૈત્યેન બલશાલિના । તદ્વધશ્ચિન્ત્યતાં દેવિ દુરાત્મા દાનવેશ્વરઃ
'એ બળવાન દૈત્યએ પોતાની તાકાતથી ત્રણેય લોક પર કબજો કર્યો છે; હે દેવી, એ દુષ્ટ દાનવપતિના વિનાશ વિશે વિચાર કરો.'
બાધતે સતતં દેવિ તિરસ્કૃત્ય નિજૌજસા । દેવ્યુવાચ દેવશત્રું પાતયિષ્યે નિશુમ્ભં શુમ્ભમેવ ચ
'એ અમને સતત ત્રાસ આપે છે, પોતાની શક્તિથી અમને દબાવે છે.' દેવી બોલી: 'હું દેવતાઓના દુશ્મન નિશુંભ અને શુંભને નાશ કરીશ.'
સ્વસ્થાસ્તિષ્ઠત ભદ્રં વઃ કણ્ટકં નાશયામિ વઃ । ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશી દેવાન્સેન્દ્રાન્દયામયી
'તમારે નિરાંતે રહો, તમારું કલ્યાણ થાય; હું તમારો દુઃખદાયક કાંટો દૂર કરીશ.' એમ કહીને દેવદેવીએ દયાભાવથી દેવતાઓ અને ઇન્દ્રને સંબોધ્યા.
જગામાદર્શનં સદ્યો મિષતાં ત્રિદિવૌકસામ્ । દેવાઃ સમાગતા હૃષ્ટાઃ સુવર્ણાદ્રિગુહાં શુભામ્
એમ કહીને દેવી તરત જ દેવતાઓની નજરમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ; ખુશ થયેલા દેવતાઓ ભેગા થઈને સુવર્ણ પર્વતની શુભ ગુફામાં ગયા.
ચણ્ડમુણ્ડૌ પશ્યતઃસ્મ ભૃત્યૌ શુમ્ભનિશુમ્ભયોઃ । દૃષ્ટ્વા તાં ચારુસર્વાઙ્ગીં દેવીં લોકવિમોહિનીમ્
દેવતાઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે શુંભ-નિશુંભના સેવક ચંડ અને મુંડએ એ સર્વાંગી સુંદર, જગતને મોહિત કરનારી દેવીને જોયી.
કથયામાસતૂ રાજ્ઞે ભૃત્યૌ તૌ ચણ્ડમુણ્ડકૌ । દેવ સર્વાસુરશ્રેષ્ઠ રત્નભોગાર્હ માનદ
પછી ચંડ અને મુંડ એ બંને સેવકોએ રાજાને જઈને કહ્યું: 'હે અસુરોમાં શ્રેષ્ઠ, રત્ન અને ભોગ માટે યોગ્ય, માન આપનાર રાજા,'
અપૂર્વા કામિની દૃષ્ટા ચાવાભ્યાં રિપુમર્દન । તસ્યાઃ સંભોગયોગ્યત્વમસ્ત્યેવ તવ સામ્પ્રતમ્
'હું અને મુંડે એક અદભુત અને આકર્ષક સ્ત્રીને જોયી છે, હે શત્રુવિનાશક; એ હવે તમારા ભોગ માટે યોગ્ય છે.'
તાં સમાનય ચાર્વઙ્ગીં ભુઙ્ક્ષ્વ સૌખ્યસમન્વિતઃ । તાદૃશી નાસુરી નારી ન ગન્ધર્વી ન દાનવી
'એ સુંદર અંગવાળી સ્ત્રીને લાવો અને આનંદથી ભોગો; એવી સ્ત્રી અસુરોમાં, ગંધર્વોમાં કે દાનવોમાં ક્યાંય નથી.'
ન માનવી નાપિ દેવી યાદૃશી સા મનોહરા । એવં ભૃત્યવચઃ શ્રુત્વા શુમ્ભઃ પરબલાર્દનઃ
'એવી મનોહર સ્ત્રી માનવોમાં કે દેવીઓમાં પણ નથી.' સેવકોની આ વાત સાંભળી શુંભ, પરશત્રુઓને હરાવનાર,
દૂતં સમ્મેષયામાસ સુગ્રીવં નામ દાનવમ્ । સ દૂતસ્ત્વરિતં ગત્વા દેવ્યાઃ સવિધમાદરાત્
એક દાનવ દૂત સુગ્રીવને બોલાવ્યો; એ દૂત ઝડપથી જઈને આદરપૂર્વક દેવી પાસે પહોંચ્યો.
વૃત્તાન્તં કથયામાસ દેવ્યૈ શુમ્ભસ્ય યદ્વચઃ । દેવિ શુમ્ભાસુરો નામ ત્રૈલોક્યવિજયી પ્રભુઃ
એ દૂતએ દેવીને શુંભની વાત કહી: 'હે દેવી, શુંભ નામનો અસુર છે, જે ત્રણેય લોકનો વિજેતા અને પ્રભુ છે.'
સર્વેષાં રત્નવસ્તૂનાં ભોક્તા માન્યો દિવૌકસામ્ । તદુક્તં શૃણુ મે દેવિ રત્નભોક્તાહમવ્યયઃ
'તે દેવોમાં સર્વ રત્ન અને ધનનો ભોગવનાર અને માન્ય છે; હવે એ શું કહે છે એ સાંભળો, હે દેવી: હું અવિનાશી રત્નભોગી છું.'
ત્વં ચાપિ રત્નભૂતાસિ ભજ માં ચારુલોચને । સર્વેષુ યાનિ રત્નાનિ દેવાસુરનરેષુ ચ
'તમે પણ રત્નરૂપ છો, હે સુંદર નેત્રવાળી; મારા સાથે જોડાઓ. દેવ, અસુર અને માનવોમાં જે રત્નો છે,'
તાનિ મય્યેવ સુભગે ભજ માં કામજૈ રસૈઃ । દેવ્યુવાચ સત્યં વદસિ હે દૂત દૈત્યરાજપ્રિયઙ્કરમ્
'હે સુભાગ્યવતી, એ બધા રત્નો તો મારા પાસે છે; મારી સાથે કામસુખ ભોગો.' દેવી બોલી: 'હા દૂત, તમે દૈત્યરાજાને પ્રસન્ન કરનારી સાચી વાત કહો છો.'
પ્રતિજ્ઞા યા મયા પૂર્વં કૃતા સાપ્યનૃતા કથમ્ । ભવેત્તાં શૃણુ મે દૂત યા પ્રતિજ્ઞા મયા કૃતા
'હું અગાઉ જે પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, એ કેવી રીતે ખોટી થઈ શકે? હવે એ પ્રતિજ્ઞા શું છે, એ મારા મોઢેથી સાંભળો, હે દૂત.'
યો મે દર્પં વિધુનુતે યો મે બલમપોહતિ । યો મે પ્રતિબલો ભૂયાત્સ એવ મમ ભોગભાક્
જે મારા અહંકારને દુર કરે, જે મારી તાકાતને ઓછી કરે, અને જે મારી બરાબરીમાં આવે—એ જ મારા સૌ આનંદોનો ભાગીદારી બનશે.
તત એનાં પ્રતિજ્ઞાં મે સત્યાં કૃત્વાસુરેશ્વરઃ । ગૃહ્ણાતુ પાણિં તરસા તસ્યાશક્યં કિમત્ર હિ
હવે, અસુરોના સ્વામી એ મારી વાત સાચી સાબિત કરે; જો તે ઇચ્છે તો જોરથી મારું હાથ પકડી લે—આમાં એ માટે શું અશક્ય છે?
તસ્માદ્ ગચ્છ મહાદૂત સ્વામિનં બ્રૂહિ ચાદૃતઃ । પ્રતિજ્ઞાં ચાપિ મે સત્યાં વિધાસ્યતિ બલાધિકઃ
એથી, મહાન દૂત, તું જઈને આદરપૂર્વક તારા સ્વામીને કહેજે: જો એ વધારે તાકાતવાન હશે તો મારી વાત સાચી સાબિત કરશે.
એવં વાક્યં મહાદેવ્યાઃ સમાકર્ણ્ય સ દાનવઃ । કથયામાસ શુમ્ભાય દેવ્યા વૃત્તાન્તમાદિતઃ
મહાદેવીના આ વચન સાંભળી, એ દાનવે બધું ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું અને દેવીએ જે કહેલું એ બધું આરંભથી શુમ્ભને કહી સંભળાવ્યું.
તદાપ્રિયં દૂતવાક્યં શુમ્ભઃ શ્રુત્વા મહાબલઃ । કોપમાહારયામાસ મહાન્તં દનુજાધિપઃ
પછી, દૂતના એ અપ્રિય વચન સાંભળીને મહાબલી શુમ્ભ, દાનવોનો રાજા, ખૂબ જ ગુસ્સે થયો.
તતો ધૂમ્રાક્ષનામાનં દૈત્યં દૈત્યપતિઃ પ્રભુઃ । આદિદેશ શૃણુ વચો ધૂમ્રાક્ષ મમ ચાદૃતઃ
પછી દૈત્યોના સ્વામીએ ધૂમ્રાક્ષ નામના દૈત્યને આદેશ આપ્યો: 'ધૂમ્રાક્ષ, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળ અને માન.
તાં દુષ્ટાં કેશપાશેષુ હત્વાપ્યાનીયતાં મમ । સમીપમવિલમ્બેન શીઘ્રં ગચ્છસ્વ મે પુરઃ
એ દુષ્ટ સ્ત્રીને, જો જરૂર પડે તો વાળ પકડીને માર્યા પછી પણ, તરત જ મારી પાસે લઈ આવ; વિલંબ ન કર, ફટાફટ આગળ વધ.
ઇત્યાદેશં સમાસાદ્ય દૈત્યેશો ધૂમ્રલોચનઃ । ષષ્ટ્યાસુરાણાં સહિતઃ સહસ્રાણાં મહાબલઃ
આ આદેશ મળતાં જ ધૂમ્રલોચન દૈત્યપતિ સાથે સાઠ હજાર બલવાન દૈતોને લઈને રવાના થયો.
તુહિનાચલમાસાદ્ય દેવ્યાઃ સવિધમેવ સઃ । ઉચ્ચૈર્દેવીં જગાદાશુ ભજ દૈત્યપતિં શુભે
હિમાલય પર પહોંચીને, એ દેવીના નજીક ગયો અને ઉંચે અવાજે બોલ્યો: 'શુભે, તું તરત જ દૈત્યોના રાજાને સ્વીકારી લે.'
શુમ્ભં નામ મહાવીર્યં સર્વભોગાનવાપ્નુહિ । નોચેત્કેશાન્ગૃહીત્વા ત્વાં નેષ્યે દૈત્યપતિં પ્રતિ
'શુમ્ભ મહાવીર છે, એના સાથે તું બધા આનંદો માણ; નહિ તો, હું તારા વાળ પકડીને તને દૈત્યોના રાજા પાસે લઈ જઈશ.'
ઇત્યુક્તા સા તતો દેવી દૈત્યેન ત્રિદશારિણા । ઉવાચ દૈત્ય યદ્ બ્રૂષે તત્સત્યં તે મહાબલ
દૈત્યએ આવું કહ્યાના પછી દેવી બોલી: 'હા મહાબલી, તું જે કહે છે એ સાચું છે.'
રાજા શુમ્ભાસુરસ્ત્વં ચ કિં કરિષ્યસિ તદ્વદ । ઇત્યુક્તો દૈત્યપોઽધાવત્તૂર્ણં શસ્ત્રસમન્વિતઃ
'રાજા શુમ્ભ અસુર છે અને તું પણ; હવે તું શું કરશે, એ મને કહ.' આવું સાંભળીને દૈત્યપતિ હથિયારો લઈને ઝડપથી દોડી આવ્યો.