નૃત્યન્મયૂરસઙ્ઘૈશ્ચ કપોતરણિતોજ્જ્વલમ્ । કોકિલાકાકલીલાપૈઃ શુકલાપૈશ્ચ શોભિતમ્
તે નૃત્ય કરતા મોરોના જૂથોથી ઝગમગે છે, કબૂતરોની હાજરીથી તેજ પામે છે; કોકિલ, કાગળિયા અને શુકના મીઠા અવાજોથી તે શોભાયમાન છે.
સુરમ્યરમણીયામ્બુલક્ષાવધિસરોવૃતમ્ । તન્મધ્યભાગવિલસદ્વિકચદ્રત્નપઙ્કજૈઃ
તે સુંદર અને આકર્ષક શુદ્ધ જળના તળાવો વડે ઘેરાયેલું છે; અને તેની વચ્ચે રત્નમય કમળોની જોડી ખીલે છે.
સુગન્ધિભિઃ સમન્તાત્તુ વાસિતં શતયોજનમ્ । મન્દમારુતસમ્ભિન્નચલદ્દ્રુમસમાકુલમ્
આ આસપાસના હજારો કિલોમીટર સુધી સુગંધથી મહેકતું હતું, ધીમા પવનમાં ઝૂલતા વૃક્ષો સાથે આખું વાતાવરણ આનંદમય બનતું હતું.
ચિન્તામણિસમૂહાનાં જ્યોતિષા વિતતામ્બરમ્ । રત્નપ્રભાભિરભિતો ધગદ્ધગિતદિક્તટમ્
ચિંતામણિ જેવા અમૂલ્ય રત્નોના તેજથી આકાશ ચમકી ઉઠ્યું હતું અને ચારેય દિશાઓ રત્નોની ઝગમગથી પ્રકાશિત થઈ રહી હતી.
વૃક્ષવાતમહાગન્ધવાતવાતસુપૂરિતમ્ । ધૂપધૂપાયિતં રાજન્ મણિદીપાયુતોજ્જ્વલમ્
વૃક્ષો અને પવનની સુગંધથી ભરપૂર, ધૂપના સુગંધથી મહેકતું અને રત્નદિપોથી તેજસ્વી બન્યું હતું.
મણિજાલકસચ્છિદ્રતરલોદરકાન્તિભિઃ । દિઙ્મોહજનકં ચૈતદ્દર્પણોદરસંયુતમ્
રત્નોની જાળીઓ અને ચમકતા કાચ જેવા દિવાલોથી સજ્જ, જેની ઝલકથી દિશાઓ પણ મોહી જાય છે.
ઐશ્વર્યસ્ય સમગ્રસ્ય શૃઙ્ગારસ્યાખિલસ્ય ચ । સર્વજ્ઞતાયાઃ સર્વાયાસ્તેજસશ્ચાખિલસ્ય વૈ
અહીં સર્વસંપત્તિ, સર્વસુંદરતા, સર્વજ્ઞાન અને સર્વપ્રભાનું પૂર્ણત્વ જોવા મળે છે.
પરાક્રમસ્ય સર્વસ્ય સર્વોત્તમગુણસ્ય ચ । સકલાયા દયાયાશ્ચ સમાપ્તિરિહ ભૂપતે
અહીં સર્વશક્તિ, સર્વોત્તમ ગુણો અને સર્વદયા પૂર્ણ રૂપે પ્રગટાય છે, હે રાજા.
રાજ્ઞ આનન્દમારભ્ય બ્રહ્મલોકાન્તભૂમિષુ । આનન્દા યે સ્થિતાઃ સર્વે તેઽત્રૈવાન્તર્ભવન્તિ હિ
રાજાઓના આનંદથી લઈને બ્રહ્મલોક સુધી જે જે આનંદ છે, તે બધું અહીં અંદર સમાયેલું છે.
ઇતિ તે વર્ણિતં રાજન્ મણિદ્વીપં મહત્તરમ્ । મહાદેવ્યાઃ પરં સ્થાનં સર્વલોકોત્તમોત્તમમ્
હે રાજા, આ રીતે તને મહાન મણિદ્વીપનું વર્ણન કર્યું—જે મહાદેવીનું પરમ સ્થાન છે અને સર્વલોકોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
એતસ્ય સ્મરણાત્સદ્યઃ સર્વં પાપં વિનશ્યતિ । પ્રાણોત્ક્રમણસન્ધૌ તુ સ્મૃત્વા તત્રૈવ ગચ્છતિ
આનું સ્મરણ કરતાં જ બધાં પાપો તરત નાશ પામે છે; અને મૃત્યુ સમયે તેને યાદ કરતાં, મનુષ્ય ત્યાં પહોંચી જાય છે.
અધ્યાયપઞ્ચકં ત્વેતત્પઠેન્નિત્યં સમાહિતઃ । ભૂતપ્રેતપિશાચાદિબાધા તત્ર ભવેન્ન હિ
જે વ્યક્તિ રોજ એકાગ્રતાથી આ પાંચ અધ્યાયનું પઠન કરે છે, તેને ભૂત, પ્રેત કે પિશાચ વગેરે કદી તકલીફ આપતા નથી.
નવીનગૃહનિર્માણે વાસ્તુયાગે તથૈવ ચ । પઠિતવ્યં પ્રયત્નેન કલ્યાણં તેન જાયતે
નવું ઘર બનાવતી વખતે કે વાસ્તુયજ્ઞ સમયે, શ્રદ્ધાપૂર્વક આનું પઠન કરવું જોઈએ; એથી શુભતા પ્રાપ્ત થાય છે.
જનમેજયેનામ્બામખકરણ-દેવીભાગવતશ્રવણપૂર્વકં સ્વપિત્રુદ્ધારવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ ઇતિ તે કથિતં ભૂપ યદ્યત્પૃષ્ટં ત્વયાનઘ । નારાયણેન યત્પ્રોક્તં નારદાય મહાત્મને
જનમેજયે અંબા યજ્ઞ કર્યો; દેવીભાગવતનું શ્રવણ કર્યા પછી પિતાની મુક્તિનું વર્ણન થયું.
શ્રુત્વૈતત્તુ મહાદેવ્યાઃ પુરાણં પરમાદ્ભુતમ્ । કૃતકૃત્યો ભવેન્મર્ત્યો દેવ્યાઃ પ્રિયતમો હિ સઃ
વ્યાસ કહે છે: હે રાજા, તું જે પૂછ્યું તે બધું મેં તને કહ્યું, જેમ નારાયણે મહાન ઋષિ નારદને કહ્યું હતું.
કુરુ ચામ્બામખં રાજન્ સ્વપિત્રુદ્ધરણાય વૈ । ખિન્નોઽસિ યેન રાજેન્દ્ર પિતુર્જ્ઞાત્વા તુ દુર્ગતિમ્
આ મહાદેવીનું અદ્ભુત પુરાણ સાંભળવાથી મનુષ્ય પૂર્ણતા પામે છે અને દેવીને અત્યંત પ્રિય બને છે.
ગૃહાણ ત્વં મહાદેવ્યા મન્ત્રં સર્વોત્તમોત્તમમ્ । યથાવિધિવિધાનેન જન્મસાફલ્યદાયકમ્
હે રાજા, પિતાની મુક્તિ માટે અંબા યજ્ઞ કર; કારણ કે પિતાની દુર્ગતિ જાણીને તું દુઃખી થયો છે.
સૂત ઉવાચ તચ્છ્રુત્વા નૃપશાર્દૂલઃ પ્રાર્થયિત્વા મુનીશ્વરમ્ । તસ્માદેવ મહામન્ત્રં દેવીપ્રણવસંજ્ઞકમ્
મહાદેવી પાસેથી સર્વોત્તમ મંત્ર ગ્રહણ કર, જે યોગ્ય વિધિથી કરવાથી જીવન સફળ થાય છે.
દીક્ષાવિધિં વિધાનેન જગ્રાહ નૃપસત્તમઃ । તત આહૂય ધૌમ્યાદીન્નવરાત્રસમાગમે
સૂત કહે છે: આ સાંભળીને રાજાએ મહાન મુનિ પાસે પ્રાર્થના કરી અને દેવી પ્રણવ નામે મહામંત્ર પ્રાપ્ત કર્યો.
અમ્બાયજ્ઞં ચકારાશુ વિત્તશાઢ્યવિવર્જિતઃ । બ્રાહ્મણૈઃ પાઠયામાસ પુરાણં ત્વેતદુત્તમમ્
રાજાએ યોગ્ય વિધિથી દીક્ષા લીધી; પછી નવરાત્રિમાં ધૌમ્ય અને અન્ય બ્રાહ્મણોને બોલાવી, આ ઉત્તમ પુરાણનું પઠન કરાવ્યું.
શ્રીદેવ્યગ્રેઽમ્બિકાપ્રીત્યૈ દેવીભાગવતં પરમ્ । બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસાપ્યસંખ્યાતાન્સુવાસિનીઃ
શ્રીદેવીની પ્રસન્નતા માટે, એમણે કોઈ કંજૂસી રાખ્યા વિના માતાજીનું યજ્ઞ ઝડપથી પૂરૂં કર્યું અને અનેક બ્રાહ્મણોને બોલાવીને આ ઉત્તમ પુરાણનું પઠન કરાવ્યું.
કુમારીર્વટુકાદીંશ્ચ દીનાનાથાંસ્તથૈવ ચ । દ્રવ્યપ્રદાનૈસ્તાન્સર્વાન્ સન્તોષ્ય વસુધાધિપઃ
એમણે કુમારીઓ, વટુકો, ગરીબો અને અનાથો બધાને વિવિધ દાન અને ભેટો આપી ખુશ કર્યા, હે ધરતીના રાજા.
સમાપ્ય યજ્ઞં સંસ્થાને સંસ્થિતો યાવદેવ હિ । તાવદેવ હિ ચાકાશાન્નારદઃ સમવાતરત્
યજ્ઞ પૂરો કરીને, રાજા યજ્ઞસ્થળે જેટલો સમય જરૂરી હતો તેટલો રહ્યો; એ સમયે જ નારદ આકાશમાંથી નીચે આવ્યા.
રણયન્મહતીં વીણાં જ્વલદગ્નિશિખોપમઃ । સસમ્ભમઃ સમુત્થાય દૃષ્ટ્વા તં નારદં મુનિમ્
જ્વલંત અગ્નિ જેવી તેજસ્વી વીના વગાડતા, મહાન ઋષિ નારદ આવ્યા; એમને જોઈને રાજા આદરપૂર્વક ઊભા થયા.
આસનાદ્યુપચારૈશ્ચ પૂજયામાસ ભૂમિપઃ । કૃત્વા તુ કુશલપ્રશ્નં પપ્રચ્છાગમકારણમ્
રાજાએ એમને આસન અને અન્ય સન્માન આપી પૂજા કરી; પછી સુખ-દુઃખ પૂછ્યા અને આવવાનો કારણ પૂછ્યું.
રાજોવાચ કુત આગમનં સાધો બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે । સનાથોઽહં કૃતાર્થોઽહં ત્વદાગમનકારણાત્
રાજાએ કહ્યું: 'હે મહાત્મા, તમે ક્યાંથી આવ્યા છો? મને કહો, હું તમારા માટે શું કરી શકું? તમારા આવવાથી હું ધન્ય અને પૂર્ણ થયો છું.'
ઇતિ રાજ્ઞો વચઃ શ્રુત્વા પ્રોવાચ મુનિસત્તમઃ । અદ્યાશ્ચર્યં મયા દૃષ્ટં દેવલોકે નૃપોત્તમ
રાજાના શબ્દો સાંભળી મહાન મુનિ બોલ્યા: 'હે શ્રેષ્ઠ રાજા, આજે મેં દેવલોકમાં અદ્ભુત ઘટના જોઈ છે.'
તન્નિવેદયિતું પ્રાપ્તસ્ત્વત્સકાશે સુવિસ્મિતઃ । પિતા તે દુર્ગતિં પ્રાપ્તો નિજકર્મવિપર્યયાત્
'એ અદ્ભુત વાત કહેવા માટે હું આશ્ચર્યથી તારા પાસે આવ્યો છું; તારા પિતાને પોતાના કર્મના ફેરફેરાથી દુઃખ મળ્યું હતું.'
સ એવાયં દિવ્યરૂપવપુર્ભૂત્વાધુનૈવ હિ । દેવદેવૈઃ સ્તુતઃ સમ્યગપ્સરોભિઃ સમન્તતઃ
'હવે તેઓ દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને, દેવતાઓ અને ચારેય બાજુથી અપ્સરાઓ દ્વારા વખાણવામાં આવે છે.'
વિમાનવરમારુહ્ય મણિદ્વીપં ગતોઽભવત્ । દેવીભાગવતસ્યાસ્ય શ્રવણોત્થફલેન ચ
'શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં બેઠા, તેઓ મણિદ્વીપ પર પહોંચી ગયા છે—આ દેવીભાગવતના શ્રવણના ફળથી.'