તદુત્તરે મહાશાલાઃ પૂર્વસ્માદ્દ્વિગુણાઃ સ્મૃતાઃ । અન્તરિક્ષગતં ત્વેતન્નિરાધારં વિરાજતે
તેના ઉત્તર તરફ મહાન શાળા છે, જે અગાઉની તુલનાએ બે ગણી છે; આ મહેલ આકાશમાં આધાર વિના તેજથી ઝગમગે છે.
સઙ્કોચશ્ચ વિકાસશ્ચ જાયતેઽસ્ય નિરન્તરમ્ । પટવત્કાર્યવશતઃ પ્રલયે સર્જને તથા
તે સતત સંકોચાય અને વિસ્તરે છે, કપડાંની જેમ, જરૂર મુજબ — પ્રલય અને સર્જન સમયે.
શાલાનાં ચૈવ સર્વેષાં સર્વકાન્તિપરાવધિ । ચિન્તામણિગૃહં પ્રોક્તં યત્ર દેવી મહોમયી
બધી શાળાઓમાં ચિંતામણિ મહેલ સર્વોત્તમ તેજ ધરાવે છે, જ્યાં મહાદેવી નિવાસ કરે છે.
યે યે ઉપાસકાઃ સન્તિ પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનઃ । દેવેષુ નાગલોકેષુ મનુષ્યેષ્વિતરેષુ ચ
જે જે ઉપાસક દરેક બ્રહ્માંડમાં વસે છે — દેવોમાં, નાગલોકમાં, મનુષ્યોમાં કે અન્યत्र —
શ્રીદેવ્યાસ્તે ચ સર્વેઽપિ વ્રજન્ત્યત્રૈવ ભૂમિપ । દેવીક્ષેત્રે યે ત્યજન્તિ પ્રાણાન્દેવ્યર્ચને રતાઃ
રાજા, જે લોકો દેવીના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં, દેવીની પૂજામાં તત્પર રહીને અહીં પ્રાણ ત્યાગે છે, તેઓ બધાં ત્યાં જ જાય છે.
તે સર્વે યાન્તિ તત્રૈવ યત્ર દેવી મહોત્સવા । ઘૃતકુલ્યા દુગ્ધકુલ્યા દધિકુલ્યા મધુસ્રવાઃ
તેઓ બધાં એ જ સ્થાન પર પહોંચે છે, જ્યાં દેવીનો મહોત્સવ ઉજવાય છે, જ્યાં ઘી, દૂધ, દહીં અને મધની નદીઓ વહે છે.
સ્યન્દન્તિ સરિતઃ સર્વાસ્તથામૃતવહાઃ પરાઃ । દ્રાક્ષારસવહાઃ કાશ્ચિજ્જમ્બૂરસવહાઃ પરાઃ
ત્યાં બધી નદીઓ અમૃત, દ્રાક્ષરસ, જાંબુફળના રસ અને શ્રેષ્ઠ પાનીઓથી વહે છે.
આમ્રેક્ષુરસવાહિન્યો નદ્યસ્તાસ્તુ સહસ્રશઃ । મનોરથફલા વૃક્ષા વાપ્યઃ કૂપાસ્તથૈવ ચ
હજારો નદીઓ આમ્રરસથી વહે છે; ત્યાં મનગમતા ફળ આપતા વૃક્ષો છે, અને તળાવો તથા કૂવો પણ છે.
યથેષ્ટપાનફલદા ન ન્યૂનં કિઞ્ચિદસ્તિ હિ । ન રોગપલિતં વાપિ જરા વાપિ કદાચન
ત્યાં જે પીણું કે ફળ ઇચ્છો એ મળે છે; કશુંય અછત નથી, ન તો રોગ છે, ન વાળ સફેદ થાય છે, કે કદી વૃદ્ધાવસ્થા આવે છે.
ન ચિન્તા ન ચ માત્સર્યં કામક્રોધાદિકં તથા । સર્વે યુવાનઃ સસ્ત્રીકા સહસ્રાદિત્યવર્ચસઃ
ત્યાં કોઈ ચિંતાનો, ઈર્ષ્યાનો કે કામ-ક્રોધાદિ દુષ્પ્રવૃત્તિનો સ્થાન નથી; બધા યુવાન છે, પોતાના જીવનસાથી સાથે છે અને હજાર સૂર્ય જેટલા તેજસ્વી છે.
ભજન્તિ સતતં દેવીં તત્ર શ્રીભુવનેશ્વરીમ્ । કેચિત્સલોકતાપન્નાઃ કેચિત્સામીપ્યતાં ગતાઃ
ત્યાં બધા સતત શ્રીભુવનેશ્વરી દેવીની ભક્તિ કરે છે; કોઈ તેમના લોકને પામે છે, તો કોઈ તેમને નજીકતા મેળવે છે.
સરૂપતાં ગતાઃ કેચિત્સાર્ષ્ટિતાં ચ પરે ગતાઃ । યા યાસ્તુ દેવતાસ્તત્ર પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનામ્
કોઈ તેમના જેવાં રૂપ પામે છે, તો બીજાં તેમના સમાન શક્તિ પામે છે; અને દરેક બ્રહ્માંડમાં રહેનારી બધી દેવતાઓ ત્યાં હાજર છે.
સમષ્ટયઃ સ્થિતાસ્તાસ્તુ સેવન્તે જગદીશ્વરીમ્ । સપ્તકોટિમહામન્ત્રા મૂર્તિમન્ત ઉપાસતે
ત્યાં એકત્રિત થયેલા બધા લોકો જગદીશ્વરીની સેવા કરે છે; સાત કરોડ મહામંત્રો સ્વરૂપે રહીને તેમની ઉપાસના કરે છે.
મહાવિદ્યાશ્ચ સકલાઃ સામ્યાવસ્થાત્મિકાં શિવામ્ । કારણબ્રહ્મરૂપાં તાં માયાશબલવિગ્રહામ્
બધી મહાવિદ્યાઓ સમાન સ્થિતિમાં રહીને, શુભ અને કારણરૂપ બ્રહ્મા સ્વરૂપ, માયાથી રંગાઈ ગયેલી દેવીની ઉપાસના કરે છે.
ઇત્થં રાજન્ મયા પ્રોક્તં મણિદ્વીપં મહત્તરમ્ । ન સૂર્યચન્દ્રૌ નો વિદ્યુત્કોટયોઽગ્નિસ્તથૈવ ચ
રાજા, મેં તને એ મહાન મણિદ્વીપનું વર્ણન કર્યું છે; તેનું તેજ neither સૂર્ય, ચંદ્ર, વીજળીના કરોડો ઝાંખા, કે અગ્નિ પણ સમાન નથી.
એતસ્ય ભાસા કોટ્યંશકોટ્યંશેનાપિ તે સમાઃ । ક્યચિદ્વિદ્રુમસકાશં ક્વચિન્મરકતચ્છવિ
તેના પ્રકાશનો નાનામાં નાનો અંશ પણ એ બધાથી સરખાતો નથી; ક્યાંક તે વિદ્રુમ જેવું, તો ક્યાંક પાચુંમણિ જેવું દેખાય છે.
વિદ્યુદ્ભાનુસમચ્છાયં મધ્યસૂર્યસમં ક્વચિત્ । વિદ્યુત્કોટિમહાધારા સારકાન્તિતતં ક્વચિત્
ક્યાંક તે વીજળી કે મધ્યાહ્નના સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવે છે; ક્યાંક વીજળીના ધોધ વહે છે, અને તેના કાંઠા રત્નોના તેજથી ઝગમગે છે.
ક્વચિત્સિન્દૂરનીલેન્દ્રમાણિક્યસદૃશચ્છવિ । હીરસારમહાગર્ભધગદ્ધગિતદિક્તટમ્
બીજા સ્થળે તે સિંદૂર, નીલમણિ કે માણિક્ય જેવી છાયાવાળું છે; તેના દિશાઓ હીરા અને અન્ય મોંઘા રત્નોના તેજથી શોભાયમાન છે.
કાન્ત્યા દાવાનલસમં તપ્તકાઞ્ચનસન્નિભમ્ । ક્વચિચ્ચન્દ્રોપલોદ્ગારં સૂર્યોદ્ગારં ચ કુત્રચિત્
તેનું તેજ દાવાનળ જેવું, તપેલા સોનાં જેવું છે; ક્યાંક તે ચંદ્રકાંતિ કે સૂર્યકિરણોનું પ્રકાશ આપે છે.
રત્નશૃઙ્ગિસમાયુક્તં રત્નપ્રાકારગોપુરમ્ । રત્નપત્રૈ રત્નફલૈર્વક્ષૈશ્ચ પરિમણ્ડિતમ્
તે રત્નમય શિખરો, રત્નમય પ્રાકાર અને ગોપુરોથી શોભાયમાન છે; રત્નના પાંદડા, ફળ અને કળીઓથી પણ સજ્જ છે.
નૃત્યન્મયૂરસઙ્ઘૈશ્ચ કપોતરણિતોજ્જ્વલમ્ । કોકિલાકાકલીલાપૈઃ શુકલાપૈશ્ચ શોભિતમ્
તે નૃત્ય કરતા મોરોના જૂથોથી ઝગમગે છે, કબૂતરોની હાજરીથી તેજ પામે છે; કોકિલ, કાગળિયા અને શુકના મીઠા અવાજોથી તે શોભાયમાન છે.
સુરમ્યરમણીયામ્બુલક્ષાવધિસરોવૃતમ્ । તન્મધ્યભાગવિલસદ્વિકચદ્રત્નપઙ્કજૈઃ
તે સુંદર અને આકર્ષક શુદ્ધ જળના તળાવો વડે ઘેરાયેલું છે; અને તેની વચ્ચે રત્નમય કમળોની જોડી ખીલે છે.
સુગન્ધિભિઃ સમન્તાત્તુ વાસિતં શતયોજનમ્ । મન્દમારુતસમ્ભિન્નચલદ્દ્રુમસમાકુલમ્
આ આસપાસના હજારો કિલોમીટર સુધી સુગંધથી મહેકતું હતું, ધીમા પવનમાં ઝૂલતા વૃક્ષો સાથે આખું વાતાવરણ આનંદમય બનતું હતું.
ચિન્તામણિસમૂહાનાં જ્યોતિષા વિતતામ્બરમ્ । રત્નપ્રભાભિરભિતો ધગદ્ધગિતદિક્તટમ્
ચિંતામણિ જેવા અમૂલ્ય રત્નોના તેજથી આકાશ ચમકી ઉઠ્યું હતું અને ચારેય દિશાઓ રત્નોની ઝગમગથી પ્રકાશિત થઈ રહી હતી.
વૃક્ષવાતમહાગન્ધવાતવાતસુપૂરિતમ્ । ધૂપધૂપાયિતં રાજન્ મણિદીપાયુતોજ્જ્વલમ્
વૃક્ષો અને પવનની સુગંધથી ભરપૂર, ધૂપના સુગંધથી મહેકતું અને રત્નદિપોથી તેજસ્વી બન્યું હતું.
મણિજાલકસચ્છિદ્રતરલોદરકાન્તિભિઃ । દિઙ્મોહજનકં ચૈતદ્દર્પણોદરસંયુતમ્
રત્નોની જાળીઓ અને ચમકતા કાચ જેવા દિવાલોથી સજ્જ, જેની ઝલકથી દિશાઓ પણ મોહી જાય છે.
ઐશ્વર્યસ્ય સમગ્રસ્ય શૃઙ્ગારસ્યાખિલસ્ય ચ । સર્વજ્ઞતાયાઃ સર્વાયાસ્તેજસશ્ચાખિલસ્ય વૈ
અહીં સર્વસંપત્તિ, સર્વસુંદરતા, સર્વજ્ઞાન અને સર્વપ્રભાનું પૂર્ણત્વ જોવા મળે છે.
પરાક્રમસ્ય સર્વસ્ય સર્વોત્તમગુણસ્ય ચ । સકલાયા દયાયાશ્ચ સમાપ્તિરિહ ભૂપતે
અહીં સર્વશક્તિ, સર્વોત્તમ ગુણો અને સર્વદયા પૂર્ણ રૂપે પ્રગટાય છે, હે રાજા.
રાજ્ઞ આનન્દમારભ્ય બ્રહ્મલોકાન્તભૂમિષુ । આનન્દા યે સ્થિતાઃ સર્વે તેઽત્રૈવાન્તર્ભવન્તિ હિ
રાજાઓના આનંદથી લઈને બ્રહ્મલોક સુધી જે જે આનંદ છે, તે બધું અહીં અંદર સમાયેલું છે.
ઇતિ તે વર્ણિતં રાજન્ મણિદ્વીપં મહત્તરમ્ । મહાદેવ્યાઃ પરં સ્થાનં સર્વલોકોત્તમોત્તમમ્
હે રાજા, આ રીતે તને મહાન મણિદ્વીપનું વર્ણન કર્યું—જે મહાદેવીનું પરમ સ્થાન છે અને સર્વલોકોમાં શ્રેષ્ઠ છે.