મણિદ્વીપવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ તદેવ દેવીસદનં મધ્યભાગે વિરાજતે । સહસ્રસ્તમ્ભસંયુક્તાશ્ચત્વારસ્તેષુ મણ્ડપાઃ
એzelfde દેવીનું રહેઠાણ મધ્યભાગમાં તેજથી ઝગમગે છે, જેમાં હજાર સ્તંભો જોડાયેલા ચાર મંડપો છે.
શૃઙ્ગારમણ્ડપશ્ચૈકો મુક્તિમણ્ડપ એવ ચ । જ્ઞાનમણ્ડપસંજ્ઞસ્તુ તૃતીયઃ પરિકીર્તિતઃ
એક મંડપને શ્રૃંગારમંડપ કહે છે, બીજું મુક્તિમંડપ છે, ત્રીજું જ્ઞાનમંડપ તરીકે ઓળખાય છે.
એકાન્તમણ્ડપશ્ચૈવ ચતુર્થઃ પરિકીર્તિતઃ । નાનાવિતાનસંયુક્તા નાનાધૂપૈસ્તુ ધૂપિતાઃ
ચોથું એકાંતમંડપ કહેવાય છે; એ બધા વિવિધ છત્રો અને અનેક પ્રકારના ધૂપથી સુગંધિત છે.
કોટિસૂર્યસમાઃ કાન્ત્યા ભ્રાજન્તે મણ્ડપાઃ શુભાઃ । તન્મણ્ડપાનાં પરિતઃ કાશ્મીરવનિકા સ્મૃતા
આ શુભ મંડપો કરોડો સૂર્ય જેટલી કાંતિથી ઝગમગે છે; એ મંડપોની આસપાસ કાશ્મીરના વૃક્ષોની વનરાશિ છે.
મલ્લિકાકુન્દવનિકા યત્ર પુષ્કલકાઃ સ્થિતાઃ । અસંખ્યાતા મૃગમદૈઃ પૂરિતાસ્તત્સ્રવા નૃપ
ત્યાં મલ્લિકા અને કુન્દના ફૂલોની વનરાશિઓ ભરપૂર છે, અનગણિત કસ્તૂરીથી પરિપૂર્ણ છે, તેમનો સુગંધ સર્વત્ર ફેલાયો છે, રાજન.
મહાપદ્માટવી તદ્વદ્રત્નસોપાનનિર્મિતા । સુધારસેન સમ્પૂર્ણા ગુઞ્જન્મત્તમધુવ્રતા
એ જ રીતે ત્યાં મહાપદ્મનું વન છે, રત્નમય પથથી બનેલું, અમૃતથી ભરેલું અને મધમાખીઓના ગુંજનથી ગૂંજતું.
હંસકારણ્ડવાકીર્ણા ગન્ધપૂરિતદિક્તટા । વનિકાનાં સુગન્ધૈસ્તુ મણિદ્વીપં સુવાસિતમ્
હંસ અને કાંદળોથી ભરેલું છે, દિશાઓ સુગંધથી પરિપૂર્ણ છે; વનરાશિઓની સુગંધથી આખું મણિદ્વીપ મહેકે છે.
શૃઙ્ગારમણ્ડપે દેવ્યો ગાયન્તિ વિવિધૈઃ સ્વરૈઃ । સભાસદો દેવવરા મધ્યે શ્રીજગદમ્બિકા
શૃંગારમંડપમાં દેવીઓ વિવિધ સ્વરમાં ગાયન કરે છે; તેમના વચ્ચે, દેવસભામાં શ્રી જગદંબિકા વિરાજે છે.
મુક્તિમણ્ડપમધ્યે તુ મોચયત્યનિશં શિવા । જ્ઞાનોપદેશં કુરુતે તૃતીયે નૃપ મણ્ડપે
મુક્તિના મંડપના મધ્યમાં, શિવા સતત બધાને મુક્તિ આપે છે અને ત્રીજા મંડપમાં જ્ઞાનની ઉપદેશ આપે છે, રાજા.
ચતુર્થમણ્ડપે ચૈવ જગદ્રક્ષાવિચિન્તનમ્ । મન્ત્રિણીસહિતા નિત્યં કરોતિ જગદમ્બિકા
ચોથા મંડપમાં જગદંબિકા પોતાની મંત્રિણીઓ સાથે સદા જગતની રક્ષા માટે વિચાર કરે છે.
ચિન્તામણિગૃહે રાજઞ્છક્તિતત્ત્વાત્મકૈઃ પરૈઃ । સોપાનૈર્દશભિર્યુક્તો મઞ્ચકોઽપ્યધિરાજતે
રાજા, ચિંતામણિથી બનેલા મહેલમાં, શક્તિના પરમ તત્ત્વોથી બનેલા દસ સોપાનવાળો મંચ પણ શોભે છે.
બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ ઈશ્વરશ્ચ સદાશિવઃ । એતે મઞ્ચખુરાઃ પ્રોક્તાઃ ફલકસ્તુ સદાશિવઃ
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, ઈશ્વર અને સદાશિવ—આ પાંચો મંચના પગ છે અને મંચની પાટલી સદાશિવ છે.
તસ્યોપરિ મહાદેવો ભુવનેશો વિરાજતે । યા દેવી નિજલીલાર્થં દ્વિધાભૂતા બભૂવ હ
એ મંચ પર મહાદેવ, ભૂવનોના સ્વામી, તેજ સાથે વિરાજે છે અને જે દેવી પોતાની લીલા માટે બે રૂપે પ્રગટ થઈ છે, તે પણ હાજર છે.
સૃષ્ટ્યાદૌ તુ સ એવાયં તદર્ધાઙ્ગો મહેશ્વરઃ । કન્દર્પદર્પનાશોદ્યત્કોટિકન્દર્પસુન્દરઃ
સૃષ્ટિના આરંભે એ જ મહેશ્વર, અર્ધાંગમાં દેવીને ધારણ કરીને, કામદેવના ગર્વને તોડી નાખે છે અને કરોડો કામદેવ જેટલા સુંદર છે.
પઞ્ચવક્ત્રસ્ત્રિનેત્રશ્ચ મણિભૂષણભૂષિતઃ । હરિણાભીતિપરશૂન્ વરં ચ નિજબાહુભિઃ
પાંચ મુખ, ત્રણ આંખો, મણિથી શોભાયમાન, પોતાના હાથમાં હરણ, પરશુ અને વરધાન ધારણ કરે છે.
દધાનઃ ષોડશાબ્દોઽસૌ દેવઃ સર્વેશ્વરો મહાન્ । કોટિસૂર્યપ્રતીકાશશ્ચન્દ્રકોટિસુશીતલઃ
એ મહાન સર્વેશ્વર, સોળ વર્ષના યુવક જેવા દેખાય છે, કરોડો સૂર્ય જેટલા તેજસ્વી અને કરોડો ચંદ્ર જેટલા શીતળ છે.
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશસ્ત્રિનેત્રઃ શીતલદ્યુતિઃ । વામાઙ્ગે સન્નિષણ્ણાસ્ય દેવી શ્રીભુવનેશ્વરી
શુદ્ધ સ્ફટિક જેવું કાયાં, ત્રણ આંખો, શીતળ કાંતિવાળા, એમના ડાબા ભાગે શ્રીભુવનેશ્વરી દેવી બેસી છે.
નવરત્નગણાકીર્ણકાઞ્ચીદામવિરાજિતા । તપ્તકાઞ્ચનસન્નદ્ધવૈદૂર્યાઙ્ગદભૂષણા
નવરત્નોની ઝાંપથી શોભતી કમરપટ્ટા અને તપેલા સોનાના તથા વૈદૂર્યના કંગણોથી વિભૂષિત છે.
કનચ્છ્રીચક્રતાટઙ્કવિટઙ્કવદનામ્બુજા । લલાટકાન્તિવિભવવિજિતાર્થસુધાકરા
સોનાના શ્રીચક્ર જેવા ટોપસથી શોભતા કમળ જેવા મુખ અને લલાટની કાંતિ અમૃતકિરણ ચંદ્રને પણ હરાવે છે.
બિમ્બકાન્તિતિરસ્કારિરદચ્છદવિરાજિતા । લસત્કુઙ્કુમકસ્તુરીતિલકોદ્ભાસિતાનના
બીંબા ફળની કાંતિને પણ ફીકું પાડે એવા ચમકતા દાંત અને તેજસ્વી કુંકુમ તથા કસ્તૂરીના તિલકથી ઝગમગતું મુખ છે.
દિવ્યચૂડામણિસ્ફારચઞ્ચચ્ચન્દ્રકસૂર્યકા । ઉદ્યત્કવિસમસ્વચ્છનાસાભરણભાસુરા
દિવ્ય ચૂડામણિથી શોભતા, ચંદ્ર અને સૂર્યની કિરણો સાથે, અને નવી ઊગતી કવિની ઉપમા જેવી ચમકતી નાકની વાળી છે.
ચિન્તાકલમ્બિતસ્વચ્છમુક્તાગુચ્છવિરાજિતા । પાટીરપઙ્કકર્પૂરકુઙ્કુમાલઙ્કૃતસ્તની
વાળમાં ઝૂલતી શુદ્ધ મુક્તાની ઝાંપથી શોભાયમાન અને સ્તન પર ચંદન, કપૂર અને કુંકુમથી શણગારેલી છે.
વિચિત્રવિવિધાકલ્પા કમ્બુસંકાશકન્ધરા । દાડિમીફલબીજાભદન્તપઙ્ક્તિવિરાજિતા
નાનાવિધ અદભુત શણગારથી યુક્ત, શંખ જેવી ગળા અને દાડમના દાણા જેવી દાંતની પંક્તિથી શોભાયમાન છે.
અનર્ઘ્યરત્નઘટિતમુકુટાઞ્ચિતમસ્તકા । મત્તાલિમાલાવિલસદલકાઢ્યમુખામ્બુજા
અનમોલ રત્નોથી બનેલા મુકુટથી શોભતા માથા અને મદમસ્ત ભમરાની માળાથી શણગારેલા વાળથી ઘેરાયેલું કમળમુખ છે.
કલઙ્કકાર્શ્યનિર્મુક્તશરચ્ચન્દ્રનિભાનના । જાહ્નવીસલિલાવર્તશોભિનાભિવિભૂષિતા
કલંક અને ક્ષીણતા રહિત, શરદપૂનમના ચંદ્ર જેવું મુખ અને જહ્નવીના જળના ઘોળથી શોભતી નાભિ છે.
માણિક્યશકલાબદ્ધમુદ્રિકાઙ્ગુલિભૂષિતા । પુણ્ડરીકદલાકારનયનત્રયસુન્દરી
માણિક્યના ટુકડાથી બનેલી મુદ્રિકા અંગુળીઓમાં શોભે છે અને ત્રણેય આંખો નીલકમળની પાંખડીઓ જેવી સુંદર છે.
કલ્પિતાચ્છમહારાગપદ્મરાગોજ્જ્વલપ્રભા । રત્નકિઙ્કિણિકાયુક્તરત્નકઙ્કણશોભિતા
કલ્પિત મહારાગના કમળ જેવો તેજસ્વી પ્રકાશ ધરાવતી, રત્નોથી શોભાયમાન પાયલ અને ઝાંઝર તથા રત્નજડિત કંકણોથી સજ્જ છે.
મણિમુક્તાસરાપારલસત્પદકસન્તતિઃ । રત્નાઙ્ગુલિપ્રવિતતપ્રભાજાલલસત્કરા
મણિ, મુક્તા અને સોનાની ઝાંઝર પગમાં ઝગમગે છે, અને હાથમાં રત્નજડિત વળયોનો તેજ પ્રસરે છે.
કઞ્ચુકીગુમ્ફિતાપારનાનારત્નતતિદ્યુતિઃ । મલ્લિકામોદિધમ્મિલ્લમલ્લિકાલિસરાવૃતા
તેના ઉપરના વસ્ત્રમાં વિવિધ રત્નોની કઢાઈ છે, જેનું પ્રકાશ દિપે છે; અને વાળમાં મલ્લિકા ફૂલોની વેણી તથા તાજા મલ્લિકા કળીઓ શોભે છે.
સુવૃત્તનિબિડોત્તુઙ્ગકુચભારાલસા શિવા । વરપાશાઙ્કુશાભીતિલસદ્બાહુચતુષ્ટયા
સુગઠિત અને ઉન્નત સ્તનના ભારથી થાકી ગયેલી, શુભ અને મનોહર છે; ચાર હાથમાં પાશ, અંકુશ, અભય અને વર mudra ધારણ કરે છે.