મધ્યભૂસ્તાદૃશી પ્રોક્તા સદનાનિ ચ પૂર્વવત્ । તન્મધ્યે પઞ્ચભૂતાનાં સ્વામિન્યઃ પઞ્ચ સન્તિ ચ
મધ્યભાગ એવા જ રીતે વર્ણવાયો છે, જેમાં પહેલાં જેવું જ રહેઠાણ છે; એના મધ્યમાં પાંચ તત્ત્વોની સ્વામિનીઓ વસે છે.
હૃલ્લેખા ગગના રક્તા ચતુર્થી તુ કરાલિકા । મહોચ્છુષ્મા પઞ્ચમી ચ પઞ્ચભૂતસમપ્રભાઃ
હૃલ્લેખા, ગગના, રક્તા, ચોથી કરાલિકા અને પાંચમી મહોચ્છુષ્મા — આ પાંચેય તત્ત્વો જેટલી તેજસ્વી છે.
પાશાઙ્કુશવરાભીતિધારિણ્યોઽમિતભૂષણાઃ । દેવીસમાનવેષાઢ્યા નવયૌવનગર્વિતાઃ
આ દેવીઓ પાસે પાશ, અંકુશ, વરદાન અને અભયmudra છે; અણગણિત આભૂષણોથી શોભાયમાન, દેવીસમાન રૂપવાળી અને નવયૌવનના ગૌરવથી ભરી છે.
પ્રવાલસાલાદગ્રે તુ નવરત્નવિનિર્મિતઃ । બહુયોજનવિસ્તીર્ણો મહાસાલોઽસ્તિ ભૂમિપ
પ્રવાલમંદિરની સામે નવ રત્નોથી બનેલું વિશાળ મહાસભામંડપ છે, જે અનેક યોજન જેટલો વિસ્તૃત છે, રાજન.
તત્ર ચામ્નાયદેવીનાં સદનાનિ બહૂન્યપિ । નવરત્નમયાન્યેવ તડાગાશ્ચ સરાંસિ ચ
ત્યાં આમ્નાય દેવીઓના અનેક રહેઠાણો છે, બધા નવ રત્નોથી બનેલા છે; તળાવ અને સરોવર પણ છે.
શ્રીદેવ્યા યેઽવતારાઃ સ્યુસ્તે તત્ર નિવસન્તિ હિ । મહાવિદ્યા મહાભેદાઃ સન્તિ તત્રૈવ ભૂમિપ
શ્રીદેવીના અવતારો ત્યાં વસે છે; મહાવિદ્યાઓ અને તેમના અનેક રૂપો પણ ત્યાં જ છે, રાજન.
નિજાવરણદેવીભિર્નિજભૂષણવાહનૈઃ । સર્વદેવ્યો વિરાજન્તે કોટિસૂર્યસમપ્રભાઃ
બધી દેવીઓ પોતાના અવરણદેવી, ભૂષણ અને વાહન સાથે, કરોડો સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી બનીને તેજ પાથરે છે.
સપ્તકોટિમહામન્ત્રદેવતાઃ સન્તિ તત્ર હિ । નવરત્નમયાદગ્રે ચિન્તામણિગૃહં મહત્
ત્યાં સત્તર કરોડ મહામંત્રદેવીઓ છે; નવ રત્નમય મંદિરની સામે ચિંતામણિથી બનેલું વિશાળ મહેલ છે.
તત્રત્યં વસ્તુમાત્રં તુ ચિન્તામણિવિનિર્મિતમ્ । સૂર્યોદ્ગારોપલૈસ્તદ્વચ્ચન્દ્રોદ્ગારોપલૈસ્તથા
ત્યાંનું દરેક વસ્તુ ચિંતામણિથી બનેલું છે; સ્તંભો સૂર્યકાંતિ અને ચંદ્રકાંતિના પથ્થરોના બનેલા છે.
વિદ્યુત્પ્રભોપલૈઃ સ્તમ્ભાઃ કલ્પિતાસ્તુ સહસ્રશઃ । યેષાં પ્રભાભિરન્તઃસ્થં વસ્તુ કિઞ્ચિન્ન દૃશ્યતે
હજારો સ્તંભો વીજળી જેવી તેજસ્વી રત્નોથી બનેલા છે, જેમની પ્રકાશથી અંદરનું કંઈ પણ દેખાતું નથી.
મણિદ્વીપવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ તદેવ દેવીસદનં મધ્યભાગે વિરાજતે । સહસ્રસ્તમ્ભસંયુક્તાશ્ચત્વારસ્તેષુ મણ્ડપાઃ
એzelfde દેવીનું રહેઠાણ મધ્યભાગમાં તેજથી ઝગમગે છે, જેમાં હજાર સ્તંભો જોડાયેલા ચાર મંડપો છે.
શૃઙ્ગારમણ્ડપશ્ચૈકો મુક્તિમણ્ડપ એવ ચ । જ્ઞાનમણ્ડપસંજ્ઞસ્તુ તૃતીયઃ પરિકીર્તિતઃ
એક મંડપને શ્રૃંગારમંડપ કહે છે, બીજું મુક્તિમંડપ છે, ત્રીજું જ્ઞાનમંડપ તરીકે ઓળખાય છે.
એકાન્તમણ્ડપશ્ચૈવ ચતુર્થઃ પરિકીર્તિતઃ । નાનાવિતાનસંયુક્તા નાનાધૂપૈસ્તુ ધૂપિતાઃ
ચોથું એકાંતમંડપ કહેવાય છે; એ બધા વિવિધ છત્રો અને અનેક પ્રકારના ધૂપથી સુગંધિત છે.
કોટિસૂર્યસમાઃ કાન્ત્યા ભ્રાજન્તે મણ્ડપાઃ શુભાઃ । તન્મણ્ડપાનાં પરિતઃ કાશ્મીરવનિકા સ્મૃતા
આ શુભ મંડપો કરોડો સૂર્ય જેટલી કાંતિથી ઝગમગે છે; એ મંડપોની આસપાસ કાશ્મીરના વૃક્ષોની વનરાશિ છે.
મલ્લિકાકુન્દવનિકા યત્ર પુષ્કલકાઃ સ્થિતાઃ । અસંખ્યાતા મૃગમદૈઃ પૂરિતાસ્તત્સ્રવા નૃપ
ત્યાં મલ્લિકા અને કુન્દના ફૂલોની વનરાશિઓ ભરપૂર છે, અનગણિત કસ્તૂરીથી પરિપૂર્ણ છે, તેમનો સુગંધ સર્વત્ર ફેલાયો છે, રાજન.
મહાપદ્માટવી તદ્વદ્રત્નસોપાનનિર્મિતા । સુધારસેન સમ્પૂર્ણા ગુઞ્જન્મત્તમધુવ્રતા
એ જ રીતે ત્યાં મહાપદ્મનું વન છે, રત્નમય પથથી બનેલું, અમૃતથી ભરેલું અને મધમાખીઓના ગુંજનથી ગૂંજતું.
હંસકારણ્ડવાકીર્ણા ગન્ધપૂરિતદિક્તટા । વનિકાનાં સુગન્ધૈસ્તુ મણિદ્વીપં સુવાસિતમ્
હંસ અને કાંદળોથી ભરેલું છે, દિશાઓ સુગંધથી પરિપૂર્ણ છે; વનરાશિઓની સુગંધથી આખું મણિદ્વીપ મહેકે છે.
શૃઙ્ગારમણ્ડપે દેવ્યો ગાયન્તિ વિવિધૈઃ સ્વરૈઃ । સભાસદો દેવવરા મધ્યે શ્રીજગદમ્બિકા
શૃંગારમંડપમાં દેવીઓ વિવિધ સ્વરમાં ગાયન કરે છે; તેમના વચ્ચે, દેવસભામાં શ્રી જગદંબિકા વિરાજે છે.
મુક્તિમણ્ડપમધ્યે તુ મોચયત્યનિશં શિવા । જ્ઞાનોપદેશં કુરુતે તૃતીયે નૃપ મણ્ડપે
મુક્તિના મંડપના મધ્યમાં, શિવા સતત બધાને મુક્તિ આપે છે અને ત્રીજા મંડપમાં જ્ઞાનની ઉપદેશ આપે છે, રાજા.
ચતુર્થમણ્ડપે ચૈવ જગદ્રક્ષાવિચિન્તનમ્ । મન્ત્રિણીસહિતા નિત્યં કરોતિ જગદમ્બિકા
ચોથા મંડપમાં જગદંબિકા પોતાની મંત્રિણીઓ સાથે સદા જગતની રક્ષા માટે વિચાર કરે છે.
ચિન્તામણિગૃહે રાજઞ્છક્તિતત્ત્વાત્મકૈઃ પરૈઃ । સોપાનૈર્દશભિર્યુક્તો મઞ્ચકોઽપ્યધિરાજતે
રાજા, ચિંતામણિથી બનેલા મહેલમાં, શક્તિના પરમ તત્ત્વોથી બનેલા દસ સોપાનવાળો મંચ પણ શોભે છે.
બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ ઈશ્વરશ્ચ સદાશિવઃ । એતે મઞ્ચખુરાઃ પ્રોક્તાઃ ફલકસ્તુ સદાશિવઃ
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, ઈશ્વર અને સદાશિવ—આ પાંચો મંચના પગ છે અને મંચની પાટલી સદાશિવ છે.
તસ્યોપરિ મહાદેવો ભુવનેશો વિરાજતે । યા દેવી નિજલીલાર્થં દ્વિધાભૂતા બભૂવ હ
એ મંચ પર મહાદેવ, ભૂવનોના સ્વામી, તેજ સાથે વિરાજે છે અને જે દેવી પોતાની લીલા માટે બે રૂપે પ્રગટ થઈ છે, તે પણ હાજર છે.
સૃષ્ટ્યાદૌ તુ સ એવાયં તદર્ધાઙ્ગો મહેશ્વરઃ । કન્દર્પદર્પનાશોદ્યત્કોટિકન્દર્પસુન્દરઃ
સૃષ્ટિના આરંભે એ જ મહેશ્વર, અર્ધાંગમાં દેવીને ધારણ કરીને, કામદેવના ગર્વને તોડી નાખે છે અને કરોડો કામદેવ જેટલા સુંદર છે.
પઞ્ચવક્ત્રસ્ત્રિનેત્રશ્ચ મણિભૂષણભૂષિતઃ । હરિણાભીતિપરશૂન્ વરં ચ નિજબાહુભિઃ
પાંચ મુખ, ત્રણ આંખો, મણિથી શોભાયમાન, પોતાના હાથમાં હરણ, પરશુ અને વરધાન ધારણ કરે છે.
દધાનઃ ષોડશાબ્દોઽસૌ દેવઃ સર્વેશ્વરો મહાન્ । કોટિસૂર્યપ્રતીકાશશ્ચન્દ્રકોટિસુશીતલઃ
એ મહાન સર્વેશ્વર, સોળ વર્ષના યુવક જેવા દેખાય છે, કરોડો સૂર્ય જેટલા તેજસ્વી અને કરોડો ચંદ્ર જેટલા શીતળ છે.
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશસ્ત્રિનેત્રઃ શીતલદ્યુતિઃ । વામાઙ્ગે સન્નિષણ્ણાસ્ય દેવી શ્રીભુવનેશ્વરી
શુદ્ધ સ્ફટિક જેવું કાયાં, ત્રણ આંખો, શીતળ કાંતિવાળા, એમના ડાબા ભાગે શ્રીભુવનેશ્વરી દેવી બેસી છે.
નવરત્નગણાકીર્ણકાઞ્ચીદામવિરાજિતા । તપ્તકાઞ્ચનસન્નદ્ધવૈદૂર્યાઙ્ગદભૂષણા
નવરત્નોની ઝાંપથી શોભતી કમરપટ્ટા અને તપેલા સોનાના તથા વૈદૂર્યના કંગણોથી વિભૂષિત છે.
કનચ્છ્રીચક્રતાટઙ્કવિટઙ્કવદનામ્બુજા । લલાટકાન્તિવિભવવિજિતાર્થસુધાકરા
સોનાના શ્રીચક્ર જેવા ટોપસથી શોભતા કમળ જેવા મુખ અને લલાટની કાંતિ અમૃતકિરણ ચંદ્રને પણ હરાવે છે.
બિમ્બકાન્તિતિરસ્કારિરદચ્છદવિરાજિતા । લસત્કુઙ્કુમકસ્તુરીતિલકોદ્ભાસિતાનના
બીંબા ફળની કાંતિને પણ ફીકું પાડે એવા ચમકતા દાંત અને તેજસ્વી કુંકુમ તથા કસ્તૂરીના તિલકથી ઝગમગતું મુખ છે.