સેનાન્યઃ સકલા એતાઃ શ્રીદેવ્યા જગદીશિતુઃ । પ્રતિબ્રહ્માણ્ડસંસ્થાનાં શક્તીનાં નાયિકાઃ સ્મૃતાઃ
આ બધી શ્રીદેવી, જે જગતની અધિષ્ઠાત્રી છે, તેમની સેના પ્રમુખ છે અને દરેક બ્રહ્માંડની શક્તિઓની નેત્રીઓ ગણાય છે.
બ્રહ્માણ્ડક્ષોભકારિણ્યો દેવીશક્ત્યુપબૃંહિતાઃ । નાનારથસમારૂઢા નાનાશક્તિભિરન્વિતાઃ
આ શક્તિઓ બ્રહ્માંડોમાં હલચલ મચાવતી, દેવીની શક્તિથી સશક્ત, વિવિધ રથોમાં સવાર અને અનેક શક્તિઓથી ઘેરાયેલી છે.
એતત્પરાક્રમં વક્તું સહસ્રાસ્યોઽપિ ન ક્ષમઃ । ઇન્દ્રનીલમહાસાલાદગ્રે તુ બહુવિસ્તૃતઃ
આ શક્તિઓની પરાક્રમની વાત તો હજારો મથાવાળો પણ વર્ણવી શકતો નથી; ઇન્દ્રનીલના મહાસભામંડપની સામે વિશાળ વિસ્તાર છે.
મુક્તાપ્રાકાર ઉદિતો દશયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ । મધ્યભૂઃ પૂર્વવત્પ્રોક્તા તન્મધ્યેઽષ્ટદલામ્બુજમ્
મુક્તાનો દીવાલ ઊભો થયો, જે દસ યોજન લાંબો હતો; તેના મધ્યમાં, અગાઉ વર્ણવ્યા પ્રમાણે, આઠ પાંખડીઓવાળું કમળ હતું.
મુક્તામણિગણાકીર્ણં વિસ્તૃતં તુ સકેસરમ્ । તત્ર દેવીસમાકારા દેવ્યાયુધધરાઃ સદા
મુક્તામણિની ઝાંખીઓથી શોભિત, વિશાળ અને રેશમ જેવી તંતુઓવાળું તે કમળ હતું; તેમાં હંમેશાં દેવી જેવા સ્વરૂપો, દેવીના શસ્ત્રો ધારણ કરીને વસે છે.
સમ્પ્રોક્તા અષ્ટમન્ત્રિણ્યો જગદ્વાર્તાપ્રબોધિકાઃ । દેવીસમાનભોગાસ્તા ઇઙ્ગિતજ્ઞાસ્તુ પણ્ડિતાઃ
ત્યાં આઠ મંત્રિણીઓ છે, જે જગતના વ્યવહારનું જ્ઞાન જગાડે છે; તેઓ દેવી સમાન ભોગ ભોગવે છે, ઇશારો સમજવામાં કુશળ અને પંડિત છે.
કુશલાઃ સર્વકાર્યેષુ સ્વામિકાર્યપરાયણાઃ । દેવ્યભિપ્રાયબોધ્યસ્તાશ્ચતુરા અતિસુન્દરાઃ
તેઓ દરેક કાર્યમાં નિપુણ, પોતાની સ્વામિનીના કાર્યમાં તત્પર, દેવીના મનના ભાવને સમજી લેતી, ચતુર અને ખૂબ જ સુંદર છે.
નાનાશક્તિસમાયુક્તાઃ પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનામ્ । પ્રાણિનાં તાઃ સમાચારં જ્ઞાનશક્ત્યા વિદન્તિ ચ
વિવિધ શક્તિઓથી યુક્ત, તેઓ દરેક બ્રહ્માંડના જીવોના વર્તનને જ્ઞાનશક્તિથી જાણી શકે છે.
તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ મત્તઃ શૃણુ નૃપોત્તમ । અનઙ્ગકુસુમા પ્રોક્તાપ્યનઙ્ગકુસુમાતુરા
હું હવે તેમની નામો કહું છું, મહારાજ, તમે સાંભળો: અનંગકુસુમા, અનંગકુસુમાતુરા,
અનઙ્ગમદના તદ્વદનઙ્ગમદનાતુરા । ભુવનપાલા ગગનવેગા ચૈવ તતઃ પરમ્
અનંગમદના, અનંગમદનાતુરા, ભુવનપાલા, ગગનવેગા અને પછી,
શશિરેખા ચ ગગનરેખા ચૈવ તતઃ પરમ્ । પાશાઙ્કુશવરાભીતિધરા અરુણવિગ્રહાઃ
શશિરેખા અને ગગનરેખા, અને પછી, જે પાશ, અંકુશ, વર અને અભય ધારણ કરે છે, તેઓ લાલિમાવાળા સ્વરૂપ ધરાવે છે.
વિશ્વસમ્બન્ધિનીં વાર્તાં બોધયન્તિ પ્રતિક્ષણમ્ । મુક્તાસાલાદગ્રભાગે મહામારકતોઽપરઃ
તેઓ સતત વિશ્વના સંબંધોનું જ્ઞાન આપતી રહે છે; મુક્તા સભામંડપના આગળના ભાગે એક વિશાળ પન્નાનો સભામંડપ છે.
સાલોત્તમઃ સમુદ્દિષ્ટો દશયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ । નાનાસૌભાગ્યસંયુક્તો નાનાભોગસમન્વિતઃ
સૌથી શ્રેષ્ઠ સભા દસ યોજન લાંબી બતાવવામાં આવી છે, જેમાં અનેક પ્રકારની સમૃદ્ધિ અને વિવિધ આનંદો ભરપૂર છે.
મધ્યભૂસ્તાદૃશી પ્રોક્તા સદનાનિ તથૈવ ચ । ષટ્કોણમત્ર વિસ્તીર્ણં કોણસ્થા દેવતાઃ શૃણુ
મધ્યભાગ પણ એવો જ છે અને ત્યાં પણ એ જ રીતે મકાનો છે. અહીં વિશાળ ષટ્કોણ વિસ્તાર છે, જેમાં કોનામાં કઈ કઈ દેવી-દેવતાઓ છે, તે સાંભળો.
પૂર્વકોણે ચતુર્વક્ત્રો ગાયત્રીસહિતો વિધિઃ । કુણ્ડિકાક્ષગુણાભીતિદણ્ડાયુધધરઃ પરઃ
પૂર્વ કોનામાં ચાર મુખવાળો બ્રહ્મા ગાયત્રી સાથે બેઠો છે, જે પોતાના હાથમાં કુંડો, જપમાળા, અભયમુદ્રા, દંડ અને શસ્ત્રો ધરાવે છે.
તદાયુધધરા દેવી ગાયત્રી પરદેવતા । વેદાઃ સર્વે મૂર્તિમન્તઃ શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
ત્યાં એ શસ્ત્રો ધરાવતી ગાયત્રી દેવી સર્વોપરી છે; બધા જ વેદો અને અનેક શાસ્ત્રો પણ ત્યાં સ્વરૂપે હાજર છે.
સ્મૃતયશ્ચ પુરાણાનિ મૂર્તિમન્તિ વસન્તિ હિ । યે બ્રહ્મવિગ્રહાઃ સન્તિ ગાયત્રીવિગ્રહાશ્ચ યે
સ્મૃતિઓ અને પુરાણો પણ ત્યાં સ્વરૂપે નિવાસ કરે છે, તેમજ જે બ્રહ્માના સ્વરૂપ છે અને જે ગાયત્રીના સ્વરૂપ છે, એ બધા પણ ત્યાં છે.
વ્યાહૃતીનાં વિગ્રહાશ્ચ તે નિત્યં તત્ર સન્તિ હિ । રક્ષઃકોણે શઙ્ખચક્રગદામ્બુજકરામ્બુજા
વ્યાહૃતિઓના સ્વરૂપો પણ હંમેશા ત્યાં છે; દક્ષિણ કોનામાં શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરનારી કમલહસ્તા છે.
સાવિત્રી વર્તતે તત્ર મહાવિષ્ણુશ્ચ તાદૃશઃ । યે વિષ્ણુવિગ્રહાઃ સન્તિ મત્સ્યકૂર્માદયોઽખિલાઃ
ત્યાં સાવિત્રી અને મહાવીષ્ણુ પણ એવા જ સ્વરૂપે છે; તેમજ વિષ્ણુના બધા અવતાર જેમ કે મત્સ્ય, કૂર્મ અને બીજા બધા પણ હાજર છે.
સાવિત્રીવિગ્રહા યે ચ તે સર્વે તત્ર સન્તિ હિ । વાયુકોણે પરશ્વક્ષમાલાભયવરાન્વિતઃ
સાવિત્રીના સ્વરૂપો પણ ત્યાં બધા છે; પશ્ચિમ કોનામાં મહારુદ્ર છે, જે પરશુ, જપમાળા, અભયમુદ્રા અને વરમુદ્રાથી સજ્જ છે.
મહારુદ્રો વર્તતેઽત્ર સરસ્વત્યપિ તાદૃશી । યે યે તુ રુદ્રભેદાઃ સ્યુર્દક્ષિણાસ્યાદયો નૃપ
ત્યાં મહારુદ્ર અને એ જ રીતે સરસ્વતી પણ છે; તેમજ દક્ષિણામૂર્તિ વગેરે બધા રૂદ્રના વિવિધ સ્વરૂપો પણ ત્યાં છે, રાજન.
ગૌરીભેદાશ્ચ યે સર્વે તે તત્ર નિવસન્તિ હિ । ચતુઃષષ્ટ્યાગમા યે ચ યે ચાન્યેઽપ્યાગમાઃ સ્મૃતાઃ
ગૌરીના બધા સ્વરૂપો પણ ત્યાં નિવાસ કરે છે; ચૌસઠ આગમ અને બીજા બધા આગમ શાસ્ત્રો પણ ત્યાં છે.
તે સર્વે મૂર્તિમન્તશ્ચ તત્રૈવ નિવસન્તિ હિ । અગ્નિકોણે રત્નકુમ્ભં તથા મણિકરણ્ડકમ્
આ બધા જ સ્વરૂપે ત્યાં રહે છે; અગ્નિ કોનામાં કુબેર પોતાના હાથમાં રત્નકુંભ અને મણિથી ભરેલું પાત્ર લઈને ઉભા છે.
દધાનો નિજહસ્તાભ્યાં કુબેરો ધનદાયકઃ । નાનાવીથીસમાયુક્તો મહાલક્ષ્મીસમન્વિતઃ
કુબેર, ધનની આપનાર, મહાલક્ષ્મી સાથે વિવિધ માર્ગોથી ઘેરાયેલા અને પોતાના ગુણોથી યુક્ત ત્યાં ઊભા છે.
દેવ્યા નિધિપતિસ્ત્વાસ્તે સ્વગુણૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ । વારુણે તુ મહાકોણે મદનો રતિસંયુતઃ
દેવી સાથે નિધિપતિ પોતાના ગુણોથી ઘેરાઈને ત્યાં નિવાસ કરે છે; પશ્ચિમ દિશાના મહાકોણમાં મદન રતી સાથે છે.
પાશાઙ્કુશધનુર્બાણધરો નિત્યં વિરાજતે । શૃઙ્ગારા મૂર્તિમન્તસ્તુ તત્ર સન્નિહિતાઃ સદા
મદન હંમેશા પાશ, અંકુશ, ધનુષ્ય અને બાણ ધારણ કરીને તેજસ્વી છે; પ્રેમના સ્વરૂપો પણ ત્યાં હંમેશા હાજર છે.
ઈશાનકોણે વિઘ્નેશો નિત્યં પુષ્ટિસમન્વિતઃ । પાશાઙ્કુશધરો વીરો વિઘ્નહર્તા વિરાજતે
ઈશાન કોનામાં વિઘ્નેશ, પુષ્ટિ સાથે, પાશ અને અંકુશ ધારણ કરીને, વિઘ્નો દૂર કરનાર અને વિર પુરુષ તરીકે તેજસ્વી છે.
વિભૂતયો ગણેશસ્ય યા યાઃ સન્તિ નૃપોત્તમ । તાઃ સર્વા નિવસન્ત્યત્ર મહૈશ્વર્યસમન્વિતાઃ
ગણેશજીની જે જે શક્તિઓ છે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ બધું મહાન ઐશ્વર્ય સાથે ત્યાં નિવાસ કરે છે.
પ્રતિબ્રહ્માણ્ડસંસ્થાનાં બ્રહ્માદીનાં સમષ્ટયઃ । એતે બ્રહ્માદયઃ પ્રોક્તાઃ સેવન્તે જગદીશ્વરીમ્
દરેક બ્રહ્માંડમાં બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓના એકત્ર સ્વરૂપો છે, અને એ બધા જગદીશ્વરીની સેવા કરે છે.
મહામારકતસ્યાગ્રે શતયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ । પ્રવાલસાલોઽસ્ત્યપરઃ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ
મહામારકત સભાના આગળ એક બીજું પ્રવાળમય સભા છે, જે સો યોજન લાંબી છે અને કુંકુમ જેવી લાલ ઝાંખી ધરાવે છે.