કૌબેરેણ તથા નાસા દન્તાઃ સઞ્જજ્ઞિરે તદા । પ્રાજાપત્યેનોત્તમેન તેજસા વસુધાધિપ
કુબેરના તેજથી નાક, અને પ્રજાપતિના શ્રેષ્ઠ તેજથી દાંત ઉત્પન્ન થયા, હે પૃથ્વીના રાજા.
પાવકેન ચ સઞ્જાતં લોચનત્રિતયં શુભમ્ । સાન્ધ્યેન તેજસા જાતે ભૃકુટ્યૌ તેજસાં નિધી
અગ્નિના તેજથી ત્રણ સુંદર આંખો અને સાંધ્યાના તેજથી ભ્રૂઓ ઉત્પન્ન થઈ.
કર્ણૌ વાયવ્યતો જાતૌ તેજસો મનુજાધિપ । સર્વેષાં તેજસા દેવી જાતા મહિષમર્દિની
વાયુના તેજથી કાન બનેલા, હે મનુષ્યોના રાજા; આમ બધાના તેજથી મહિષમર્દિની દેવી જન્મી.
શૂલં દદૌ શિવો વિષ્ણુશ્ચક્રં શઙ્ખં ચ પાશભૃત્ । હુતાશનો દદૌ શક્તિં મારુતશ્ચાપસાયકૌ
શિવે ત્રિશૂલ આપ્યું, વિષ્ણુએ ચક્ર અને શંખ, પાશધારે પાશ આપ્યો, અગ્નિએ શક્તિ અને મારુતે ધનુષ્ય તથા બાણ આપ્યા.
વજ્રં મહેન્દ્રઃ પ્રદદૌ ઘણ્ટાં ચૈરાવતાદ્ ગજાત્ । કાલદણ્ડં યમો બ્રહ્મા ચાક્ષમાલાકમણ્ડલૂ
મહેન્દ્રે વજ્ર અને ઐરાવત હાથી પાસેથી ઘંટ આપ્યું; યમએ કાળદંડ અને બ્રહ્માએ જપમાળા તથા કમંડલ આપ્યા.
દિવાકરો રશ્મિમાલાં રોમકૂપેષુ સન્દદૌ । કાલઃ ખડ્ગં તથા ચર્મ નિર્મલં વસુધાધિપ
સૂર્યે તેના રોમકૂપોમાં મુકવા માટે કિરણોની માળા આપી; કાળે તલવાર અને નિર્મળ ઢાલ આપી, હે પૃથ્વીના રાજા.
સમુદ્રો નિર્મલં હારમજરે ચામ્બરે નૃપ । ચૂડામણિં કુણ્ડલે ચ કટકાનિ તથાઙ્ગદે
સમુદ્રે શુદ્ધ હાર અને કદી ન જૂનું થતું વસ્ત્ર, ચૂડામણી, કુંડળ, કડાં અને અંગદ આપ્યા, હે રાજા.
અર્ધચન્દ્રં નિર્મલં ચ નૂપુરાણિ તથા દદૌ । ગ્રૈવેયકં ભૂષણં ચ તસ્યૈ દેવ્યૈ મુદાન્વિતઃ
તેને આનંદપૂર્વક નિર્મળ અર્ધચંદ્ર, નૂપુર, ગળાનું આભૂષણ અને અન્ય શૃંગાર આપ્યા.
વિશ્વકર્મા ચોર્મિકાશ્ચ દદૌ તસ્યૈ ધરાપતે । હિમવાન્વાહનં સિંહં રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
વિશ્વકર્માએ બાંયડાં આપ્યા, હે પૃથ્વીના રાજા; હિમાલયે સિંહ વાહન અને અનેક રત્નો આપ્યા.
પાનપાત્રં સુરાપૂર્ણં દદૌ તસ્યૈ ધનાધિપઃ । શેષશ્ચ ભગવાન્દેવો નાગહારં દદૌ વિભુઃ
ધનના સ્વામીએ દૈવી મદિરાથી ભરેલું પાત્ર આપ્યું; ભગવાન શેષે સાપની માળા આપી.
અન્યૈરશેષવિબુધૈર્માનિતા સા જગન્મયી । તાં તુષ્ટુવુર્મહાદેવીં દેવા મહિષપીડિતાઃ
બધા અન્ય દેવતાઓએ પણ તેને માન આપ્યો; એ જગતરૂપા દેવીને મહિષથી પીડિત દેવતાઓએ સ્તુતિ કરી.
નાનાસ્તોત્રૈર્મહેશાનીં જગદુદ્ભવકારિણીમ્ । તેષાં નિશમ્ય દેવેશી સ્તોત્રં વિબુધપૂજિતા
વિવિધ સ્તોત્રોથી મહાદેવી, જગતની સર્જનહારને દેવોએ ભજવી; દેવતાઓની સ્તુતિ સાંભળીને દેવી, જે દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે, તે સાંભળવા લાગી.
મહિષસ્ય વધાર્થાય મહાનાદં ચકાર હ । તેન નાદેન મહિષશ્ચકિતોઽભૂદ્ધરાપતે
મહિષાસુરને મારવા માટે દેવીએ ભયાનક ગર્જના કરી; એ અવાજથી દાનવોના રાજા મહિષા ગભરાઈ ગયો.
આસસાદ જગદ્ધાત્રીં સર્વસૈન્યસમાવૃતઃ । તતઃ સ યુયુધે દેવ્યા મહિષાખ્યો મહાસુરઃ
જગતની માતા પોતાના આખા સેના સાથે મહિષાની સામે આવી; પછી મહાન અસુર મહિષાએ દેવી સાથે યુદ્ધ કર્યું.
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા ક્ષિપ્તૈઃ પૂરયન્નમ્બરાન્તરમ્ । ચિક્ષુરો ગ્રામણીઃ સેનાપતિર્દુર્ધરદુર્મુખૌ
અનેક શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો ફેંકીને આકાશ ભરાઈ ગયું; ચિક્ષુર, દુર્ધર અને દુર્મુખા નામના સેના નાયકોએ લશ્કરને આગળ વધાર્યું.
બાષ્કલસ્તામ્રકશ્ચૈવ બિડાલવદનોઽપરઃ । એતૈશ્ચાન્યૈરસંખ્યાતૈઃ સંગ્રામાન્તકસન્નિભૈઃ
બાષ્કલ, તામ્રક અને બિલાડી જેવું મુખ ધરાવતો બીજો એક, તથા અસંખ્ય અન્ય યુદ્ધમાં મૃત્યુ જેવાં ભયાનક દૈત્યો પણ એમની સાથે જોડાયા.
યોધૈઃ પરિવૃતો વીરો મહિષો દાનવોત્તમઃ । તતઃ સા કોપતામ્રાક્ષી દેવી લોકવિમોહિની
આ બધા વિરો દ્વારા ઘેરાયેલો મહાન દાનવ મહિષા ઊભો રહ્યો; ત્યારે ક્રોધથી લાલ આંખોવાળી, જગતને મોહમાં પાડી દેતી દેવી—
જઘાન યોધાન્સમરે દેવી મહિષમાશ્રિતાન્ । તતસ્તેષુ હતેષ્વેવ સ દૈત્યો રોષમૂર્ચ્છિતઃ
—યુદ્ધમાં મહિષાની શરણમાં આવેલા યોદ્ધાઓને સંહાર્યા; પોતાના સાથીઓના મરણથી એ દૈત્યો ઉગ્ર ક્રોધથી ભરાઈ ગયો.
આસસાદ તદા દેવીં તૂર્ણં માયાવિશારદઃ । રૂપાન્તરાણિ સમ્ભેજે માયયા દાનવેશ્વરઃ
પછી માયામાં પારંગત એ દૈત્યો ઝડપથી દેવીની સામે આવ્યો; દાનવોના રાજાએ માયાથી અનેક રૂપ ધારણ કર્યા.
તાનિ તાન્યસ્ય રૂપાણિ નાશયામાસ સા તદા । તતોઽન્તે માહિષં રૂપં બિભ્રાણમમરાર્દનમ્
દેવી એના દરેક રૂપને તરત નાશ કરી નાખતી; અંતે એ અમરદેવોને ડરાવતું મહિષનું રૂપ ધારણ કરી ઊભો રહ્યો.
પાશેન બદ્ધ્વા સુદૃઢં છિત્ત્વા ખડ્ગેન તચ્છિરઃ । પાતયામાસ મહિષં દેવી દેવગણાન્તકમ્
દેવીએ એને મજબૂત ફાંસથી બાંધી, તલવારથી એનું માથું કાપી નાખ્યું અને દેવતાઓના વિનાશક મહિષાને ધરાશાયી કર્યો.
હાહાકૃતં તતઃ શેષં સૈન્યં ભગ્નં દિશો દશ । તુષ્ટુવુર્દેવદેવેશીં સર્વે દેવાઃ પ્રમોદિતાઃ
પછી બાકી રહેલું લશ્કર હાહાકાર કરતા દસ દિશામાં ભાગી ગયું; બધા દેવતાઓ આનંદથી દેવતાવાળી રાણીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
એવં લક્ષ્મીઃ સમુત્પન્ના મહિષાસુરમર્દિની । રાજઞ્છૃણુ સરસ્વત્યાઃ પ્રાદુર્ભાવો યથાભવત્
આ રીતે મહિષાસુરને હરાવનારી લક્ષ્મી પ્રગટ થઈ; રાજા, હવે તમે સાંભળો કે સરસ્વતી કેવી રીતે અવતરી.
એકદા શુમ્ભનામાસીદ્દૈત્યો મદબલોત્કટઃ । નિશુમ્ભશ્ચાપિ તદ્ભ્રાતા મહાબલપરાક્રમઃ
એક વખત શુમ્ભ નામનો દૈત્યો હતો, જે પોતાનાં બળથી અહંકારી હતો; અને તેનો ભાઈ નિશુમ્ભ પણ મહા શક્તિશાળી અને પરાક્રમી હતો.
તેન સમ્પીડિતા દેવાઃ સર્વે ભ્રષ્ટશ્રિયો નૃપ । હિમવન્તમથાસાદ્ય દેવીં તુષ્ટુવુરાદરાત્
એમના ઉપદ્રવથી બધા દેવતાઓ દુઃખી થઈ, પોતાનું તેજ ગુમાવી બેઠા, રાજા; પછી તેઓ હિમાલય પર જઈ દેવીની ભક્તિપૂર્વક સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
દેવા ઊચુઃ જય દેવેશિ ભક્તાનામાર્તિનાશનકોવિદે । દાનવાન્તકરૂપે ત્વમજરામરણેઽનઘે
દેવતાઓએ કહ્યું: 'દેવીઓની રાણી, ભક્તોના દુઃખ દૂર કરનારી, દાનવોના અંતરૂપે, અવિનાશી, અમર અને નિર્દોષ, તમને વિજય મળે.'
દેવેશિ ભક્તિસુલભે મહાબલપરાક્રમે । વિષ્ણુશઙ્કરબ્રહ્માદિસ્વરૂપેઽનન્તવિક્રમે
'દેવીઓની રાણી, ભક્તો માટે સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થનારી, મહા બલશાળી અને પરાક્રમી, તમે વિષ્ણુ, શંકર, બ્રહ્મા વગેરેના રૂપ ધારણ કરો છો, અનંત શક્તિ ધરાવ છો.'
સૃષ્ટિસ્થિતિકરે નાશકારિકે કાન્તિદાયિનિ । મહાતાણ્ડવસુપ્રીતે મોદદાયિનિ માધવિ
'તમે સર્જન, પાલન અને વિનાશનું કારણ છો, તેજ આપનારી છો; મહા તાંડવમાં આનંદિત થનારી માધવી, સુખ આપનારી છો.'
પ્રસીદ દેવદેવેશિ પ્રસીદ કરુણાનિધે । નિશુમ્ભશુમ્ભસમ્ભૂતભયાપારામ્બુવારિધે
'દેવીઓની રાણી, દયાની સાગર, કૃપા કરો; નિશુમ્ભ અને શુમ્ભથી પેદા થયેલા ભયને દૂર કરનારી, તમે અપરંપાર સાગર જેવી છો.'
ઉદ્ધરાસ્માન્ પ્રપન્નાર્તિનાશિકે શરણાગતાન્ । એવં સંસ્તુવતાં તેષાં ત્રિદશાનાં ધરાપતે
'અમને ઉગારો, શરણમાં આવેલા દુઃખીઓના દુઃખ દૂર કરનારી, અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.' એમ દેવતાઓ સ્તુતિ કરતા હતા, હે પૃથ્વીના રાજા—