રથાનાં ગણના નાસ્તિ હયાનાં કરિણાં તથા । શસ્ત્રાણાં ગણના તદ્વદ્ગણાનાં ગણના તથા
રથોની ગણતરી નથી, ઘોડા અને હાથીઓની પણ નથી; એ જ રીતે શસ્ત્રો અને સૈનિકોની પણ કોઈ ગણતરી નથી.
પદ્મરાગમયાદગ્રે ગોમેદમણિનિર્મિતઃ । દશયોજનદૈર્ઘ્યેણ પ્રાકારો વર્તતે મહાન્
આગળ પદ્મરાગના મણિથી બનેલો અને ગોમેદના રત્નોથી રચાયેલો, દસ યોજન લાંબો મોટો કોટ છે.
ભાસ્વજ્જપાપ્રસૂનાભો મધ્યભૂસ્તસ્ય તાદૃશી । ગોમેદકલ્પિતાન્યેવ તદ્વાસિસદનાનિ ચ
મધ્યમાં જપાફૂલ જેવું તેજસ્વી મેદાન છે; ત્યાંના ઘર પણ ગોમેદના રત્નોથી બનેલા છે.
પક્ષિણઃ સ્તમ્ભવર્યાશ્ચ વૃક્ષા વાપ્યઃ સરાંસિ ચ । ગોમેદકલ્પિતા એવ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહાઃ
ત્યાંના સ્તંભ, વૃક્ષો, તળાવ અને સરોવર બધાં ગોમેદના બનેલા છે અને કુંકુમ જેવું લાલ રંગ ધરાવે છે.
તન્મધ્યસ્થા મહાદેવ્યો દ્વાત્રિંશચ્છક્તયઃ સ્મૃતાઃ । નાનાશસ્ત્રપ્રહરણા ગોમેદમણિભૂષિતાઃ
મધ્યમાં મહાદેવીઓ છે, જે બત્રીસ શક્તિઓ તરીકે જાણીતી છે; તેઓ વિવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ અને ગોમેદના રત્નોથી શોભાયમાન છે.
પ્રત્યેકલોકવાસિન્યઃ પરિવાર્ય સમન્તતઃ । ગોમેદસાલે સન્નદ્ધાઃ પિશાચવદના નૃપ
દરેક દેવી પોતપોતાના લોકમાં વસે છે અને ચારેય બાજુથી ઘેરી રહી છે; ગોમેદના મહાલમાં સ્થિર છે અને પિશાચ જેવા મુખ ધરાવે છે, હે રાજા.
સ્વર્લોકવાસિભિર્નિત્યં પૂજિતાશ્ચક્રબાહવઃ । ક્રોધરક્તેક્ષણા ભિન્ધિ પચચ્છિન્ધિ દહેતિ ચ
સ્વર્ગલોકના વાસીઓ તેમને હંમેશા પૂજે છે, તેમની બાહુઓ ચક્ર જેવી છે; તેઓના ક્રોધથી આંખો લાલ છે અને 'ભેદો! શેકો! કાપો! બળાવો!' એમ કહે છે.
વદન્તિ સતતં વાચં યુદ્ધોત્સુકહૃદન્તરાઃ । એકૈકસ્યા મહાશક્તેર્દશાક્ષૌહિણિકા મતા
તેઓ સતત આવી વાણી બોલે છે, તેમનું હૃદય યુદ્ધ માટે તત્પર છે; દરેક મહાશક્તિ પાસે દસ અક્ષૌહિણી સેનાઓ છે.
સેના તત્રાપ્યેકશક્તિર્લક્ષબ્રહ્માણ્ડનાશિની । તાદૃશીનાં મહાસેના વર્ણનીયા કથં નૃપ
એ સેના માં એક જ શક્તિ લાખો બ્રહ્માંડનો નાશ કરી શકે છે; રાજા, આવી મહાન સેના નું વર્ણન કેવી રીતે કરી શકાય?
રથાનાં નૈવ ગણના વાહનાનાં તથૈવ ચ । સર્વયુદ્ધસમારમ્ભસ્તત્ર દેવ્યા વિરાજતે
ત્યાં રથો અને વાહનોની ગણતરી જ નથી; દરેક યુદ્ધમાં દેવીની મહિમા તેજથી ઝગમગે છે.
તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ પાપનાશકરાણિ ચ । વિદ્યાહ્રીપુષ્ટયઃ પ્રજ્ઞા સિનીવાલી કુહૂસ્તથા
હવે હું એ શક્તિઓનાં નામ કહું છું, જે પાપનો નાશ કરે છે: વિદ્યા, શ્રી, પુષ્ટિ, પ્રજ્ઞા, સિનીવાલી અને કુહૂ.
રુદ્રા વીર્યા પ્રભા નન્દા પોષિણી ઋદ્ધિદા શુભા । કાલરાત્રિર્મહારાત્રિર્ભદ્રકાલી કપર્દિની
રુદ્રાણી, વીર્યા, પ્રભા, નંદા, પોષિણી, ઋદ્ધિદા, શુભા, કાલરાત્રી, મહારાત્રી, ભદ્રકાળી અને કપર્દિની.
વિકૃતિર્દણ્ડિમુણ્ડિન્યૌ સેન્દુખણ્ડા શિખણ્ડિની । નિશુમ્ભશુમ્ભમથિની મહિષાસુરમર્દિની
વિકૃતિ, દંડિની, મુંડિની, સેંદુખંડા, શિખંડિની, નિશુંબહશુંબમથિની અને મહિષાસુરમર્દિની.
ઇન્દ્રાણી ચૈવ રુદ્રાણી શઙ્કરાર્ધશરીરિણી । નારી નારાયણી ચૈવ ત્રિશૂલિન્યપિ પાલિની
ઇન્દ્રાણી, રુદ્રાણી, શંકર સાથે અડધી કાયાવાળી, નારી, નારાયણી, ત્રિશૂલી અને પાલિની.
અમ્બિકા હ્લાદિની પશ્ચાદિત્યેવં શક્તયઃ સ્મૃતાઃ । યદ્યેતાઃ કુપિતા દેવ્યસ્તદા બ્રહ્માણ્ડનાશનમ્
અંબિકા, હ્લાદિની અને અન્ય ઘણી શક્તિઓ એમ કહેવાય છે; જો આ દેવીઓ ક્રોધિત થાય તો બ્રહ્માંડનો નાશ કરી શકે.
પરાજયો ન ચૈતાસાં કદાચિત્ક્વચિદસ્તિ હિ । ગોમેદકમયાદગ્રે સદ્વજ્રમણિનિર્મિતઃ
ક્યારેય અને ક્યાંયે પણ એ શક્તિઓને હાર નથી થતી; આગળ ગોમેદકના દરવાજા છે, જે ઉત્તમ વજ્રમણિથી બનેલા છે.
દશયોજનતુઙ્ગોઽસૌ ગોપુરદ્વારસંયુતઃ । કપાટશૃઙ્ખલાબદ્ધો નવવૃક્ષસમુજ્જ્વલઃ
એ દરવાજો દસ યોજન ઊંચો છે, ગોપુર અને દ્વાર સાથે, બારીની સાંકળોથી બંધાયેલો અને નવ પ્રકારના વૃક્ષોથી ઝગમગતો છે.
સાલસ્તન્મધ્યભૂમ્યાદિ સર્વં હીરમયં સ્મૃતમ્ । ગૃહાણિ વીથયો રથ્યા મહામાર્ગાઙ્ગણાનિ ચ
હોલ, મધ્યભૂમિ અને બધું સોનાથી બનેલું કહેવાય છે; ઘર, રસ્તા, ગલીઓ, મુખ્ય માર્ગો અને આંગણાં પણ.
વૃક્ષાલવાલતરવઃ સારઙ્ગા અપિ તાદૃશાઃ । દીર્ઘિકાશ્રેણયો વાપ્યસ્તડાગાઃ કૂપસંયુતાઃ
વૃક્ષોના વાવ, ઝાડના જૂથો અને ત્યાંના હરણ પણ એવા જ છે; તળાવો, વાપી અને કૂવોની પંક્તિઓ છે.
તત્ર શ્રીભુવનેશ્વર્યા વસન્તિ પરિચારિકાઃ । એકૈકા લક્ષદાસીભિઃ સેવિતા મદગર્વિતાઃ
ત્યાં શ્રીભુવનેશ્વરીની સેવિકા સ્ત્રીઓ વસે છે, દરેકને લાખ દાસીઓ સેવા આપે છે અને એ બધાં ગર્વથી ભરપૂર છે.
તાલવૃન્તધરાઃ કાશ્ચિચ્ચષકાઢ્યકરામ્બુજાઃ । કાશ્ચિત્તામ્બૂલપાત્રાણિ ધારયન્ત્યોઽતિગર્વિતાઃ
કેટલાંક તાળપત્રના પંખા ધરાવે છે, કમળ જેવા હાથમાં કપ ધરાવે છે; કેટલીક બહુ ગર્વથી પાનની થાળીઓ ઉઠાવે છે.
કાશ્ચિત્તચ્છત્રધારિણ્યશ્ચામરાણાં વિધારિકાઃ । નાનાવસ્ત્રધરાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિત્પુષ્પકરામ્બુજાઃ
કેટલાંક છત્રી ધરાવે છે, કેટલીક ચામરું પકડી રાખે છે; કેટલીક વિવિધ વસ્ત્રો પહેરે છે અને કેટલીક કમળ જેવા હાથમાં ફૂલો ધરાવે છે.
નાનાદર્શકરાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિત્કુઙ્કુમલેપનમ્ । ધારયન્ત્યઃ કજ્જલં ચ સિન્દૂરચષકં પરાઃ
કેટલાંક વિવિધ પ્રકારના દર્પણ ધરાવે છે, કેટલીક કુંકુમનો લેપ ધરાવે છે; કેટલીક કાજળ અને બીજી સિંદૂરના કપ ધરાવે છે.
કાશ્ચિચ્ચિત્રકનિર્માત્ર્યઃ પાદસંવાહને રતાઃ । કાશ્ચિત્તુ ભૂષાકારિણ્યો નાનાભૂષાધરાઃ પરાઃ
કેટલાંક ચિત્રકામમાં નિપુણ છે અને પગ દબાવવામાં આનંદ મેળવે છે; કેટલીક આભૂષણ બનાવે છે અને અનેક પ્રકારના દાગીના પહેરે છે.
પુષ્પભૂષણનિર્માત્ર્યઃ પુષ્પશૃઙ્ગારકારિકાઃ । નાનાવિલાસચતુરા બહ્વ્ય એવંવિધાઃ પરાઃ
કેટલાંક ફૂલના આભૂષણ બનાવે છે, કેટલીક ફૂલોની શૃંગાર રચનાઓ કરે છે; ઘણી બધી વિવિધ વિલાસકલા માં કુશળ છે.
નિબદ્ધપરિધાનીયા યુવત્યઃ સકલા અપિ । દેવીકૃપાલેશવશાત્તુચ્છીકૃતજગત્ત્રયાઃ
બધી યુવતીઓ સુંદર રીતે વસ્ત્ર ધારણ કરે છે; દેવીની થોડીક કૃપાથી જ એ ત્રણેય લોકને નાનું માને છે.
એતા દૂત્યઃ સ્મૃતા દેવ્યઃ શૃઙ્ગારમદગર્વિતાઃ । તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ મે નૃપસત્તમ
આ દેવીની દૂતીઓ છે, જે પ્રેમ અને ઉલ્લાસમાં ગર્વિત છે. હવે હું તને એમના નામ કહું છું—હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મને ધ્યાનથી સાંભળ.
અનઙ્ગરૂપા પ્રથમાપ્યનઙ્ગમદના પરા । તૃતીયા તુ તતઃ પ્રોક્તા સુન્દરી મદનાતુરા
પહેલીનું નામ અનંગરૂપા છે, બીજીનું અનંગમદના છે; ત્રીજીનું નામ સુંદરિ છે અને ચોથીનું મદનાતુરા છે.
તતો ભુવનવેગા સ્યાત્તથા ભુવનપાલિકા । સ્યાત્સર્વશિશિરાનઙ્ગવદનાનઙ્ગમેખલા
પછી ભુવનવેગા છે, પછી ભુવનપાલિકા છે; પછી સર્વશિશિરા, અનંગવદના અને અનંગમેખલા છે.
વિદ્યુદ્દામસમાનાઙ્ગ્યઃ ક્વણત્કાઞ્ચીગુણાન્વિતાઃ । રણન્મઞ્જીરચરણા બહિરન્તરિતસ્તતઃ
એમના શરીર વીજળી જેવી ઝળહળે છે, કમર પર ઝણઝણતી કાંસીની પટ્ટી પહેરી છે; પગે ઘૂઘરીયાં છે અને એ ઝડપથી અંદર બહાર ફરતી રહે છે.