thumb|૬૪ કલા-૧ thumb|૬૪ કલા - ૨ thumb|૬૪ કલા- ૩ thumb|૬૪ કલા- ૪ પદ્મરાગાદિમણિવિનિર્મિતપ્રાકારવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ પુષ્પરાગમયાદગ્રે કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ । પદ્મરાગમયઃ સાલો મધ્યે ભૂશ્ચૈવ તાદૃશી
વ્યાસ કહે છે: આગળ પુષ્પરાગના મણિથી બનેલો, કુંકુમ જેવો લાલ રંગ ધરાવતો મંડપ છે, અને મધ્યમાં પણ પદ્મરાગના મણિથી બનેલી જમીન છે.
દશયોજનવાન્દૈર્ઘ્યે ગોપુરદ્વારસંયુતઃ । તન્મણિસ્તમ્ભસંયુક્તા મણ્ડપાઃ શતશો નૃપ
એ મંડપ દસ યોજન લાંબો છે, તેમાં ગોપુર અને દ્વાર છે, એ જ મણિના સ્તંભો સાથે જોડાયેલો છે અને તેમાં સૈંકડો મંડપો છે, રાજન.
મધ્યે ભુવિ સમાસીનાશ્ચતુઃષષ્ટિમિતાઃ કલાઃ । નાનાયુધધરા વીરા રત્નભૂષણભૂષિતાઃ
મધ્યમાં, પૃથ્વી પર ચૌસઠ કલાઓ બેઠેલી છે, દરેકે વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કર્યા છે અને રત્નોના આભૂષણોથી શોભાયમાન છે.
પ્રત્યેકલોકસ્તાસાં તુ તત્તલ્લોકસ્ય નાયકાઃ । સમન્તાત્પદ્મરાગસ્ય પરિવાર્ય સ્થિતાઃ સદા
દરેક કલાનું પોતાનું લોક છે અને એ પોતાના લોકની નેતા છે; એ સર્વે પદ્મરાગના મંડપને ચારેય બાજુથી ઘેરીને હંમેશા ઉભી રહે છે.
સ્વસ્વલોકજનૈર્જુષ્ટાઃ સ્વસ્વવાહનહેતિભિઃ । તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વં જનમેજય
પોતાના લોકના લોકો, પોતાના વાહન અને શસ્ત્રો સાથે એ કલાઓ શોભે છે; હવે હું એના નામ કહું છું, તું સાંભળ, જનમેજય.
પિઙ્ગલાક્ષી વિશાલાક્ષી સમૃદ્ધિર્વૃદ્ધિરેવ ચ । શ્રદ્ધા સ્વાહા સ્વધાભિખ્યા માયા સંજ્ઞા વસુન્ધરા
પિંગળાક્ષી, વિશાલાક્ષી, સમૃદ્ધિ, વૃદ્ધિ, શ્રદ્ધા, સ્વાહા, સ્વધા તરીકે ઓળખાતી, માયા, સંજ્ઞા અને વસુંધરા.
ત્રિલોકધાત્રી સાવિત્રી ગાયત્રી ત્રિદશેશ્વરી । સુરૂપા બહુરૂપા ચ સ્કન્દમાતાચ્યુતપ્રિયા
ત્રણ લોકની ધારણ કરનારી, સાવિત્રી, ગાયત્રી, દેવતાઓની ઈશ્વરી, સુરૂપા, બહુરૂપા, સ્કંદમાતા અને અચ્યૂતપ્રિયા.
વિમલા ચામલા તદ્વદરુણી પુનરારુણી । પ્રકૃતિર્વિકૃતિઃ સૃષ્ટિઃ સ્થિતિઃ સંહૃતિરેવ ચ
વિમલા, આમલા, એ જ રીતે અરુણી અને ફરી અરુણી; પ્રકૃતિ, વિકૃતિ, સર્જન, પાલન અને સંહાર.
સન્ધ્યા માતા સતી હંસી મર્દિકા વજ્રિકા પરા । દેવમાતા ભગવતી દેવકી કમલાસના
સંધ્યા, માતા, સતી, હંસી, મર્દિકા, વજ્રિકા, પરા; દેવમાતા, ભગવતી, દેવકી અને કમલાસના.
ત્રિમુખી સપ્તમુખ્યન્યા સુરાસુરવિમર્દિની । લમ્બોષ્ઠી ચોર્ધ્વકેશી ચ બહુશીર્ષા વૃકોદરી
ત્રિમુખી, બીજી સાત મુખવાળી, દેવ-દૈત્યને દબાવનારી, લંબોષ્ઠી, ઊર્ધ્વકેશી, બહુશીર્ષા અને વૃકોદરી.
રથરેખાહ્વયા પશ્ચાચ્છશિરેખા તથાપરા । ગગનવેગા પવનવેગા વેગા ચૈવ તતઃ પરમ્
પાછળ રથરેખા નામની દેવી છે, પછી શશિરેખા આવે છે; ત્યારબાદ ગગનવેગા, પવનવેગા અને પછી વેગા છે.
અગ્રે ભુવનપાલા સ્યાત્તત્પશ્ચાન્મદનાતુરા । અનઙ્ગાનઙ્ગમથના તથૈવાનઙ્ગમેખલા
આગળ ભુવનપાલા છે, તેના પાછળ મદનાતુરા છે; પછી અનંગા, અનંગમથના અને એ જ રીતે અનંગમેખલા છે.
અનઙ્ગકુસુમા પશ્ચાદ્વિશ્વરૂપા સુરાદિકા । ક્ષયઙ્કરી ભવેચ્છક્તિરક્ષોભ્યા ચ તતઃ પરમ્
અનંગકુસુમા પછી વિશ્વરૂપા છે, પછી સુરાદિકા છે; પછી ક્ષયંકરી નામની શક્તિ આવે છે અને પછી અક્ષોભ્યા છે.
સત્યવાદિન્યથ પ્રોક્તા બહુરૂપા શુચિતવ્રતા । ઉદારાખ્યા ચ વાગીશી ચતુઃષષ્ટિમિતાઃ સ્મૃતાઃ
પછી સત્યવાદિની છે, પછી બહુરૂપા અને શુચિતવ્રતા છે; પછી ઉદારાખ્યા અને વાગીશી છે—આ બધાં મળીને ચૌસઠ ગણાય છે.
જ્વલજ્જિહ્નાનનાઃ સર્વા વમન્ત્યો વહ્નિમુલ્બણમ્ । જલં પિબામઃ સકલં સંહરામો વિભાવસુમ્
બધી દેવીઓના મુખ જ્વલંત જીભ જેવા છે, જોરદાર અગ્નિ ઉગળી રહી છે; તેઓ કહે છે: 'અમે બધું જળ પી જઈશું અને અગ્નિને પણ સંહાર કરીશું.'
પવનં સ્તમ્ભયામોઽદ્ય ભક્ષયામોઽખિલં જગત્ । ઇતિ વાચં સંગિરન્તે ક્રોધસંરક્તલોચનાઃ
'આજે અમે પવનને અટકાવી દઈશું, આખું જગત ભક્ષી જઈશું!'—એવી વાણી તેઓ બોલે છે, તેમની આંખો ક્રોધથી લાલ થઈ ગઈ છે.
ચાપબાણધરાઃ સર્વા યુદ્ધાયૈવોત્સુકાઃ સદા । દંષ્ટ્રાકટકટારાવૈર્બધિરીકૃતદિઙ્મુખાઃ
બધી દેવીઓ તીરકમાનથી સજ્જ છે અને હંમેશા યુદ્ધ માટે ઉત્સુક છે; તેમની દાંતની ઘસઘસથી દિશાઓ બધી બહેરી થઈ જાય છે.
પિઙ્ગોર્ધ્વકેશ્યઃ સમ્પ્રોક્તાશ્ચાપબાણકરાઃ સદા । શતાક્ષૌહિણિકા સેનાપ્યેકૈકસ્યાઃ પ્રકીર્તિતા
તેઓ પીળા અને ઊંચા વાળવાળી છે, હંમેશા હાથમાં તીરકમાન ધરાવે છે; દરેક પાસે શત અક્ષૌહિણી સેનાઓ છે.
એકૈકશક્તેઃ સામર્થ્યં લક્ષબ્રહ્માણ્ડનાશને । શતાક્ષૌહિણિકા સેના તાદૃશી નૃપસત્તમ
દરેક શક્તિમાં લાખ બ્રહ્માંડનો વિનાશ કરવાની તાકાત છે; એવી શત અક્ષૌહિણી સેનાઓ તેમની પાસે છે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.
કિં ન કુર્યાજ્જગત્યસ્મિન્નશક્યં વક્તુમેવ તત્ । સર્વાપિ યુદ્ધસામગ્રી તસ્મિન્સાલે સ્થિતા મુને
આ જગતમાં તેઓ શું ન કરી શકે? એ કહેવું પણ અશક્ય છે; બધું યુદ્ધસામાન એ મહાલમાં જ એકઠું છે, હે મુનિ.
રથાનાં ગણના નાસ્તિ હયાનાં કરિણાં તથા । શસ્ત્રાણાં ગણના તદ્વદ્ગણાનાં ગણના તથા
રથોની ગણતરી નથી, ઘોડા અને હાથીઓની પણ નથી; એ જ રીતે શસ્ત્રો અને સૈનિકોની પણ કોઈ ગણતરી નથી.
પદ્મરાગમયાદગ્રે ગોમેદમણિનિર્મિતઃ । દશયોજનદૈર્ઘ્યેણ પ્રાકારો વર્તતે મહાન્
આગળ પદ્મરાગના મણિથી બનેલો અને ગોમેદના રત્નોથી રચાયેલો, દસ યોજન લાંબો મોટો કોટ છે.
ભાસ્વજ્જપાપ્રસૂનાભો મધ્યભૂસ્તસ્ય તાદૃશી । ગોમેદકલ્પિતાન્યેવ તદ્વાસિસદનાનિ ચ
મધ્યમાં જપાફૂલ જેવું તેજસ્વી મેદાન છે; ત્યાંના ઘર પણ ગોમેદના રત્નોથી બનેલા છે.
પક્ષિણઃ સ્તમ્ભવર્યાશ્ચ વૃક્ષા વાપ્યઃ સરાંસિ ચ । ગોમેદકલ્પિતા એવ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહાઃ
ત્યાંના સ્તંભ, વૃક્ષો, તળાવ અને સરોવર બધાં ગોમેદના બનેલા છે અને કુંકુમ જેવું લાલ રંગ ધરાવે છે.
તન્મધ્યસ્થા મહાદેવ્યો દ્વાત્રિંશચ્છક્તયઃ સ્મૃતાઃ । નાનાશસ્ત્રપ્રહરણા ગોમેદમણિભૂષિતાઃ
મધ્યમાં મહાદેવીઓ છે, જે બત્રીસ શક્તિઓ તરીકે જાણીતી છે; તેઓ વિવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ અને ગોમેદના રત્નોથી શોભાયમાન છે.
પ્રત્યેકલોકવાસિન્યઃ પરિવાર્ય સમન્તતઃ । ગોમેદસાલે સન્નદ્ધાઃ પિશાચવદના નૃપ
દરેક દેવી પોતપોતાના લોકમાં વસે છે અને ચારેય બાજુથી ઘેરી રહી છે; ગોમેદના મહાલમાં સ્થિર છે અને પિશાચ જેવા મુખ ધરાવે છે, હે રાજા.
સ્વર્લોકવાસિભિર્નિત્યં પૂજિતાશ્ચક્રબાહવઃ । ક્રોધરક્તેક્ષણા ભિન્ધિ પચચ્છિન્ધિ દહેતિ ચ
સ્વર્ગલોકના વાસીઓ તેમને હંમેશા પૂજે છે, તેમની બાહુઓ ચક્ર જેવી છે; તેઓના ક્રોધથી આંખો લાલ છે અને 'ભેદો! શેકો! કાપો! બળાવો!' એમ કહે છે.
વદન્તિ સતતં વાચં યુદ્ધોત્સુકહૃદન્તરાઃ । એકૈકસ્યા મહાશક્તેર્દશાક્ષૌહિણિકા મતા
તેઓ સતત આવી વાણી બોલે છે, તેમનું હૃદય યુદ્ધ માટે તત્પર છે; દરેક મહાશક્તિ પાસે દસ અક્ષૌહિણી સેનાઓ છે.
સેના તત્રાપ્યેકશક્તિર્લક્ષબ્રહ્માણ્ડનાશિની । તાદૃશીનાં મહાસેના વર્ણનીયા કથં નૃપ
એ સેના માં એક જ શક્તિ લાખો બ્રહ્માંડનો નાશ કરી શકે છે; રાજા, આવી મહાન સેના નું વર્ણન કેવી રીતે કરી શકાય?
રથાનાં નૈવ ગણના વાહનાનાં તથૈવ ચ । સર્વયુદ્ધસમારમ્ભસ્તત્ર દેવ્યા વિરાજતે
ત્યાં રથો અને વાહનોની ગણતરી જ નથી; દરેક યુદ્ધમાં દેવીની મહિમા તેજથી ઝગમગે છે.