ઇત્યાદિયક્ષસેનાનીસહિતો નિજશક્તિયુક્ । ઈશાનકોણે સમ્પ્રોક્તો રુદ્રલોકો મહત્તરઃ
આ રીતે યક્ષસેનાના મુખ્યો અને પોતાની શક્તિ સાથે, ઉત્તરપૂર્વ દિશામાં મહાન રુદ્રલોક હોવાનું કહેવાય છે.
અનર્ઘ્યરત્નખચિતો યત્ર રુદ્રોઽધિદૈવતમ્ । મન્યુમાન્દીપ્તનયનો બદ્ધપૃષ્ઠમહેષુધિઃ
જ્યાં અમૂલ્ય રત્નોથી શોભાયમાન રુદ્ર મુખ્ય દેવતા છે, ક્રોધી, જ્વલંત નેત્રોવાળા અને પીઠ પર મહાન ધનુષ્ય ધારણ કરનાર છે.
સ્ફૂર્જદ્ધનુર્વામહસ્તોઽધિજ્યધન્વભિરાધૃતઃ । સ્વસમાનૈરસંખ્યાતરુદ્રૈઃ શૂલવરાયુધૈઃ
એના ડાબા હાથમાં ગર્જન કરતું ધનુષ હતું અને એના આસપાસ અનગણિત રુદ્રો હતા, બધા ત્રિશૂલ અને શક્તિશાળી શસ્ત્રો ધારણ કરેલા.
વિકૃતાસ્યૈઃ કરાલાસ્યૈર્વમદ્વહ્નિભિરાસ્યતઃ । દશહસ્તૈઃ શતકરૈઃ સહસ્રભુજસંયુતૈઃ
એના મુખ વિકૃત અને ભયાનક હતા, મોઢાંમાંથી અગ્નિ નીકળતો હતો, દસ હાથ, સો હાથ અને હજારો હાથ સાથે એ ભયંકર દેખાતો હતો.
દશપાદૈર્દશગ્રીવૈસ્ત્રિનેત્રૈરુગ્રમૂર્તિભિઃ । અન્તરિક્ષચરા યે ચ યે ચ ભૂમિચરા સ્મૃતાઃ
એના દસ પગ, દસ ગળા, ત્રણ આંખો અને ભયાનક સ્વરૂપ હતા; કેટલાક આકાશમાં ફરતા અને કેટલાક પૃથ્વી પર ચાલતા હતા.
રુદ્રાધ્યાયે સ્મૃતા રુદ્રાસ્તૈઃ સર્વૈશ્ચ સમાવૃતઃ । રુદ્રાણીકોટિસહિતો ભદ્રકાલ્યાદિમાતૃભિઃ
રુદ્રાધ્યાયમાં જે રુદ્રોનું વર્ણન છે, એ બધા સાથે, કરોડો રુદ્રાણીઓ અને ભદ્રકાળીથી શરૂ થતી માતાઓ સાથે એ ઘેરાયેલો હતો.
નાનાશક્તિસમાવિષ્ટડામર્યાદિગણાવૃતઃ । વીરભદ્રાદિસહિતો રુદ્રો રાજન્ વિરાજતે
વિવિધ શક્તિઓથી યુક્ત, ડામર અને અન્ય ગણા સાથે ઘેરાયેલો, વીરભદ્ર વગેરે સાથે રુદ્ર, રાજા, તેજસ્વી દેખાય છે.
મુણ્ડમાલાધરો નાગવલયો નાગકન્ધરઃ । વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનો ગજચર્મોત્તરીયકઃ
મુંડમાળ પહેરેલી, સાપની કાંડા અને ગળામાં સાપ ધરાવનાર, વાઘના ચામડું પહેરેલું અને હાથીના ચામડાની ઉપરની ચાદર ઓઢેલી.
ચિતાભસ્માઙ્ગ લિપ્તાઙ્ગઃ પ્રમથાદિગણાવૃતઃ । નિનદડ્ડમરુધ્વાનૈર્બધિરીકૃતદિઙ્મુખઃ
ચિતાની રાખે શરીર લપેટેલું, પ્રમથાદિ ગણા સાથે ઘેરાયેલો, ડમરૂ અને ગર્જનના અવાજથી દિશાઓ બહેર કરી દેતો.
અટ્ટહાસાસ્ફોટશબ્દૈઃ સન્ત્રાસિતનભસ્તલઃ । ભૂતસઙ્ઘસમાવિષ્ટો ભૂતાવાસો મહેશ્વરઃ । ઈશાનદિક્પતિઃ સોઽયં નામ્ના ચેશાન એવ ચ
એના અট্টહાસના ગજ્જનથી આકાશ પણ ડરી જાય છે, ભૂતગણોથી ઘેરાયેલો, ભૂતોનો નિવાસસ્થાન એવા મહાદેવ, ઉત્તર-પૂર્વ દિશાના સ્વામી, એનું નામ ઈશાન છે.
thumb|૬૪ કલા-૧ thumb|૬૪ કલા - ૨ thumb|૬૪ કલા- ૩ thumb|૬૪ કલા- ૪ પદ્મરાગાદિમણિવિનિર્મિતપ્રાકારવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ પુષ્પરાગમયાદગ્રે કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ । પદ્મરાગમયઃ સાલો મધ્યે ભૂશ્ચૈવ તાદૃશી
વ્યાસ કહે છે: આગળ પુષ્પરાગના મણિથી બનેલો, કુંકુમ જેવો લાલ રંગ ધરાવતો મંડપ છે, અને મધ્યમાં પણ પદ્મરાગના મણિથી બનેલી જમીન છે.
દશયોજનવાન્દૈર્ઘ્યે ગોપુરદ્વારસંયુતઃ । તન્મણિસ્તમ્ભસંયુક્તા મણ્ડપાઃ શતશો નૃપ
એ મંડપ દસ યોજન લાંબો છે, તેમાં ગોપુર અને દ્વાર છે, એ જ મણિના સ્તંભો સાથે જોડાયેલો છે અને તેમાં સૈંકડો મંડપો છે, રાજન.
મધ્યે ભુવિ સમાસીનાશ્ચતુઃષષ્ટિમિતાઃ કલાઃ । નાનાયુધધરા વીરા રત્નભૂષણભૂષિતાઃ
મધ્યમાં, પૃથ્વી પર ચૌસઠ કલાઓ બેઠેલી છે, દરેકે વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કર્યા છે અને રત્નોના આભૂષણોથી શોભાયમાન છે.
પ્રત્યેકલોકસ્તાસાં તુ તત્તલ્લોકસ્ય નાયકાઃ । સમન્તાત્પદ્મરાગસ્ય પરિવાર્ય સ્થિતાઃ સદા
દરેક કલાનું પોતાનું લોક છે અને એ પોતાના લોકની નેતા છે; એ સર્વે પદ્મરાગના મંડપને ચારેય બાજુથી ઘેરીને હંમેશા ઉભી રહે છે.
સ્વસ્વલોકજનૈર્જુષ્ટાઃ સ્વસ્વવાહનહેતિભિઃ । તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વં જનમેજય
પોતાના લોકના લોકો, પોતાના વાહન અને શસ્ત્રો સાથે એ કલાઓ શોભે છે; હવે હું એના નામ કહું છું, તું સાંભળ, જનમેજય.
પિઙ્ગલાક્ષી વિશાલાક્ષી સમૃદ્ધિર્વૃદ્ધિરેવ ચ । શ્રદ્ધા સ્વાહા સ્વધાભિખ્યા માયા સંજ્ઞા વસુન્ધરા
પિંગળાક્ષી, વિશાલાક્ષી, સમૃદ્ધિ, વૃદ્ધિ, શ્રદ્ધા, સ્વાહા, સ્વધા તરીકે ઓળખાતી, માયા, સંજ્ઞા અને વસુંધરા.
ત્રિલોકધાત્રી સાવિત્રી ગાયત્રી ત્રિદશેશ્વરી । સુરૂપા બહુરૂપા ચ સ્કન્દમાતાચ્યુતપ્રિયા
ત્રણ લોકની ધારણ કરનારી, સાવિત્રી, ગાયત્રી, દેવતાઓની ઈશ્વરી, સુરૂપા, બહુરૂપા, સ્કંદમાતા અને અચ્યૂતપ્રિયા.
વિમલા ચામલા તદ્વદરુણી પુનરારુણી । પ્રકૃતિર્વિકૃતિઃ સૃષ્ટિઃ સ્થિતિઃ સંહૃતિરેવ ચ
વિમલા, આમલા, એ જ રીતે અરુણી અને ફરી અરુણી; પ્રકૃતિ, વિકૃતિ, સર્જન, પાલન અને સંહાર.
સન્ધ્યા માતા સતી હંસી મર્દિકા વજ્રિકા પરા । દેવમાતા ભગવતી દેવકી કમલાસના
સંધ્યા, માતા, સતી, હંસી, મર્દિકા, વજ્રિકા, પરા; દેવમાતા, ભગવતી, દેવકી અને કમલાસના.
ત્રિમુખી સપ્તમુખ્યન્યા સુરાસુરવિમર્દિની । લમ્બોષ્ઠી ચોર્ધ્વકેશી ચ બહુશીર્ષા વૃકોદરી
ત્રિમુખી, બીજી સાત મુખવાળી, દેવ-દૈત્યને દબાવનારી, લંબોષ્ઠી, ઊર્ધ્વકેશી, બહુશીર્ષા અને વૃકોદરી.
રથરેખાહ્વયા પશ્ચાચ્છશિરેખા તથાપરા । ગગનવેગા પવનવેગા વેગા ચૈવ તતઃ પરમ્
પાછળ રથરેખા નામની દેવી છે, પછી શશિરેખા આવે છે; ત્યારબાદ ગગનવેગા, પવનવેગા અને પછી વેગા છે.
અગ્રે ભુવનપાલા સ્યાત્તત્પશ્ચાન્મદનાતુરા । અનઙ્ગાનઙ્ગમથના તથૈવાનઙ્ગમેખલા
આગળ ભુવનપાલા છે, તેના પાછળ મદનાતુરા છે; પછી અનંગા, અનંગમથના અને એ જ રીતે અનંગમેખલા છે.
અનઙ્ગકુસુમા પશ્ચાદ્વિશ્વરૂપા સુરાદિકા । ક્ષયઙ્કરી ભવેચ્છક્તિરક્ષોભ્યા ચ તતઃ પરમ્
અનંગકુસુમા પછી વિશ્વરૂપા છે, પછી સુરાદિકા છે; પછી ક્ષયંકરી નામની શક્તિ આવે છે અને પછી અક્ષોભ્યા છે.
સત્યવાદિન્યથ પ્રોક્તા બહુરૂપા શુચિતવ્રતા । ઉદારાખ્યા ચ વાગીશી ચતુઃષષ્ટિમિતાઃ સ્મૃતાઃ
પછી સત્યવાદિની છે, પછી બહુરૂપા અને શુચિતવ્રતા છે; પછી ઉદારાખ્યા અને વાગીશી છે—આ બધાં મળીને ચૌસઠ ગણાય છે.
જ્વલજ્જિહ્નાનનાઃ સર્વા વમન્ત્યો વહ્નિમુલ્બણમ્ । જલં પિબામઃ સકલં સંહરામો વિભાવસુમ્
બધી દેવીઓના મુખ જ્વલંત જીભ જેવા છે, જોરદાર અગ્નિ ઉગળી રહી છે; તેઓ કહે છે: 'અમે બધું જળ પી જઈશું અને અગ્નિને પણ સંહાર કરીશું.'
પવનં સ્તમ્ભયામોઽદ્ય ભક્ષયામોઽખિલં જગત્ । ઇતિ વાચં સંગિરન્તે ક્રોધસંરક્તલોચનાઃ
'આજે અમે પવનને અટકાવી દઈશું, આખું જગત ભક્ષી જઈશું!'—એવી વાણી તેઓ બોલે છે, તેમની આંખો ક્રોધથી લાલ થઈ ગઈ છે.
ચાપબાણધરાઃ સર્વા યુદ્ધાયૈવોત્સુકાઃ સદા । દંષ્ટ્રાકટકટારાવૈર્બધિરીકૃતદિઙ્મુખાઃ
બધી દેવીઓ તીરકમાનથી સજ્જ છે અને હંમેશા યુદ્ધ માટે ઉત્સુક છે; તેમની દાંતની ઘસઘસથી દિશાઓ બધી બહેરી થઈ જાય છે.
પિઙ્ગોર્ધ્વકેશ્યઃ સમ્પ્રોક્તાશ્ચાપબાણકરાઃ સદા । શતાક્ષૌહિણિકા સેનાપ્યેકૈકસ્યાઃ પ્રકીર્તિતા
તેઓ પીળા અને ઊંચા વાળવાળી છે, હંમેશા હાથમાં તીરકમાન ધરાવે છે; દરેક પાસે શત અક્ષૌહિણી સેનાઓ છે.
એકૈકશક્તેઃ સામર્થ્યં લક્ષબ્રહ્માણ્ડનાશને । શતાક્ષૌહિણિકા સેના તાદૃશી નૃપસત્તમ
દરેક શક્તિમાં લાખ બ્રહ્માંડનો વિનાશ કરવાની તાકાત છે; એવી શત અક્ષૌહિણી સેનાઓ તેમની પાસે છે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.
કિં ન કુર્યાજ્જગત્યસ્મિન્નશક્યં વક્તુમેવ તત્ । સર્વાપિ યુદ્ધસામગ્રી તસ્મિન્સાલે સ્થિતા મુને
આ જગતમાં તેઓ શું ન કરી શકે? એ કહેવું પણ અશક્ય છે; બધું યુદ્ધસામાન એ મહાલમાં જ એકઠું છે, હે મુનિ.