સ્વાહાસ્વધાસમાયુક્તો વહ્નિસ્તત્ર વિરાજતે । નિજવાહનભૂષાઢ્યો નિજદેવગણૈર્વૃતઃ
ત્યાં અગ્નિ દેવ, સ્વાહા અને સ્વધા સાથે, પોતાના વાહન અને આભૂષણોથી શોભાયમાન, પોતાના દેવગણોથી ઘેરાયેલા પ્રકાશે છે.
યામ્યાશાયાં યમપુરી તત્ર દણ્ડધરો મહાન્ । સ્વભટૈર્વેષ્ટિતો રાજન્ ચિત્રગુપ્તપુરોગમૈઃ
દક્ષિણ દિશામાં યમપુર છે, જ્યાં દંડધારી મહાન યમરાજ પોતાના ભટો અને ચિત્રગુપ્તના નેતૃત્વ હેઠળના સેવકો સાથે વસે છે, રાજન.
નિજશક્તિયુતો ભાસ્વત્તનયોઽસ્તિ યમો મહાન્ । નૈર્ઋત્યાં દિશિ રાક્ષસ્યાં રાક્ષસૈઃ પરિવારિતઃ
પોતાની શક્તિથી યુક્ત, તેજસ્વી પુત્ર યમ મહાન અહીં હાજર છે; દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં રાક્ષસોની ભૂમિમાં, તેઓ રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા છે.
ખડ્ગધારી સ્ફુરન્નાસ્તે નિર્ઋતિર્નિજશક્તિયુક્ । વારુણ્યાં વરુણો રાજા પાશધારી પ્રતાપવાન્
ત્યાં નિરૃતિ પોતાના શસ્ત્ર અને શક્તિ સાથે તેજસ્વી રીતે બેસી છે; પશ્ચિમ દિશામાં વરુણ રાજા પાશધારી અને ભવ્યતા સાથે હાજર છે.
મહાઝષસમારૂઢો વારુણીમધુવિહ્વલઃ । નિજશક્તિસમાયુક્તો નિજયાદોગણાન્વિતઃ
મહાન માછલી પર આરૂઢ, વરુણી મદથી મસ્ત, પોતાની શક્તિ અને યક્ષગણો સાથે વરુણ દેવ વસે છે.
સમાસ્તે વારુણે લોકે વરુણાનીરતાકુલઃ । વાયુકોણે વાયુલોકો વાયુસ્તત્રાધિતિષ્ઠતિ
વરુણ દેવ વરુણી કન્યાઓથી ભરેલા પોતાના લોકમાં વસે છે; પવન દિશામાં પવનલોક છે, જ્યાં પવન દેવ પોતે નિવાસ કરે છે.
વાયુસાધનસંસિદ્ધયોગિભિઃ પરિવારિતઃ । ધ્વજહસ્તો વિશાલાક્ષો મૃગવાહનસંસ્થિતઃ
પવન સાધના દ્વારા સિદ્ધ થયેલા યોગીઓથી ઘેરાયેલા, ધ્વજધારી, વિશાળ નેત્રોવાળા અને મૃગવાહન પર બેસેલા પવન દેવ છે.
મરુદ્ગણૈઃ પરિવૃતો નિજશક્તિસમન્વિતઃ । ઉત્તરસ્યાં દિશિ મહાન્ યક્ષલોકોઽસ્તિ ભૂમિપ
મરુદગણો સાથે ઘેરાયેલા અને પોતાની શક્તિથી યુક્ત; ઉત્તર દિશામાં, રાજન, મહાન યક્ષલોક છે.
યક્ષાધિરાજસ્તત્રાસ્તે વૃદ્ધિઋદ્ધ્યાદિશક્તિભિઃ । નવભિર્નિધિભિર્યુક્તસ્તુન્દિલો ધનનાયકઃ
ત્યાં યક્ષાધિપતિ, વૃદ્ધિ અને ઋદ્ધિ જેવી શક્તિઓ સાથે, નવ નિધિઓથી યુક્ત, તુંડિલ નામે ધનના સ્વામી વસે છે.
મણિભદ્રઃ પૂર્ણભદ્રો મણિમાન્મણિકન્ધરઃ । મણિભૂષો મણિસ્રગ્વી મણિકાર્મુકધારકઃ
મણિભદ્ર, પૂર્ણભદ્ર, મણિમાન, મણિકંઢર, મણિભૂષણ, મણિસ્રગ્વી અને મણિધનુષ્ય ધારક ત્યાં હાજર છે.
ઇત્યાદિયક્ષસેનાનીસહિતો નિજશક્તિયુક્ । ઈશાનકોણે સમ્પ્રોક્તો રુદ્રલોકો મહત્તરઃ
આ રીતે યક્ષસેનાના મુખ્યો અને પોતાની શક્તિ સાથે, ઉત્તરપૂર્વ દિશામાં મહાન રુદ્રલોક હોવાનું કહેવાય છે.
અનર્ઘ્યરત્નખચિતો યત્ર રુદ્રોઽધિદૈવતમ્ । મન્યુમાન્દીપ્તનયનો બદ્ધપૃષ્ઠમહેષુધિઃ
જ્યાં અમૂલ્ય રત્નોથી શોભાયમાન રુદ્ર મુખ્ય દેવતા છે, ક્રોધી, જ્વલંત નેત્રોવાળા અને પીઠ પર મહાન ધનુષ્ય ધારણ કરનાર છે.
સ્ફૂર્જદ્ધનુર્વામહસ્તોઽધિજ્યધન્વભિરાધૃતઃ । સ્વસમાનૈરસંખ્યાતરુદ્રૈઃ શૂલવરાયુધૈઃ
એના ડાબા હાથમાં ગર્જન કરતું ધનુષ હતું અને એના આસપાસ અનગણિત રુદ્રો હતા, બધા ત્રિશૂલ અને શક્તિશાળી શસ્ત્રો ધારણ કરેલા.
વિકૃતાસ્યૈઃ કરાલાસ્યૈર્વમદ્વહ્નિભિરાસ્યતઃ । દશહસ્તૈઃ શતકરૈઃ સહસ્રભુજસંયુતૈઃ
એના મુખ વિકૃત અને ભયાનક હતા, મોઢાંમાંથી અગ્નિ નીકળતો હતો, દસ હાથ, સો હાથ અને હજારો હાથ સાથે એ ભયંકર દેખાતો હતો.
દશપાદૈર્દશગ્રીવૈસ્ત્રિનેત્રૈરુગ્રમૂર્તિભિઃ । અન્તરિક્ષચરા યે ચ યે ચ ભૂમિચરા સ્મૃતાઃ
એના દસ પગ, દસ ગળા, ત્રણ આંખો અને ભયાનક સ્વરૂપ હતા; કેટલાક આકાશમાં ફરતા અને કેટલાક પૃથ્વી પર ચાલતા હતા.
રુદ્રાધ્યાયે સ્મૃતા રુદ્રાસ્તૈઃ સર્વૈશ્ચ સમાવૃતઃ । રુદ્રાણીકોટિસહિતો ભદ્રકાલ્યાદિમાતૃભિઃ
રુદ્રાધ્યાયમાં જે રુદ્રોનું વર્ણન છે, એ બધા સાથે, કરોડો રુદ્રાણીઓ અને ભદ્રકાળીથી શરૂ થતી માતાઓ સાથે એ ઘેરાયેલો હતો.
નાનાશક્તિસમાવિષ્ટડામર્યાદિગણાવૃતઃ । વીરભદ્રાદિસહિતો રુદ્રો રાજન્ વિરાજતે
વિવિધ શક્તિઓથી યુક્ત, ડામર અને અન્ય ગણા સાથે ઘેરાયેલો, વીરભદ્ર વગેરે સાથે રુદ્ર, રાજા, તેજસ્વી દેખાય છે.
મુણ્ડમાલાધરો નાગવલયો નાગકન્ધરઃ । વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનો ગજચર્મોત્તરીયકઃ
મુંડમાળ પહેરેલી, સાપની કાંડા અને ગળામાં સાપ ધરાવનાર, વાઘના ચામડું પહેરેલું અને હાથીના ચામડાની ઉપરની ચાદર ઓઢેલી.
ચિતાભસ્માઙ્ગ લિપ્તાઙ્ગઃ પ્રમથાદિગણાવૃતઃ । નિનદડ્ડમરુધ્વાનૈર્બધિરીકૃતદિઙ્મુખઃ
ચિતાની રાખે શરીર લપેટેલું, પ્રમથાદિ ગણા સાથે ઘેરાયેલો, ડમરૂ અને ગર્જનના અવાજથી દિશાઓ બહેર કરી દેતો.
અટ્ટહાસાસ્ફોટશબ્દૈઃ સન્ત્રાસિતનભસ્તલઃ । ભૂતસઙ્ઘસમાવિષ્ટો ભૂતાવાસો મહેશ્વરઃ । ઈશાનદિક્પતિઃ સોઽયં નામ્ના ચેશાન એવ ચ
એના અট্টહાસના ગજ્જનથી આકાશ પણ ડરી જાય છે, ભૂતગણોથી ઘેરાયેલો, ભૂતોનો નિવાસસ્થાન એવા મહાદેવ, ઉત્તર-પૂર્વ દિશાના સ્વામી, એનું નામ ઈશાન છે.
thumb|૬૪ કલા-૧ thumb|૬૪ કલા - ૨ thumb|૬૪ કલા- ૩ thumb|૬૪ કલા- ૪ પદ્મરાગાદિમણિવિનિર્મિતપ્રાકારવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ પુષ્પરાગમયાદગ્રે કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ । પદ્મરાગમયઃ સાલો મધ્યે ભૂશ્ચૈવ તાદૃશી
વ્યાસ કહે છે: આગળ પુષ્પરાગના મણિથી બનેલો, કુંકુમ જેવો લાલ રંગ ધરાવતો મંડપ છે, અને મધ્યમાં પણ પદ્મરાગના મણિથી બનેલી જમીન છે.
દશયોજનવાન્દૈર્ઘ્યે ગોપુરદ્વારસંયુતઃ । તન્મણિસ્તમ્ભસંયુક્તા મણ્ડપાઃ શતશો નૃપ
એ મંડપ દસ યોજન લાંબો છે, તેમાં ગોપુર અને દ્વાર છે, એ જ મણિના સ્તંભો સાથે જોડાયેલો છે અને તેમાં સૈંકડો મંડપો છે, રાજન.
મધ્યે ભુવિ સમાસીનાશ્ચતુઃષષ્ટિમિતાઃ કલાઃ । નાનાયુધધરા વીરા રત્નભૂષણભૂષિતાઃ
મધ્યમાં, પૃથ્વી પર ચૌસઠ કલાઓ બેઠેલી છે, દરેકે વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કર્યા છે અને રત્નોના આભૂષણોથી શોભાયમાન છે.
પ્રત્યેકલોકસ્તાસાં તુ તત્તલ્લોકસ્ય નાયકાઃ । સમન્તાત્પદ્મરાગસ્ય પરિવાર્ય સ્થિતાઃ સદા
દરેક કલાનું પોતાનું લોક છે અને એ પોતાના લોકની નેતા છે; એ સર્વે પદ્મરાગના મંડપને ચારેય બાજુથી ઘેરીને હંમેશા ઉભી રહે છે.
સ્વસ્વલોકજનૈર્જુષ્ટાઃ સ્વસ્વવાહનહેતિભિઃ । તાસાં નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વં જનમેજય
પોતાના લોકના લોકો, પોતાના વાહન અને શસ્ત્રો સાથે એ કલાઓ શોભે છે; હવે હું એના નામ કહું છું, તું સાંભળ, જનમેજય.
પિઙ્ગલાક્ષી વિશાલાક્ષી સમૃદ્ધિર્વૃદ્ધિરેવ ચ । શ્રદ્ધા સ્વાહા સ્વધાભિખ્યા માયા સંજ્ઞા વસુન્ધરા
પિંગળાક્ષી, વિશાલાક્ષી, સમૃદ્ધિ, વૃદ્ધિ, શ્રદ્ધા, સ્વાહા, સ્વધા તરીકે ઓળખાતી, માયા, સંજ્ઞા અને વસુંધરા.
ત્રિલોકધાત્રી સાવિત્રી ગાયત્રી ત્રિદશેશ્વરી । સુરૂપા બહુરૂપા ચ સ્કન્દમાતાચ્યુતપ્રિયા
ત્રણ લોકની ધારણ કરનારી, સાવિત્રી, ગાયત્રી, દેવતાઓની ઈશ્વરી, સુરૂપા, બહુરૂપા, સ્કંદમાતા અને અચ્યૂતપ્રિયા.
વિમલા ચામલા તદ્વદરુણી પુનરારુણી । પ્રકૃતિર્વિકૃતિઃ સૃષ્ટિઃ સ્થિતિઃ સંહૃતિરેવ ચ
વિમલા, આમલા, એ જ રીતે અરુણી અને ફરી અરુણી; પ્રકૃતિ, વિકૃતિ, સર્જન, પાલન અને સંહાર.
સન્ધ્યા માતા સતી હંસી મર્દિકા વજ્રિકા પરા । દેવમાતા ભગવતી દેવકી કમલાસના
સંધ્યા, માતા, સતી, હંસી, મર્દિકા, વજ્રિકા, પરા; દેવમાતા, ભગવતી, દેવકી અને કમલાસના.
ત્રિમુખી સપ્તમુખ્યન્યા સુરાસુરવિમર્દિની । લમ્બોષ્ઠી ચોર્ધ્વકેશી ચ બહુશીર્ષા વૃકોદરી
ત્રિમુખી, બીજી સાત મુખવાળી, દેવ-દૈત્યને દબાવનારી, લંબોષ્ઠી, ઊર્ધ્વકેશી, બહુશીર્ષા અને વૃકોદરી.