તતઃ પરાજિતાઃ સર્વે દેવાઃ સ્વર્ગપરિચ્યુતાઃ । બ્રહ્માણં ચ પુરસ્કૃત્ય તે જગ્મુર્લોકમુત્તમમ્
પછી બધા હરાયેલા દેવતાઓ, સ્વર્ગમાંથી કાઢી મૂકાયા પછી, બ્રહ્માને આગળ રાખીને, સર્વોચ્ચ લોકમાં ગયા.
યત્રોત્તમૌ દેવદેવૌ સંસ્થિતૌ શઙ્કરાચ્યુતૌ । વૃત્તાન્તં કથયામાસુર્મહિષસ્ય દુરાત્મનઃ
જ્યાં એ બે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ, શંકર અને અચ્યૂત, હાજર હતા, ત્યાં તેમણે મહિષના દુષ્ટ કાર્યોનું વર્ણન કર્યું.
દેવાનાં ચૈવ સર્વેષાં સ્થાનાનિ તરસાસુરઃ । વિનિર્જિત્ય સ્વયં ભુઙ્ક્તે બલવીર્યમદોદ્ધતઃ
એ દુષ્ટ મહિષાસુર દૈત્યે બધા દેવતાઓના સ્થાન જોરથી કબજે કરી લીધાં છે અને પોતાની બળ અને પરાક્રમના ઘમંડમાં ત્રિલોકનું સુખ ભોગવી રહ્યો છે.
મહિષાસુરનામાસૌ દુષ્ટદૈત્યોઽમરેશ્વરૌ । વધોપાયશ્ચ તસ્યાશુ ચિન્ત્યતામસુરાર્દનૌ
એ દુષ્ટ દૈત્ય મહિષાસુર, હે અમરલોકના સ્વામિ, એના વિનાશનો ઉપાય ઝડપથી વિચારવો જોઈએ, હે દૈત્યવિનાશક.
એવં શ્રુત્વા સ ભગવાન્દેવાનામાર્તિયુગ્વચઃ । ચકાર કોપં સુબહું તથા શઙ્કરપદ્મજૌ
દેવતાઓના દુઃખભર્યા વચન સાંભળીને, ભગવાન અને શંકર તથા પદ્મજના પુત્રો ખૂબ જ ક્રોધિત થયા.
એવં કોપયુતસ્યાસ્ય હરેરાસ્યાન્મહીપતે । તેજઃ પ્રાદુરભૂદ્દિવ્યં સહસ્રાર્કસમદ્યુતિ
હે રાજા, જયારે હરિએ આવો ક્રોધ કર્યો, ત્યારે તેમના મુખમાંથી હજાર સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી દિવ્ય પ્રકાશ પ્રગટ થયો.
અથાનુક્રમતસ્તેજઃ સર્વેષાં ત્રિદિવૌકસામ્ । શરીરાદુદ્ભવં પ્રાપ હર્ષયદ્વિબુધાધિપાન્
પછી ક્રમશઃ સ્વર્ગના બધા દેવતાઓના શરીરમાંથી તેજ બહાર આવ્યું, અને તે જોઈને દેવતાઓના રાજાઓ ખૂબ આનંદિત થયા.
યદભૂચ્છમ્ભુજં તેજો મુખમસ્યોદપદ્યત । કેશા બભૂવુર્યામ્યેન વૈષ્ણવેન ચ બાહવઃ
શંભુનું તેજ તેના મુખરૂપે પ્રગટ્યું; યમના તેજથી વાળ અને વિષ્ણુના તેજથી હાથ બન્યા.
સૌમ્યેન ચ સ્તનૌ જાતૌ માહેન્દ્રેણ ચ મધ્યમઃ । વારુણેન તતો ભૂપ જઙ્ઘોરૂ સમ્બભૂવતુઃ
સોમના તેજથી સ્તન, ઇન્દ્રના તેજથી કમર અને વરુણના તેજથી જાંઘ તથા પગના ભાગો બનેલા.
નિતમ્બૌ તેજસા ભૂમેઃ પાદૌ બ્રાહ્મેણ તેજસા । પાદાઙ્ગુલ્યો ભાનવેન વાસવેન કરાઙ્ગુલી
પૃથ્વીના તેજથી નિતંબ, બ્રહ્માના તેજથી પગ, સૂર્યના તેજથી પગની આંગળીઓ અને વાસવના તેજથી હાથની આંગળીઓ બની.
કૌબેરેણ તથા નાસા દન્તાઃ સઞ્જજ્ઞિરે તદા । પ્રાજાપત્યેનોત્તમેન તેજસા વસુધાધિપ
કુબેરના તેજથી નાક, અને પ્રજાપતિના શ્રેષ્ઠ તેજથી દાંત ઉત્પન્ન થયા, હે પૃથ્વીના રાજા.
પાવકેન ચ સઞ્જાતં લોચનત્રિતયં શુભમ્ । સાન્ધ્યેન તેજસા જાતે ભૃકુટ્યૌ તેજસાં નિધી
અગ્નિના તેજથી ત્રણ સુંદર આંખો અને સાંધ્યાના તેજથી ભ્રૂઓ ઉત્પન્ન થઈ.
કર્ણૌ વાયવ્યતો જાતૌ તેજસો મનુજાધિપ । સર્વેષાં તેજસા દેવી જાતા મહિષમર્દિની
વાયુના તેજથી કાન બનેલા, હે મનુષ્યોના રાજા; આમ બધાના તેજથી મહિષમર્દિની દેવી જન્મી.
શૂલં દદૌ શિવો વિષ્ણુશ્ચક્રં શઙ્ખં ચ પાશભૃત્ । હુતાશનો દદૌ શક્તિં મારુતશ્ચાપસાયકૌ
શિવે ત્રિશૂલ આપ્યું, વિષ્ણુએ ચક્ર અને શંખ, પાશધારે પાશ આપ્યો, અગ્નિએ શક્તિ અને મારુતે ધનુષ્ય તથા બાણ આપ્યા.
વજ્રં મહેન્દ્રઃ પ્રદદૌ ઘણ્ટાં ચૈરાવતાદ્ ગજાત્ । કાલદણ્ડં યમો બ્રહ્મા ચાક્ષમાલાકમણ્ડલૂ
મહેન્દ્રે વજ્ર અને ઐરાવત હાથી પાસેથી ઘંટ આપ્યું; યમએ કાળદંડ અને બ્રહ્માએ જપમાળા તથા કમંડલ આપ્યા.
દિવાકરો રશ્મિમાલાં રોમકૂપેષુ સન્દદૌ । કાલઃ ખડ્ગં તથા ચર્મ નિર્મલં વસુધાધિપ
સૂર્યે તેના રોમકૂપોમાં મુકવા માટે કિરણોની માળા આપી; કાળે તલવાર અને નિર્મળ ઢાલ આપી, હે પૃથ્વીના રાજા.
સમુદ્રો નિર્મલં હારમજરે ચામ્બરે નૃપ । ચૂડામણિં કુણ્ડલે ચ કટકાનિ તથાઙ્ગદે
સમુદ્રે શુદ્ધ હાર અને કદી ન જૂનું થતું વસ્ત્ર, ચૂડામણી, કુંડળ, કડાં અને અંગદ આપ્યા, હે રાજા.
અર્ધચન્દ્રં નિર્મલં ચ નૂપુરાણિ તથા દદૌ । ગ્રૈવેયકં ભૂષણં ચ તસ્યૈ દેવ્યૈ મુદાન્વિતઃ
તેને આનંદપૂર્વક નિર્મળ અર્ધચંદ્ર, નૂપુર, ગળાનું આભૂષણ અને અન્ય શૃંગાર આપ્યા.
વિશ્વકર્મા ચોર્મિકાશ્ચ દદૌ તસ્યૈ ધરાપતે । હિમવાન્વાહનં સિંહં રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
વિશ્વકર્માએ બાંયડાં આપ્યા, હે પૃથ્વીના રાજા; હિમાલયે સિંહ વાહન અને અનેક રત્નો આપ્યા.
પાનપાત્રં સુરાપૂર્ણં દદૌ તસ્યૈ ધનાધિપઃ । શેષશ્ચ ભગવાન્દેવો નાગહારં દદૌ વિભુઃ
ધનના સ્વામીએ દૈવી મદિરાથી ભરેલું પાત્ર આપ્યું; ભગવાન શેષે સાપની માળા આપી.
અન્યૈરશેષવિબુધૈર્માનિતા સા જગન્મયી । તાં તુષ્ટુવુર્મહાદેવીં દેવા મહિષપીડિતાઃ
બધા અન્ય દેવતાઓએ પણ તેને માન આપ્યો; એ જગતરૂપા દેવીને મહિષથી પીડિત દેવતાઓએ સ્તુતિ કરી.
નાનાસ્તોત્રૈર્મહેશાનીં જગદુદ્ભવકારિણીમ્ । તેષાં નિશમ્ય દેવેશી સ્તોત્રં વિબુધપૂજિતા
વિવિધ સ્તોત્રોથી મહાદેવી, જગતની સર્જનહારને દેવોએ ભજવી; દેવતાઓની સ્તુતિ સાંભળીને દેવી, જે દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે, તે સાંભળવા લાગી.
મહિષસ્ય વધાર્થાય મહાનાદં ચકાર હ । તેન નાદેન મહિષશ્ચકિતોઽભૂદ્ધરાપતે
મહિષાસુરને મારવા માટે દેવીએ ભયાનક ગર્જના કરી; એ અવાજથી દાનવોના રાજા મહિષા ગભરાઈ ગયો.
આસસાદ જગદ્ધાત્રીં સર્વસૈન્યસમાવૃતઃ । તતઃ સ યુયુધે દેવ્યા મહિષાખ્યો મહાસુરઃ
જગતની માતા પોતાના આખા સેના સાથે મહિષાની સામે આવી; પછી મહાન અસુર મહિષાએ દેવી સાથે યુદ્ધ કર્યું.
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા ક્ષિપ્તૈઃ પૂરયન્નમ્બરાન્તરમ્ । ચિક્ષુરો ગ્રામણીઃ સેનાપતિર્દુર્ધરદુર્મુખૌ
અનેક શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો ફેંકીને આકાશ ભરાઈ ગયું; ચિક્ષુર, દુર્ધર અને દુર્મુખા નામના સેના નાયકોએ લશ્કરને આગળ વધાર્યું.
બાષ્કલસ્તામ્રકશ્ચૈવ બિડાલવદનોઽપરઃ । એતૈશ્ચાન્યૈરસંખ્યાતૈઃ સંગ્રામાન્તકસન્નિભૈઃ
બાષ્કલ, તામ્રક અને બિલાડી જેવું મુખ ધરાવતો બીજો એક, તથા અસંખ્ય અન્ય યુદ્ધમાં મૃત્યુ જેવાં ભયાનક દૈત્યો પણ એમની સાથે જોડાયા.
યોધૈઃ પરિવૃતો વીરો મહિષો દાનવોત્તમઃ । તતઃ સા કોપતામ્રાક્ષી દેવી લોકવિમોહિની
આ બધા વિરો દ્વારા ઘેરાયેલો મહાન દાનવ મહિષા ઊભો રહ્યો; ત્યારે ક્રોધથી લાલ આંખોવાળી, જગતને મોહમાં પાડી દેતી દેવી—
જઘાન યોધાન્સમરે દેવી મહિષમાશ્રિતાન્ । તતસ્તેષુ હતેષ્વેવ સ દૈત્યો રોષમૂર્ચ્છિતઃ
—યુદ્ધમાં મહિષાની શરણમાં આવેલા યોદ્ધાઓને સંહાર્યા; પોતાના સાથીઓના મરણથી એ દૈત્યો ઉગ્ર ક્રોધથી ભરાઈ ગયો.
આસસાદ તદા દેવીં તૂર્ણં માયાવિશારદઃ । રૂપાન્તરાણિ સમ્ભેજે માયયા દાનવેશ્વરઃ
પછી માયામાં પારંગત એ દૈત્યો ઝડપથી દેવીની સામે આવ્યો; દાનવોના રાજાએ માયાથી અનેક રૂપ ધારણ કર્યા.
તાનિ તાન્યસ્ય રૂપાણિ નાશયામાસ સા તદા । તતોઽન્તે માહિષં રૂપં બિભ્રાણમમરાર્દનમ્
દેવી એના દરેક રૂપને તરત નાશ કરી નાખતી; અંતે એ અમરદેવોને ડરાવતું મહિષનું રૂપ ધારણ કરી ઊભો રહ્યો.