દીપ્યમાનો મહાશૃઙ્ગૈર્વર્તતે રૌપ્યસાલકઃ । પારિજાતાટવીમધ્યે પ્રસૂનસ્તબકાન્વિતા
મહાન શિખરો સાથે ચમકતો રજત મહાલ ત્યાં ઊભો છે. તે પારિજાત વૃક્ષોના જંગલના મધ્યમાં છે, જ્યાં ફૂલોના ગુચ્છો ભરપૂર છે.
દશયોજનગન્ધીનિ કુસુમાનિ સમન્તતઃ । મોદયન્તિ ગણાન્સર્વાન્યે દેવીકર્મકારિણઃ
દશ યોજન સુધી સુગંધ ફેલાવતાં ફૂલો ચારેય બાજુ છે, જે દેવીની સેવા કરનારા બધા ગણોને આનંદ આપે છે.
તત્રાધિનાથઃ સમ્પ્રોક્તો હેમન્તર્તુર્મહોજ્જ્વલઃ । સગણઃ સાયુધઃ સર્વાન્ રાગિણો રઞ્જયન્નૃપ
ત્યાંના અધિપતિ તેજસ્વી હેમંત ઋતુ કહેવાય છે, જે પોતાના ગણા અને શસ્ત્રો સાથે છે અને બધા રાગી લોકોમાં રંગ ભરે છે, રાજન.
સહશ્રીશ્ચ સહસ્યશ્રીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે । વસન્તિ તત્ર સિદ્ધાશ્ચ યે દેવીવ્રતકારિણઃ
તેણી બે માન્ય પત્નીઓ છે – સહશ્રી અને સહસ્યશ્રી. ત્યાં દેવીના વ્રત કરનારા સિદ્ધ લોકો પણ વસે છે.
રૌપ્યસાલમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ । સૌવર્ણસાલઃ સમ્પ્રોક્તસ્તપ્તહાટકકલ્પિતઃ
રજત મહાલના આગળ સાત યોજન લાંબો સુવર્ણ મહાલ છે, જે શુદ્ધ સોનાથી બનાવાયો છે.
મધ્યે કદમ્બવાટી તુ પુષ્પપલ્લવશોભિતા । કદમ્બમદિરાધારાઃ પ્રવર્તન્તે સહસ્રશઃ
એના મધ્યમાં કદંબ વૃક્ષોની વાડી છે, જે ફૂલો અને કોમળ પાંદડાઓથી શોભાયમાન છે. ત્યાં હજારો કદંબ રસની ધારા વહે છે.
યાભિર્નિપીતપીતાભિર્નિજાનન્દોઽનુભૂયતે । તત્રાધિનાથઃ સમ્પ્રોક્તઃ શૈશિરર્તુર્મહોદયઃ
જેને પીવાથી પોતાનો આનંદ અનુભવી શકાય છે. ત્યાંના અધિપતિ મહોદય શિશિર ઋતુ કહેવાય છે.
તપઃશ્રીશ્ચ તપસ્યશ્રીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે । મોદમાનઃ સહૈતાભ્યાં વર્તતે શિશિરાકૃતિઃ
તેણી બે માન્ય પત્નીઓ છે – તપશ્રી અને તપસ્યાશ્રી. એ બંને સાથે આનંદ કરતાં શિશિર સ્વરૂપે ત્યાં નિવાસ કરે છે.
નાનાવિલાસસંયુક્તો નાનાગણસમાવૃતઃ । નિવસન્તિ મહાસિદ્ધા યે દેવીદાનકારિણઃ
તે વિવિધ વિલાસોથી યુક્ત છે અને અનેક ગણા તેને ઘેરીને છે. દેવીને દાન આપનારા મહાસિદ્ધો ત્યાં વસે છે.
નાનાભોગસમુત્પન્નમહાનન્દસમન્વિતાઃ । સાઙ્ગનાઃ પરિવારૈસ્તુ સઙ્ઘશઃ પરિવારિતાઃ
વિવિધ ભોગોથી ઉત્પન્ન થયેલા મહાન આનંદથી યુક્ત, પોતાના સાથીઓ અને પરિવાર સાથે, તેઓ જૂથોમાં ઘેરાયેલા છે.
સ્વર્ણસાલમયાદગ્રે મુનિયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ । પુષ્પરાગમયઃ સાલઃ કુઙ્કુમારુણવિગ્રહઃ
સુવર્ણ મહાલના આગળ મુનિ યોજન જેટલો લાંબો પુષ્પરાગ મણિથી બનેલો મહાલ છે, જે કુંકુમ જેવી લાલ છબી ધરાવે છે.
પુષ્પરાગમયી ભૂમિર્વનાન્યુપવનાનિ ચ । રત્નવૃક્ષાલવાલાશ્ચ પુષ્પરાગમયાઃ સ્મૃતાઃ
પૃથ્વી, વનો અને ઉપવનો બધું પુષ્પરાગ મણિનું બનેલું છે. રત્નવૃક્ષોની પંક્તિઓ પણ પુષ્પરાગની જ કહેવાય છે.
પ્રાકારો યસ્ય રત્નસ્ય તદ્રત્નરચિતા દ્રુમાઃ । વનભૂઃ પક્ષિણશ્ચૈવ રત્નવર્ણજલાનિ ચ
એ મહાલની દીવાલ પણ એ જ રત્નની છે અને વૃક્ષો પણ એ જ રત્નમાંથી બનેલા છે. વનભૂમિ, પક્ષીઓ અને પાણી પણ રત્ન જેવી જ રંગત ધરાવે છે.
મણ્ડપા મણ્ડપસ્તમ્ભાઃ સરાંસિ કમલાનિ ચ । પ્રાકારે તત્ર યદ્યત્સ્યાત્તત્સર્વં તત્સમં ભવેત્
મંડપ, તેના સ્તંભો, સરોવર અને કમળો – દીવાલની અંદર જે કંઈ હોય, બધું એ જ પ્રકારનું છે.
પરિભાષેયમુદ્દિષ્ટા રત્નસાલાદિષુ પ્રભો । તેજસા સ્યાલ્લક્ષગુણઃ પૂર્વસાલાત્પરો નૃપ
પ્રભુજી, રત્નોથી શોભતી સભા વિશે જે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, એ રત્નમંદિર અને આવી બીજી જગ્યાઓ માટે છે. એનું તેજ પહેલાની સભા કરતાં લાખગણું વધારે છે, રાજન.
દિક્પાલા નિવસન્ત્યત્ર પ્રતિબ્રહ્માણ્ડવર્તિનામ્ । દિક્પાલાનાં સમષ્ટ્યાત્મરૂપાઃ સ્ફૂર્જદ્વરાયુધાઃ
અહીં દરેક બ્રહ્માંડના દિશાઓના રક્ષક દેવતાઓ નિવાસ કરે છે. તેઓ પોતાના સમૂહ સ્વરૂપે, તેજસ્વી અને ભવ્ય શસ્ત્રો સાથે પ્રગટ થાય છે.
પૂર્વાશાયાં સમુત્તુઙ્ગશૃઙ્ગા પૂરમરાવતી । નાનોપવનસંયુક્તો મહેન્દ્રસ્તત્ર રાજતે
પૂર્વ દિશામાં ઊંચા શિખર પર અમરાવતી નગર વસેલું છે, જે અનેક વનોદ્યાનોથી શોભાયમાન છે. ત્યાં મહેન્દ્ર ઇન્દ્ર પોતાની કાંતિથી ચમકે છે.
સ્વર્ગશોભા ચ યા સ્વર્ગે યાવતી સ્યાત્તતોઽધિકા । સમષ્ટિશતનેત્રસ્ય સહસ્રગુણતઃ સ્મૃતા
સ્વર્ગમાં જે શોભા જોવા મળે છે, એથી પણ અહીં ઘણી વધારે છે. કહેવાય છે કે, શતચક્ષુ ઇન્દ્રની એકત્રિત કાંતિ કરતાં પણ હજારો ગણી વધુ છે.
ઐરાવતસમારૂઢો વજ્રહસ્તઃ પ્રતાપવાન્ । દેવસેનાપરિવૃતો રાજતેઽત્ર શતક્રતુઃ
એમણે એરાવત હાથી પર આરૂઢ થઈ, વજ્રધારી બની, ભવ્યતા સાથે દેવસેનાઓથી ઘેરાયેલા, શતક્રતુ ઇન્દ્ર અહીં પ્રકાશે છે.
દેવાઙ્ગનાગણયુતા શચી તત્ર વિરાજતે । વહ્નિકોણે વહ્નિપુરી વહ્નિપૂઃસદૃશી નૃપ
અહીં દેવાંગનાઓના સમૂહ સાથે શચી દેવીએ પોતાની કાંતિથી ચમકે છે. અગ્નિદિશામાં અગ્નિનું નગર છે, જે અગ્નિના નિવાસસ્થાન જેવું જ લાગે છે, રાજન.
સ્વાહાસ્વધાસમાયુક્તો વહ્નિસ્તત્ર વિરાજતે । નિજવાહનભૂષાઢ્યો નિજદેવગણૈર્વૃતઃ
ત્યાં અગ્નિ દેવ, સ્વાહા અને સ્વધા સાથે, પોતાના વાહન અને આભૂષણોથી શોભાયમાન, પોતાના દેવગણોથી ઘેરાયેલા પ્રકાશે છે.
યામ્યાશાયાં યમપુરી તત્ર દણ્ડધરો મહાન્ । સ્વભટૈર્વેષ્ટિતો રાજન્ ચિત્રગુપ્તપુરોગમૈઃ
દક્ષિણ દિશામાં યમપુર છે, જ્યાં દંડધારી મહાન યમરાજ પોતાના ભટો અને ચિત્રગુપ્તના નેતૃત્વ હેઠળના સેવકો સાથે વસે છે, રાજન.
નિજશક્તિયુતો ભાસ્વત્તનયોઽસ્તિ યમો મહાન્ । નૈર્ઋત્યાં દિશિ રાક્ષસ્યાં રાક્ષસૈઃ પરિવારિતઃ
પોતાની શક્તિથી યુક્ત, તેજસ્વી પુત્ર યમ મહાન અહીં હાજર છે; દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં રાક્ષસોની ભૂમિમાં, તેઓ રાક્ષસોથી ઘેરાયેલા છે.
ખડ્ગધારી સ્ફુરન્નાસ્તે નિર્ઋતિર્નિજશક્તિયુક્ । વારુણ્યાં વરુણો રાજા પાશધારી પ્રતાપવાન્
ત્યાં નિરૃતિ પોતાના શસ્ત્ર અને શક્તિ સાથે તેજસ્વી રીતે બેસી છે; પશ્ચિમ દિશામાં વરુણ રાજા પાશધારી અને ભવ્યતા સાથે હાજર છે.
મહાઝષસમારૂઢો વારુણીમધુવિહ્વલઃ । નિજશક્તિસમાયુક્તો નિજયાદોગણાન્વિતઃ
મહાન માછલી પર આરૂઢ, વરુણી મદથી મસ્ત, પોતાની શક્તિ અને યક્ષગણો સાથે વરુણ દેવ વસે છે.
સમાસ્તે વારુણે લોકે વરુણાનીરતાકુલઃ । વાયુકોણે વાયુલોકો વાયુસ્તત્રાધિતિષ્ઠતિ
વરુણ દેવ વરુણી કન્યાઓથી ભરેલા પોતાના લોકમાં વસે છે; પવન દિશામાં પવનલોક છે, જ્યાં પવન દેવ પોતે નિવાસ કરે છે.
વાયુસાધનસંસિદ્ધયોગિભિઃ પરિવારિતઃ । ધ્વજહસ્તો વિશાલાક્ષો મૃગવાહનસંસ્થિતઃ
પવન સાધના દ્વારા સિદ્ધ થયેલા યોગીઓથી ઘેરાયેલા, ધ્વજધારી, વિશાળ નેત્રોવાળા અને મૃગવાહન પર બેસેલા પવન દેવ છે.
મરુદ્ગણૈઃ પરિવૃતો નિજશક્તિસમન્વિતઃ । ઉત્તરસ્યાં દિશિ મહાન્ યક્ષલોકોઽસ્તિ ભૂમિપ
મરુદગણો સાથે ઘેરાયેલા અને પોતાની શક્તિથી યુક્ત; ઉત્તર દિશામાં, રાજન, મહાન યક્ષલોક છે.
યક્ષાધિરાજસ્તત્રાસ્તે વૃદ્ધિઋદ્ધ્યાદિશક્તિભિઃ । નવભિર્નિધિભિર્યુક્તસ્તુન્દિલો ધનનાયકઃ
ત્યાં યક્ષાધિપતિ, વૃદ્ધિ અને ઋદ્ધિ જેવી શક્તિઓ સાથે, નવ નિધિઓથી યુક્ત, તુંડિલ નામે ધનના સ્વામી વસે છે.
મણિભદ્રઃ પૂર્ણભદ્રો મણિમાન્મણિકન્ધરઃ । મણિભૂષો મણિસ્રગ્વી મણિકાર્મુકધારકઃ
મણિભદ્ર, પૂર્ણભદ્ર, મણિમાન, મણિકંઢર, મણિભૂષણ, મણિસ્રગ્વી અને મણિધનુષ્ય ધારક ત્યાં હાજર છે.