શોભિતં તદ્વનં દિવ્યં મત્તકોકિલનાદિતમ્ । વસન્તલક્ષ્મીસંયુક્તં કામિકામપ્રવર્ધનમ્
એ દિવ્ય વન કોકિલાના મદભર્યા રવથી ગૂંજતું, વસંતની શોભાથી સજ્જ, અને કામના-ઇચ્છા વધારતું હતું.
તામ્રસાલાદુત્તરત્ર સીસસાલઃ પ્રકીર્તિતઃ । સમુચ્છ્રાયઃ સ્મૃતોઽપ્યસ્ય સપ્તયોજનસંખ્યયા
તામ્રસાળાના ઉત્તર તરફ સીસસાલા નામનું વન છે, જેના ઊંચાઈ સાત યોજન જેટલી કહેવાય છે.
સન્તાનવાટિકામધ્યે સાલયોસ્તુ દ્વયોર્નૃપ । દશયોજનગન્ધસ્તુ પ્રસૂનાનાં સમન્તતઃ
હે રાજા, સંતાનવાટિકાના મધ્યમાં, બે વનો વચ્ચે, ફૂલોની સુગંધ દસ યોજન સુધી ફેલાયેલી છે.
હિરણ્યાભાનિ કુસુમાન્યુત્ફુલ્લાનિ નિરન્તરમ્ । અમૃતદ્રવસંયુક્તફલાનિ મધુરાણિ ચ
ફૂલો સોનાની જેમ ઝળહળતાં, હંમેશા ખીલેલા રહે છે. ફળો મીઠાં અને અમૃતરસથી ભીંજાયેલા, સતત હાજર રહે છે.
ગ્રીષ્મર્તુર્નાયકસ્તસ્યા વાટિકાયા નૃપોત્તમ । શુક્રશ્રીશ્ચ શુચિશ્રીશ્ચ દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે
હે ઉત્તમ રાજા, ઉનાળાની ઋતુમાં એ વાટિકાના સ્વામી શુક્રશ્રી છે. તેમની બે માન્ય પત્નીઓ શુચિશ્રી અને શુક્રશ્રી છે.
સન્તાપત્રસ્તલોકાસ્તુ વૃક્ષમૂલેષુ સંસ્થિતાઃ । નાનાસિદ્ધૈઃ પરિવૃતો નાનાદેવૈઃ સમન્વિતઃ
જગતના તાપે પીડાતા લોકો વૃક્ષોની છાયામાં આશરો લે છે. તેઓ વિવિધ સિદ્ધો અને અનેક દેવતાઓથી ઘેરાયેલા છે.
વિલાસિનીનાં વૃન્દૈસ્તુ ચન્દનદ્રવપઙ્કિલૈઃ । પુષ્પમાલાભૂષિતૈસ્તુ તાલવૃન્તકરામ્બુજૈઃ
રમતી સ્ત્રીઓના જૂથો, ચંદનના લપસથી રંગાયેલા, ફૂલમાળાઓથી શોભિત, અને તાળપંખા પકડી કમળ જેવા હાથવાળી, તેમની સેવા કરે છે.
પ્રાકારઃ શોભિતો રાજઞ્છીતલામ્બુનિષેવિભિઃ । સીસસાલાદુત્તરત્રાપ્યારકૂટમયઃ શુભઃ
હે રાજા, એ પ્રાકાર શીતળ પાણીમાં આનંદ માણનારા લોકોથી શોભાયમાન છે. સીસસાલાના ઉત્તર તરફ પણ એક શુભ સોનાનો દિવાલ છે.
પ્રાકારો વર્તતે રાજન્ મુનિયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ । હરિચન્દનવૃક્ષાણાં વાટી મધ્યે તયોઃ સ્મૃતા
હે રાજા, એ પ્રાકાર ઋષિઓએ યોજનથી માપેલી લંબાઈએ વિસ્તરેલો છે. બે વનોની વચ્ચે હરિચંદનના વૃક્ષોની બાગ છે.
સાલયોરધિનાથસ્તુ વર્ષર્તુર્મેઘવાહનઃ । વિદ્યુત્પિઙ્ગલનેત્રશ્ચ જીમૂતકવચઃ સ્મૃતઃ
વર્ષાની ઋતુમાં વનોના સ્વામી મેઘવાહન છે. તેમની આંખો વીજળી જેવી પીળીછાંય છે અને તેઓ જિમૂતકવચ તરીકે ઓળખાય છે.
વજ્રનિર્ઘોષમુખરશ્ચેન્દ્રધન્વા સમન્તતઃ । સહસ્રશો વારિધારા મુઞ્ચન્નાસ્તે ગણાવૃતઃ
તેમનો અવાજ વીજળીના ગર્જન જેવો ગુંજતો, ચારેય બાજુ ઇન્દ્રધનુષથી ઘેરાયેલા, અને તેઓ પોતાના સમૂહ સાથે હજારો પાણીની ધારા વરસાવે છે.
નભઃશ્રીશ્ચ નભસ્યશ્રીઃ સ્વરસ્યા રસ્યમાલિની । અમ્બા દુલા નિરત્નિશ્ચાભ્રમન્તી મેઘયન્તિકા
નભ:શ્રી, નભસ્યશ્રી, સ્વરસ્ય, રસ્યમાલિની, અંબા, દુલા, નિરત્નિ, અભ્રમંતી અને મેઘયંતિકા તેમની પત્નીઓ છે.
વર્ષયન્તી ચિપુણિકા વારિધારા ચ સમ્મતાઃ । વર્ષર્તોર્દ્વાદશ પ્રોક્તાઃ શક્તયો મદવિહ્વલાઃ
વર્ષયંતી, ચિપુણિકા અને વારિધારા પણ માન્ય છે. વર્ષાની ઋતુની બાર શક્તિઓ આનંદમાં મસ્ત રહે છે.
નવપલ્લવવૃક્ષાશ્ચ નવીનલતિકાન્વિતાઃ । હરિતાનિ તૃણાન્યેવ વેષ્ટિતા યૈર્ધરાખિલા
નવા પાંદડાવાળા વૃક્ષો, તાજી વેલો સાથે, અને આખી ધરતી લીલા ઘાસથી ઢંકાઈ ગઈ છે.
નદીનદપ્રવાહાશ્ચ પ્રવહન્તિ ચ વેગતઃ । સરાંસિ કલુષામ્બૂનિ રાગિચિત્તસમાનિ ચ
નદીઓ અને નાળાઓ જોરથી વહે છે. સરોવરોના ગંદા પાણી, રાગભર્યા મન જેવા લાગે છે.
વસન્તિ દેવાઃ સિદ્ધાશ્ચ યે દેવીકર્મકારિણઃ । વાપીકૂપતડાગાશ્ચ યે દેવ્યર્થં સમર્પિતાઃ
જે દેવતાઓ અને સિદ્ધો દેવીના કાર્યો કરે છે, તેઓ ત્યાં વસે છે. તેમજ જે વાવ, કૂવા અને તળાવ દેવીને અર્પિત છે, તે પણ ત્યાં છે.
તે ગણા નિવસન્ત્યત્ર સવિલાસાશ્ચ સાઙ્ગનાઃ । આરકૂટમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્
ત્યાં એ બધા ગણા પોતાના સાથીઓ સાથે આનંદથી વસે છે. આગળ આરકૂટા લાકડાથી બનેલો સાત યોજન લાંબો મહાલ ઉભો છે.
પઞ્ચલોહાત્મકઃ સાલો મધ્યે મન્દારવાટિકા । નાનાપુષ્પલતાકીર્ણા નાનાપલ્લવશોભિતા
એ મહાલ પાંચ ધાતુથી બનેલો છે અને એના મધ્યમાં મન્દાર વૃક્ષોની વાડી છે, જ્યાં અનેક ફૂલોની વેલીઓ અને વિવિધ કોમળ પાંદડાઓથી શોભાયમાન છે.
અધિષ્ઠાતાત્ર સમ્પ્રોક્તઃ શરદ્ઋતુરનામયઃ । ઇષુલક્ષ્મીરૂર્જલક્ષ્મીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે
ત્યાંના અધિપતિ નિર્દોષ શરદ ઋતુ કહેવાય છે. તેની બે માન્ય પત્નીઓ છે – ઇષુલક્ષ્મી અને ઊર્જલક્ષ્મી.
નાનાસિદ્ધા વસન્ત્યત્ર સાઙ્ગનાઃ સપરિચ્છદાઃ । પઞ્ચલોહમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્
અહીં વિવિધ સિદ્ધ લોકો પોતાના સાથીઓ અને સેવકો સાથે રહે છે. આગળ પાંચ ધાતુથી બનેલો સાત યોજન લાંબો મહાલ છે.
દીપ્યમાનો મહાશૃઙ્ગૈર્વર્તતે રૌપ્યસાલકઃ । પારિજાતાટવીમધ્યે પ્રસૂનસ્તબકાન્વિતા
મહાન શિખરો સાથે ચમકતો રજત મહાલ ત્યાં ઊભો છે. તે પારિજાત વૃક્ષોના જંગલના મધ્યમાં છે, જ્યાં ફૂલોના ગુચ્છો ભરપૂર છે.
દશયોજનગન્ધીનિ કુસુમાનિ સમન્તતઃ । મોદયન્તિ ગણાન્સર્વાન્યે દેવીકર્મકારિણઃ
દશ યોજન સુધી સુગંધ ફેલાવતાં ફૂલો ચારેય બાજુ છે, જે દેવીની સેવા કરનારા બધા ગણોને આનંદ આપે છે.
તત્રાધિનાથઃ સમ્પ્રોક્તો હેમન્તર્તુર્મહોજ્જ્વલઃ । સગણઃ સાયુધઃ સર્વાન્ રાગિણો રઞ્જયન્નૃપ
ત્યાંના અધિપતિ તેજસ્વી હેમંત ઋતુ કહેવાય છે, જે પોતાના ગણા અને શસ્ત્રો સાથે છે અને બધા રાગી લોકોમાં રંગ ભરે છે, રાજન.
સહશ્રીશ્ચ સહસ્યશ્રીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે । વસન્તિ તત્ર સિદ્ધાશ્ચ યે દેવીવ્રતકારિણઃ
તેણી બે માન્ય પત્નીઓ છે – સહશ્રી અને સહસ્યશ્રી. ત્યાં દેવીના વ્રત કરનારા સિદ્ધ લોકો પણ વસે છે.
રૌપ્યસાલમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ । સૌવર્ણસાલઃ સમ્પ્રોક્તસ્તપ્તહાટકકલ્પિતઃ
રજત મહાલના આગળ સાત યોજન લાંબો સુવર્ણ મહાલ છે, જે શુદ્ધ સોનાથી બનાવાયો છે.
મધ્યે કદમ્બવાટી તુ પુષ્પપલ્લવશોભિતા । કદમ્બમદિરાધારાઃ પ્રવર્તન્તે સહસ્રશઃ
એના મધ્યમાં કદંબ વૃક્ષોની વાડી છે, જે ફૂલો અને કોમળ પાંદડાઓથી શોભાયમાન છે. ત્યાં હજારો કદંબ રસની ધારા વહે છે.
યાભિર્નિપીતપીતાભિર્નિજાનન્દોઽનુભૂયતે । તત્રાધિનાથઃ સમ્પ્રોક્તઃ શૈશિરર્તુર્મહોદયઃ
જેને પીવાથી પોતાનો આનંદ અનુભવી શકાય છે. ત્યાંના અધિપતિ મહોદય શિશિર ઋતુ કહેવાય છે.
તપઃશ્રીશ્ચ તપસ્યશ્રીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે । મોદમાનઃ સહૈતાભ્યાં વર્તતે શિશિરાકૃતિઃ
તેણી બે માન્ય પત્નીઓ છે – તપશ્રી અને તપસ્યાશ્રી. એ બંને સાથે આનંદ કરતાં શિશિર સ્વરૂપે ત્યાં નિવાસ કરે છે.
નાનાવિલાસસંયુક્તો નાનાગણસમાવૃતઃ । નિવસન્તિ મહાસિદ્ધા યે દેવીદાનકારિણઃ
તે વિવિધ વિલાસોથી યુક્ત છે અને અનેક ગણા તેને ઘેરીને છે. દેવીને દાન આપનારા મહાસિદ્ધો ત્યાં વસે છે.
નાનાભોગસમુત્પન્નમહાનન્દસમન્વિતાઃ । સાઙ્ગનાઃ પરિવારૈસ્તુ સઙ્ઘશઃ પરિવારિતાઃ
વિવિધ ભોગોથી ઉત્પન્ન થયેલા મહાન આનંદથી યુક્ત, પોતાના સાથીઓ અને પરિવાર સાથે, તેઓ જૂથોમાં ઘેરાયેલા છે.