પારાવતશુકવ્રાતસારિકાપક્ષમારુતૈઃ । હંસપક્ષસમુદ્ભૂતાવાતવ્રાતૈશ્ચલદ્દ્રુમમ્
કબૂતર, પોપટ અને શ્યામા પક્ષીઓના ઝુંડ પવનથી હલનચલન કરે છે અને હંસના પાંખોથી ઉઠતા પવનથી વૃક્ષો ડોલે છે.
સુગન્ધગ્રાહિપવનપૂરિતં તદ્વનોત્તમમ્ । સહિતં હરિણીયૂથૈર્ધાવમાનૈરિતસ્તતઃ
આ શ્રેષ્ઠ વન સુગંધિત પવનથી ભરેલું છે અને હરણોના ટોળા અહીં-ત્યાં દોડે છે.
નૃત્યદ્બર્હિકદમ્બસ્ય કેકારાવૈઃ સુખપ્રદૈઃ । નાદિતં તદ્વનં દિવ્યં મધુસ્રાવિ સમન્તતઃ
નૃત્ય કરતા મોર અને તેમના સાથીની મીઠી કૂકથી ગુંજતું, સર્વત્ર મધથી ભરપૂર એ દિવ્ય વન આનંદ આપે છે.
કાંસ્યસાલાદુત્તરે તુ તામ્રસાલઃ પ્રકીર્તિતઃ । ચતુરસ્રસમાકાર ઉન્નત્યા સપ્તયોજનઃ
કાંસ્યના સાળના ઉત્તર તરફ તાંબાના સાળનું વૃક્ષ છે, જે ચોરસ આકારનું અને ઊંચાઈમાં સાત યોજન જેટલું છે.
દ્વયોસ્તુ સાલયોર્મધ્યે સમ્પ્રોક્તા કલ્પવાટિકા । યેષાં તરૂણાં પુષ્પાણિ કાઞ્ચનાભાનિ ભૂમિપ
બન્ને સાળના વૃક્ષો વચ્ચે કલ્પવાટિકા છે, જેના વૃક્ષોના ફૂલો સોનાની જેમ ઝગમગે છે, હે પૃથ્વીનાથ.
પત્રાણિ કાઞ્ચનાભાનિ રત્નબીજફલાનિ ચ । દશયોજનગન્ધો હિ પ્રસર્પતિ સમન્તતઃ
એ વૃક્ષોના પાંદડા સોનાની જેમ ચમકે છે, ફળો રત્ન જેવા છે અને તેની સુગંધ દસ યોજન સુધી ફેલાયેલી છે.
તદ્વનં રક્ષિતં રાજન્ વસન્તેનર્તુનાનિશમ્ । પુષ્પસિંહાસનાસીનઃ પુષ્પચ્છત્રવિરાજિતઃ
એ વન, રાજા, વસંત ઋતુ દ્વારા દિવસ-રાત રક્ષાયુક્ત છે; ફૂલોના સિંહાસન પર બેઠો છે અને ફૂલની છત્રીથી શોભાયમાન છે.
પુષ્પભૂષાભૂષિતશ્ચ પુષ્પાસવવિઘૂર્ણિતઃ । મધુશ્રીર્માધવશ્રીશ્ચ દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે
ફૂલોથી શોભાયમાન અને ફૂલના રસથી મસ્ત, તેની બે પ્રિય પત્નીઓ મધુશ્રી અને માધવશ્રી તેની સાથે છે.
ક્રીડતઃ સ્મેરવદને સુમસ્તબકકન્દુકૈઃ । અતીવ રમ્યં વિપિનં મધુસ્રાવિ સમન્તતઃ
હસતાં મુખે, ફૂલની વેણીઓ અને ફૂલના ગોળથી રમતાં, તેઓ આનંદમાં તણાઈ ગયા. આસપાસનું વન મધની મીઠાશથી છલકતું અને અતિ સુંદર લાગતું હતું.
દશયોજનપર્યન્તં કુસુમામોદવાયુના । પૂરિતં દિવ્યગન્ધર્વૈઃ સાઙ્ગનૈર્ગાનલોલુપૈઃ
દસ યોજન જેટલી દૂર સુધી ફૂલોની સુગંધવાળી હવા ફેલાઈ હતી. ત્યાં દેવગંધર્વો પોતાની સંગાતિ સાથે, ગીત ગાવાની ઈચ્છાથી, હાજર હતા.
શોભિતં તદ્વનં દિવ્યં મત્તકોકિલનાદિતમ્ । વસન્તલક્ષ્મીસંયુક્તં કામિકામપ્રવર્ધનમ્
એ દિવ્ય વન કોકિલાના મદભર્યા રવથી ગૂંજતું, વસંતની શોભાથી સજ્જ, અને કામના-ઇચ્છા વધારતું હતું.
તામ્રસાલાદુત્તરત્ર સીસસાલઃ પ્રકીર્તિતઃ । સમુચ્છ્રાયઃ સ્મૃતોઽપ્યસ્ય સપ્તયોજનસંખ્યયા
તામ્રસાળાના ઉત્તર તરફ સીસસાલા નામનું વન છે, જેના ઊંચાઈ સાત યોજન જેટલી કહેવાય છે.
સન્તાનવાટિકામધ્યે સાલયોસ્તુ દ્વયોર્નૃપ । દશયોજનગન્ધસ્તુ પ્રસૂનાનાં સમન્તતઃ
હે રાજા, સંતાનવાટિકાના મધ્યમાં, બે વનો વચ્ચે, ફૂલોની સુગંધ દસ યોજન સુધી ફેલાયેલી છે.
હિરણ્યાભાનિ કુસુમાન્યુત્ફુલ્લાનિ નિરન્તરમ્ । અમૃતદ્રવસંયુક્તફલાનિ મધુરાણિ ચ
ફૂલો સોનાની જેમ ઝળહળતાં, હંમેશા ખીલેલા રહે છે. ફળો મીઠાં અને અમૃતરસથી ભીંજાયેલા, સતત હાજર રહે છે.
ગ્રીષ્મર્તુર્નાયકસ્તસ્યા વાટિકાયા નૃપોત્તમ । શુક્રશ્રીશ્ચ શુચિશ્રીશ્ચ દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે
હે ઉત્તમ રાજા, ઉનાળાની ઋતુમાં એ વાટિકાના સ્વામી શુક્રશ્રી છે. તેમની બે માન્ય પત્નીઓ શુચિશ્રી અને શુક્રશ્રી છે.
સન્તાપત્રસ્તલોકાસ્તુ વૃક્ષમૂલેષુ સંસ્થિતાઃ । નાનાસિદ્ધૈઃ પરિવૃતો નાનાદેવૈઃ સમન્વિતઃ
જગતના તાપે પીડાતા લોકો વૃક્ષોની છાયામાં આશરો લે છે. તેઓ વિવિધ સિદ્ધો અને અનેક દેવતાઓથી ઘેરાયેલા છે.
વિલાસિનીનાં વૃન્દૈસ્તુ ચન્દનદ્રવપઙ્કિલૈઃ । પુષ્પમાલાભૂષિતૈસ્તુ તાલવૃન્તકરામ્બુજૈઃ
રમતી સ્ત્રીઓના જૂથો, ચંદનના લપસથી રંગાયેલા, ફૂલમાળાઓથી શોભિત, અને તાળપંખા પકડી કમળ જેવા હાથવાળી, તેમની સેવા કરે છે.
પ્રાકારઃ શોભિતો રાજઞ્છીતલામ્બુનિષેવિભિઃ । સીસસાલાદુત્તરત્રાપ્યારકૂટમયઃ શુભઃ
હે રાજા, એ પ્રાકાર શીતળ પાણીમાં આનંદ માણનારા લોકોથી શોભાયમાન છે. સીસસાલાના ઉત્તર તરફ પણ એક શુભ સોનાનો દિવાલ છે.
પ્રાકારો વર્તતે રાજન્ મુનિયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ । હરિચન્દનવૃક્ષાણાં વાટી મધ્યે તયોઃ સ્મૃતા
હે રાજા, એ પ્રાકાર ઋષિઓએ યોજનથી માપેલી લંબાઈએ વિસ્તરેલો છે. બે વનોની વચ્ચે હરિચંદનના વૃક્ષોની બાગ છે.
સાલયોરધિનાથસ્તુ વર્ષર્તુર્મેઘવાહનઃ । વિદ્યુત્પિઙ્ગલનેત્રશ્ચ જીમૂતકવચઃ સ્મૃતઃ
વર્ષાની ઋતુમાં વનોના સ્વામી મેઘવાહન છે. તેમની આંખો વીજળી જેવી પીળીછાંય છે અને તેઓ જિમૂતકવચ તરીકે ઓળખાય છે.
વજ્રનિર્ઘોષમુખરશ્ચેન્દ્રધન્વા સમન્તતઃ । સહસ્રશો વારિધારા મુઞ્ચન્નાસ્તે ગણાવૃતઃ
તેમનો અવાજ વીજળીના ગર્જન જેવો ગુંજતો, ચારેય બાજુ ઇન્દ્રધનુષથી ઘેરાયેલા, અને તેઓ પોતાના સમૂહ સાથે હજારો પાણીની ધારા વરસાવે છે.
નભઃશ્રીશ્ચ નભસ્યશ્રીઃ સ્વરસ્યા રસ્યમાલિની । અમ્બા દુલા નિરત્નિશ્ચાભ્રમન્તી મેઘયન્તિકા
નભ:શ્રી, નભસ્યશ્રી, સ્વરસ્ય, રસ્યમાલિની, અંબા, દુલા, નિરત્નિ, અભ્રમંતી અને મેઘયંતિકા તેમની પત્નીઓ છે.
વર્ષયન્તી ચિપુણિકા વારિધારા ચ સમ્મતાઃ । વર્ષર્તોર્દ્વાદશ પ્રોક્તાઃ શક્તયો મદવિહ્વલાઃ
વર્ષયંતી, ચિપુણિકા અને વારિધારા પણ માન્ય છે. વર્ષાની ઋતુની બાર શક્તિઓ આનંદમાં મસ્ત રહે છે.
નવપલ્લવવૃક્ષાશ્ચ નવીનલતિકાન્વિતાઃ । હરિતાનિ તૃણાન્યેવ વેષ્ટિતા યૈર્ધરાખિલા
નવા પાંદડાવાળા વૃક્ષો, તાજી વેલો સાથે, અને આખી ધરતી લીલા ઘાસથી ઢંકાઈ ગઈ છે.
નદીનદપ્રવાહાશ્ચ પ્રવહન્તિ ચ વેગતઃ । સરાંસિ કલુષામ્બૂનિ રાગિચિત્તસમાનિ ચ
નદીઓ અને નાળાઓ જોરથી વહે છે. સરોવરોના ગંદા પાણી, રાગભર્યા મન જેવા લાગે છે.
વસન્તિ દેવાઃ સિદ્ધાશ્ચ યે દેવીકર્મકારિણઃ । વાપીકૂપતડાગાશ્ચ યે દેવ્યર્થં સમર્પિતાઃ
જે દેવતાઓ અને સિદ્ધો દેવીના કાર્યો કરે છે, તેઓ ત્યાં વસે છે. તેમજ જે વાવ, કૂવા અને તળાવ દેવીને અર્પિત છે, તે પણ ત્યાં છે.
તે ગણા નિવસન્ત્યત્ર સવિલાસાશ્ચ સાઙ્ગનાઃ । આરકૂટમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્
ત્યાં એ બધા ગણા પોતાના સાથીઓ સાથે આનંદથી વસે છે. આગળ આરકૂટા લાકડાથી બનેલો સાત યોજન લાંબો મહાલ ઉભો છે.
પઞ્ચલોહાત્મકઃ સાલો મધ્યે મન્દારવાટિકા । નાનાપુષ્પલતાકીર્ણા નાનાપલ્લવશોભિતા
એ મહાલ પાંચ ધાતુથી બનેલો છે અને એના મધ્યમાં મન્દાર વૃક્ષોની વાડી છે, જ્યાં અનેક ફૂલોની વેલીઓ અને વિવિધ કોમળ પાંદડાઓથી શોભાયમાન છે.
અધિષ્ઠાતાત્ર સમ્પ્રોક્તઃ શરદ્ઋતુરનામયઃ । ઇષુલક્ષ્મીરૂર્જલક્ષ્મીર્દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે
ત્યાંના અધિપતિ નિર્દોષ શરદ ઋતુ કહેવાય છે. તેની બે માન્ય પત્નીઓ છે – ઇષુલક્ષ્મી અને ઊર્જલક્ષ્મી.
નાનાસિદ્ધા વસન્ત્યત્ર સાઙ્ગનાઃ સપરિચ્છદાઃ । પઞ્ચલોહમયાદગ્રે સપ્તયોજનદૈર્ઘ્યવાન્
અહીં વિવિધ સિદ્ધ લોકો પોતાના સાથીઓ અને સેવકો સાથે રહે છે. આગળ પાંચ ધાતુથી બનેલો સાત યોજન લાંબો મહાલ છે.