પનસા બકુલા લોધ્રાઃ કર્ણિકારાશ્ચ શિંશપાઃ । દેવદારુકાઞ્ચનારા આમ્રાશ્ચૈવ સુમેરવઃ
પાનસ, બકુલ, લોધ્ર, કર્ણિકાર, શિંશપા, દેવદારો, કંચનારો, આંબા અને સુમેરુના વૃક્ષો ત્યાં છે.
લિકુચા હિઙ્ગુલાશ્ચૈલા લવઙ્ગાઃ કટ્ફલાસ્તથા । પાટલા મુચુકુન્દાશ્ચ ફલિન્યો જઘનેફલાઃ
લિકુચ, હિંગુલ, ચૈલ, લવિંગ, કટફળ, પાટલ, મુચુકુંદ અને નીચે લટકતા ફળવાળા વૃક્ષો પણ છે.
તાલાસ્તમાલાઃ સાલાશ્ચ કઙ્કોલા નાગભદ્રકાઃ । પુન્નાગાઃ પીલવઃ સાલ્વકા વૈ કર્પૂરશાખિનઃ
તાડ, તમાલ, સાળ, કંકોળ, નાગભદ્રક, પુન્નાગ, પીલવ, સાળવક અને કપૂરનાં વૃક્ષો પણ છે.
અશ્વકર્ણા હસ્તિકર્ણાસ્તાલપર્ણાશ્ચ દાડિમાઃ । ગણિકા બન્ધુજીવાશ્ચ જમ્બીરાશ્ચ કુરણ્ડકાઃ
અશ્વકર્ણ, હસ્તિકર્ણ, તાળપર્ણ, દાડમ, ગણિકા, બંધુજીવ, જંબીર અને કુરંડકના વૃક્ષો પણ છે.
ચામ્પેયા બન્ધુજીવાશ્ચ તથા વૈ કનકદ્રુમાઃ । કાલાગુરુદ્રુમાશ્ચૈવ તથા ચન્દનપાદપાઃ
ચંપો, બંધુજીવ, કનકના વૃક્ષો, કાળાગુરુના વૃક્ષો અને ચંદનના વૃક્ષો પણ છે.
ખર્જૂરા યૂથિકાસ્તાલપર્ણ્યશ્ચૈવ તથેક્ષવઃ । ક્ષીરવૃક્ષાશ્ચ ખદિરાશ્ચિઞ્જાભલ્લાતકાસ્તથા
ખજુર, યૂથિકા, તાળપર્ણ, ઈખ, દુધવાળા વૃક્ષો, ખખરા, ચિન્જા અને ભલ્લાતક પણ છે.
રુચકાઃ કુટજા વૃક્ષા બિલ્વવૃક્ષાસ્તથૈવ ચ । તુલસીનાં વનાન્યેવં મલ્લિકાનાં તથૈવ ચ
રુચક, કુટજ, બિલ્વના વૃક્ષો, તુલસીના વન અને મલ્લિકા (મોગરા)ના વન પણ છે.
ઇત્યાદિતરુજાતીનાં વનાન્યુપવનાનિ ચ । નાનાવાપીશતૈર્યુક્તાન્યેવં સન્તિ ધરાધિપ
આવી અનેક પ્રકારના વૃક્ષોના વન અને ઉપવન, અનેક પ્રકારની વાવથી શોભાયમાન, પૃથ્વીના રાજા, અહીં છે.
કોકિલારાવસંયુક્તા ગુઞ્જદ્ભ્રમરભૂષિતાઃ । નિર્યાસસ્રાવિણઃ સર્વે સ્નિગ્ધચ્છાયાસ્તરૂત્તમાઃ
કોયલના મીઠા રવ અને ગુંજતા ભમરા વડે શોભાયમાન, બધા શ્રેષ્ઠ વૃક્ષો રસ ટપકાવે છે અને ઠંડો છાંયો આપે છે.
નાનાઋતુભવા વૃક્ષા નાનાપક્ષિસમાકુલાઃ । નાનારસસ્રાવિણીભિર્નદીભિરતિશોભિતાઃ
અહીં દરેક ઋતુના વૃક્ષો છે, અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરપૂર છે અને અનેક સ્વાદવાળી નદીઓથી આ પ્રદેશ સુંદર બનેલો છે.
પારાવતશુકવ્રાતસારિકાપક્ષમારુતૈઃ । હંસપક્ષસમુદ્ભૂતાવાતવ્રાતૈશ્ચલદ્દ્રુમમ્
કબૂતર, પોપટ અને શ્યામા પક્ષીઓના ઝુંડ પવનથી હલનચલન કરે છે અને હંસના પાંખોથી ઉઠતા પવનથી વૃક્ષો ડોલે છે.
સુગન્ધગ્રાહિપવનપૂરિતં તદ્વનોત્તમમ્ । સહિતં હરિણીયૂથૈર્ધાવમાનૈરિતસ્તતઃ
આ શ્રેષ્ઠ વન સુગંધિત પવનથી ભરેલું છે અને હરણોના ટોળા અહીં-ત્યાં દોડે છે.
નૃત્યદ્બર્હિકદમ્બસ્ય કેકારાવૈઃ સુખપ્રદૈઃ । નાદિતં તદ્વનં દિવ્યં મધુસ્રાવિ સમન્તતઃ
નૃત્ય કરતા મોર અને તેમના સાથીની મીઠી કૂકથી ગુંજતું, સર્વત્ર મધથી ભરપૂર એ દિવ્ય વન આનંદ આપે છે.
કાંસ્યસાલાદુત્તરે તુ તામ્રસાલઃ પ્રકીર્તિતઃ । ચતુરસ્રસમાકાર ઉન્નત્યા સપ્તયોજનઃ
કાંસ્યના સાળના ઉત્તર તરફ તાંબાના સાળનું વૃક્ષ છે, જે ચોરસ આકારનું અને ઊંચાઈમાં સાત યોજન જેટલું છે.
દ્વયોસ્તુ સાલયોર્મધ્યે સમ્પ્રોક્તા કલ્પવાટિકા । યેષાં તરૂણાં પુષ્પાણિ કાઞ્ચનાભાનિ ભૂમિપ
બન્ને સાળના વૃક્ષો વચ્ચે કલ્પવાટિકા છે, જેના વૃક્ષોના ફૂલો સોનાની જેમ ઝગમગે છે, હે પૃથ્વીનાથ.
પત્રાણિ કાઞ્ચનાભાનિ રત્નબીજફલાનિ ચ । દશયોજનગન્ધો હિ પ્રસર્પતિ સમન્તતઃ
એ વૃક્ષોના પાંદડા સોનાની જેમ ચમકે છે, ફળો રત્ન જેવા છે અને તેની સુગંધ દસ યોજન સુધી ફેલાયેલી છે.
તદ્વનં રક્ષિતં રાજન્ વસન્તેનર્તુનાનિશમ્ । પુષ્પસિંહાસનાસીનઃ પુષ્પચ્છત્રવિરાજિતઃ
એ વન, રાજા, વસંત ઋતુ દ્વારા દિવસ-રાત રક્ષાયુક્ત છે; ફૂલોના સિંહાસન પર બેઠો છે અને ફૂલની છત્રીથી શોભાયમાન છે.
પુષ્પભૂષાભૂષિતશ્ચ પુષ્પાસવવિઘૂર્ણિતઃ । મધુશ્રીર્માધવશ્રીશ્ચ દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે
ફૂલોથી શોભાયમાન અને ફૂલના રસથી મસ્ત, તેની બે પ્રિય પત્નીઓ મધુશ્રી અને માધવશ્રી તેની સાથે છે.
ક્રીડતઃ સ્મેરવદને સુમસ્તબકકન્દુકૈઃ । અતીવ રમ્યં વિપિનં મધુસ્રાવિ સમન્તતઃ
હસતાં મુખે, ફૂલની વેણીઓ અને ફૂલના ગોળથી રમતાં, તેઓ આનંદમાં તણાઈ ગયા. આસપાસનું વન મધની મીઠાશથી છલકતું અને અતિ સુંદર લાગતું હતું.
દશયોજનપર્યન્તં કુસુમામોદવાયુના । પૂરિતં દિવ્યગન્ધર્વૈઃ સાઙ્ગનૈર્ગાનલોલુપૈઃ
દસ યોજન જેટલી દૂર સુધી ફૂલોની સુગંધવાળી હવા ફેલાઈ હતી. ત્યાં દેવગંધર્વો પોતાની સંગાતિ સાથે, ગીત ગાવાની ઈચ્છાથી, હાજર હતા.
શોભિતં તદ્વનં દિવ્યં મત્તકોકિલનાદિતમ્ । વસન્તલક્ષ્મીસંયુક્તં કામિકામપ્રવર્ધનમ્
એ દિવ્ય વન કોકિલાના મદભર્યા રવથી ગૂંજતું, વસંતની શોભાથી સજ્જ, અને કામના-ઇચ્છા વધારતું હતું.
તામ્રસાલાદુત્તરત્ર સીસસાલઃ પ્રકીર્તિતઃ । સમુચ્છ્રાયઃ સ્મૃતોઽપ્યસ્ય સપ્તયોજનસંખ્યયા
તામ્રસાળાના ઉત્તર તરફ સીસસાલા નામનું વન છે, જેના ઊંચાઈ સાત યોજન જેટલી કહેવાય છે.
સન્તાનવાટિકામધ્યે સાલયોસ્તુ દ્વયોર્નૃપ । દશયોજનગન્ધસ્તુ પ્રસૂનાનાં સમન્તતઃ
હે રાજા, સંતાનવાટિકાના મધ્યમાં, બે વનો વચ્ચે, ફૂલોની સુગંધ દસ યોજન સુધી ફેલાયેલી છે.
હિરણ્યાભાનિ કુસુમાન્યુત્ફુલ્લાનિ નિરન્તરમ્ । અમૃતદ્રવસંયુક્તફલાનિ મધુરાણિ ચ
ફૂલો સોનાની જેમ ઝળહળતાં, હંમેશા ખીલેલા રહે છે. ફળો મીઠાં અને અમૃતરસથી ભીંજાયેલા, સતત હાજર રહે છે.
ગ્રીષ્મર્તુર્નાયકસ્તસ્યા વાટિકાયા નૃપોત્તમ । શુક્રશ્રીશ્ચ શુચિશ્રીશ્ચ દ્વે ભાર્યે તસ્ય સમ્મતે
હે ઉત્તમ રાજા, ઉનાળાની ઋતુમાં એ વાટિકાના સ્વામી શુક્રશ્રી છે. તેમની બે માન્ય પત્નીઓ શુચિશ્રી અને શુક્રશ્રી છે.
સન્તાપત્રસ્તલોકાસ્તુ વૃક્ષમૂલેષુ સંસ્થિતાઃ । નાનાસિદ્ધૈઃ પરિવૃતો નાનાદેવૈઃ સમન્વિતઃ
જગતના તાપે પીડાતા લોકો વૃક્ષોની છાયામાં આશરો લે છે. તેઓ વિવિધ સિદ્ધો અને અનેક દેવતાઓથી ઘેરાયેલા છે.
વિલાસિનીનાં વૃન્દૈસ્તુ ચન્દનદ્રવપઙ્કિલૈઃ । પુષ્પમાલાભૂષિતૈસ્તુ તાલવૃન્તકરામ્બુજૈઃ
રમતી સ્ત્રીઓના જૂથો, ચંદનના લપસથી રંગાયેલા, ફૂલમાળાઓથી શોભિત, અને તાળપંખા પકડી કમળ જેવા હાથવાળી, તેમની સેવા કરે છે.
પ્રાકારઃ શોભિતો રાજઞ્છીતલામ્બુનિષેવિભિઃ । સીસસાલાદુત્તરત્રાપ્યારકૂટમયઃ શુભઃ
હે રાજા, એ પ્રાકાર શીતળ પાણીમાં આનંદ માણનારા લોકોથી શોભાયમાન છે. સીસસાલાના ઉત્તર તરફ પણ એક શુભ સોનાનો દિવાલ છે.
પ્રાકારો વર્તતે રાજન્ મુનિયોજનદૈર્ઘ્યવાન્ । હરિચન્દનવૃક્ષાણાં વાટી મધ્યે તયોઃ સ્મૃતા
હે રાજા, એ પ્રાકાર ઋષિઓએ યોજનથી માપેલી લંબાઈએ વિસ્તરેલો છે. બે વનોની વચ્ચે હરિચંદનના વૃક્ષોની બાગ છે.
સાલયોરધિનાથસ્તુ વર્ષર્તુર્મેઘવાહનઃ । વિદ્યુત્પિઙ્ગલનેત્રશ્ચ જીમૂતકવચઃ સ્મૃતઃ
વર્ષાની ઋતુમાં વનોના સ્વામી મેઘવાહન છે. તેમની આંખો વીજળી જેવી પીળીછાંય છે અને તેઓ જિમૂતકવચ તરીકે ઓળખાય છે.