યકારાદિહકારાન્તા યાજુષી યજ્ઞરૂપિણી । યામિની યોગનિરતા યાતુધાનભયઙ્કરી
'ય'થી શરૂ અને 'હ'થી અંત, યજુષી, યજ્ઞરૂપા; રાત્રિ, યોગમાં તલિન, રાક્ષસોને ભય પમાડનાર.
રુક્મિણી રમણી રામા રેવતી રેણુકા રતિઃ । રૌદ્રી રૌદ્રપ્રિયાકારા રામમાતા રતિપ્રિયા
રુક્મિણી, સુંદર, રામા, રેવતી, રેણુકા, રતિ; રૌદ્રી, રૌદ્રને પ્રિય, રામની માતા, પ્રેમમાં રતિ.
રોહિણી રાજ્યદા રેવા રમા રાજીવલોચના । રાકેશી રૂપસમ્પન્ના રત્નસિંહાસનસ્થિતા
રોહિણી, રાજ આપનાર, રેવા, આનંદ, કમળ જેવી આંખો; પૂર્ણ ચંદ્રની શાસક, રૂપથી ભરેલી, રત્નસિંહાસન પર બેઠેલી.
રક્તમાલ્યામ્બરધરા રક્તગન્ધાનુલેપના । રાજહંસસમારૂઢા રમ્ભા રક્તબલિપ્રિયા
લાલ હાર અને વસ્ત્ર પહેરનાર, લાલ સુગંધથી અંકિત; રાજહંસ પર સવાર, રંભા, લાલ બલિ પ્રસંગને પસંદ કરતી.
રમણીયયુગાધારા રાજિતાખિલભૂતલા । રુરુચર્મપરીધાના રથિની રત્નમાલિકા
તેના યુવાન અને સુંદર સ્તન છે, જે સમગ્ર ભૂમિ પર શોભા પામે છે; વાઘની ચામડી પહેરેલી છે, રથ પર સવારી કરે છે અને રત્નોની માળા પહેરેલી છે.
રોગેશી રોગશમની રાવિણી રોમહર્ષિણી । રામચન્દ્રપદાક્રાન્તા રાવણચ્છેદકારિણી
તે રોગોની સ્વામી છે, રોગો દૂર કરે છે, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે, અને તેના દર્શનથી રોમાંચ થાય છે; રામચંદ્રના પગ પર ચાલે છે અને રાવણનો નાશ કરે છે.
રત્નવસ્ત્રપરિચ્છન્ના રથસ્થા રુક્મભૂષણા । લજ્જાધિદેવતા લોલા લલિતા લિઙ્ગધારિણી
તે રત્નોથી બનેલા વસ્ત્રો પહેરેલી છે, રથમાં બેઠેલી છે, સોનાના આભૂષણોથી શોભિત છે; લાજની દેવતા છે, હંમેશા રમતી અને મોહક છે, અને લિંગ ધારણ કરેલી છે.
લક્ષ્મીર્લોલા લુપ્તવિષા લોકિની લોકવિશ્રુતા । લજ્જા લમ્બોદરી દેવી લલના લોકધારિણી
તે લક્ષ્મી છે, હંમેશા રમતી, ઝેર દૂર કરતી, લોકોમાં વસતી અને સમગ્ર લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે; લાજની દેવતા છે, મોટું પેટ ધરાવે છે, દિવ્ય સ્ત્રી છે અને લોકને ધારણ કરતી છે.
વરદા વન્દિતા વિદ્યા વૈષ્ણવી વિમલાકૃતિઃ । વારાહી વિરજા વર્ષા વરલક્ષ્મીર્વિલાસિની
તે વરદાન આપનાર છે, પૂજિત છે, જ્ઞાનરૂપ છે, વિષ્ણુપ્રિય છે, શુદ્ધ સ્વરૂપ ધરાવે છે; વારાહી છે, ધૂળથી મુક્ત છે, વરસાદ છે, વરલક્ષ્મી છે અને રમતી છે.
વિનતા વ્યોમમધ્યસ્થા વારિજાસનસંસ્થિતા । વારુણી વેણુસમ્ભૂતા વીતિહોત્રા વિરૂપિણી
તે વિનમ્ર છે, આકાશના મધ્યમાં વસે છે, કમળ પર બેઠેલી છે; વારુણી છે, કમળમાંથી જન્મેલી છે, યજ્ઞ કરે છે અને અનેક સ્વરૂપ ધરાવે છે.
વાયુમણ્ડલમધ્યસ્થા વિષ્ણુરૂપા વિધિપ્રિયા । વિષ્ણુપત્ની વિષ્ણુમતી વિશાલાક્ષી વસુન્ધરા
તે વાયુમંડળના મધ્યમાં વસે છે, વિષ્ણુનું સ્વરૂપ ધરાવે છે, બ્રહ્માને પ્રિય છે; વિષ્ણુની પત્ની છે, વિષ્ણુના ગુણોથી ભરપૂર છે, વિશાળ આંખો ધરાવે છે અને ધરતી સ્વરૂપ છે.
વામદેવપ્રિયા વેલા વજ્રિણી વસુદોહિની । વેદાક્ષરપરીતાઙ્ગી વાજપેયફલપ્રદા
તે વામદેવને પ્રિય છે, કિનારા છે, વજ્ર ધારણ કરે છે, ધન આપે છે; તેના અંગો વેદના અક્ષરોથી ભરેલા છે અને વાજપેય યજ્ઞના ફળ આપે છે.
વાસવી વામજનની વૈકુણ્ઠનિલયા વરા । વ્યાસપ્રિયા વર્મધરા વાલ્મીકિપરિસેવિતા
તે વાસવી છે, ડાબા ભાગની માતા છે, વૈકુંઠમાં વસે છે, શ્રેષ્ઠ છે; વ્યાસને પ્રિય છે, કવચ ધારણ કરે છે અને વાલ્મીકી દ્વારા સેવા પામે છે.
શાકમ્ભરી શિવા શાન્તા શારદા શરણાગતિઃ । શાતોદરી શુભાચારા શુમ્ભાસુરવિમર્દિની
તે શાકંભરી છે, શુભ છે, શાંતિમય છે, શારદા છે, શરણમાં આવનારની આશ્રય છે; પાતળી કમર ધરાવે છે, સારા આચરણવાળી છે અને શુંભાસુરનો નાશ કરતી છે.
શોભાવતી શિવાકારા શઙ્કરાર્ધશરીરિણી । શોણા શુભાશયા શુભ્રા શિરઃસન્ધાનકારિણી
તે તેજસ્વી છે, શુભ સ્વરૂપ ધરાવે છે, શંકર સાથે અર્ધ શરીર વહેંચે છે; લાલ રંગની છે, શુભ ઈચ્છા ધરાવે છે, ઉજળી છે અને કપાયેલા માથા જોડે છે.
શરાવતી શરાનન્દા શરજ્જ્યોત્સ્ના શુભાનના । શરભા શૂલિની શુદ્ધા શબરી શુકવાહના
તે તીરો ધરાવે છે, તીરોમાં આનંદ પામે છે, શરદની ચાંદની જેવી છે, શુભ ચહેરો ધરાવે છે; શરભા સ્વરૂપ છે, ત્રિશૂલ ધારણ કરે છે, શુદ્ધ છે, શબરી છે અને પોપટ પર સવારી કરે છે.
શ્રીમતી શ્રીધરાનન્દા શ્રવણાનન્દદાયિની । શર્વાણી શર્વરીવન્દ્યા ષડ્ભાષા ષડ્ઋતુપ્રિયા
તે શ્રીમતી છે, શ્રીધરનું આનંદ છે, કાનમાં આનંદ આપે છે; શરવાણી છે, રાત્રે પૂજાય છે, છ ભાષામાં નિપુણ છે અને છ ઋતુઓને ગમતી છે.
ષડાધારસ્થિતા દેવી ષણ્મુખપ્રિયકારિણી । ષડઙ્ગરૂપસુમતિસુરાસુરનમસ્કૃતા
દેવી છ આધાર સ્થાનોમાં વસે છે, કાર્તિકેયને પ્રસન્ન કરવા માટે કાર્ય કરે છે, છ અંગોનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે અને દેવો તથા દાનવો દ્વારા પૂજાય છે.
સરસ્વતી સદાધારા સર્વમઙ્ગલકારિણી । સામગાનપ્રિયા સૂક્ષ્મા સાવિત્રી સામસમ્ભવા
તે સરસ્વતી છે, હંમેશા આધાર છે, સર્વ શુભ કાર્ય કરે છે; સામગાનને ગમતી છે, સુક્ષ્મ છે, સાવિત્રી છે અને સામવેદમાંથી જન્મેલી છે.
સર્વાવાસા સદાનન્દા સુસ્તની સાગરામ્બરા । સર્વૈશ્વર્યપ્રિયા સિદ્ધિઃ સાધુબન્ધુપરાક્રમા
તે સર્વનું નિવાસસ્થાન છે, હંમેશા આનંદમાં છે, સુંદર સ્તન ધરાવે છે, સાગર જેવા વસ્ત્ર પહેરેલા છે; સર્વ ઐશ્વર્યને ગમતી છે, સિદ્ધિ સ્વરૂપ છે અને સારા લોકોના મિત્રોની પરાક્રમ છે.
સપ્તર્ષિમણ્ડલગતા સોમમણ્ડલવાસિની । સર્વજ્ઞા સાન્દ્રકરુણા સમાનાધિકવર્જિતા
તે સાત ઋષિ મંડળમાં વસે છે, ચંદ્રમંડળમાં નિવાસ કરે છે; સર્વજ્ઞ છે, ઊંડા દયાળુ છે અને કોઈ સમાન કે શ્રેષ્ઠ નથી.
સર્વોત્તુઙ્ગા સઙ્ગહીના સદ્ગુણા સકલેષ્ટદા । સરઘા સૂર્યતનયા સુકેશી સોમસંહતિઃ
તે સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે, સંસર્ગથી મુક્ત છે, સારા ગુણોથી ભરપૂર છે, સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુ આપે છે; શત્રુઓનો નાશ કરે છે, સૂર્યની દિકરી છે, સુંદર વાળ ધરાવે છે અને ચાંદની સરખી છે.
હિરણ્યવર્ણા હરિણી હ્રીંકારી હંસવાહિની । ક્ષૌમવસ્ત્રપરીતાઙ્ગી ક્ષીરાબ્ધિતનયા ક્ષમા
સોનાની જેમ તેજવાળી, હરણ જેવી, 'હ્રીં' ઉચ્ચારતી, હંસ પર સવાર, નાજુક કાપડ પહેરેલી, દુધના સમુદ્રની દીકરી અને ક્ષમાની મૂર્તિ છે.
ગાયત્રી ચૈવ સાવિત્રી પાર્વતી ચ સરસ્વતી । વેદગર્ભા વરારોહા શ્રીગાયત્રી પરામ્બિકા
તે ગાયત્રી છે, સાવિત્રી છે, પાર્વતી અને સરસ્વતી છે; તે વેદોને ધરાવે છે, સુંદર સ્વરૂપવાળી, શુભ ગાયત્રી અને સર્વોચ્ચ માતા છે.
ઇતિ સાહસ્રકં નામ્નાં ગાયત્ર્યાશ્ચૈવ નારદ । પુણ્યદં સર્વપાપઘ્નં મહાસમ્પત્તિદાયકમ્
હે નારદ, આ ગાયત્રીના હજાર નામો પુણ્ય આપનાર, બધા પાપો દૂર કરનાર અને મહાન સંપત્તિ આપનાર છે.
એવં નામાનિ ગાયત્ર્યાસ્તોષોત્પત્તિકરાણિ હિ । અષ્ટમ્યાં ચ વિશેષેણ પઠિતવ્યં દ્વિજૈઃ સહ
આ રીતે ગાયત્રીના નામો સંતોષ લાવે છે; ખાસ કરીને અષ્ટમીના દિવસે, બ્રાહ્મણો સાથે મળીને તેનો પાઠ કરવો જોઈએ.
જપં કૃત્વા હોમપૂજાધ્યાનં કૃત્વા વિશેષતઃ । યસ્મૈ કસ્મૈ ન દાતવ્યં ગાયત્ર્યાસ્તુ વિશેષતઃ
જપ, હવન, પૂજા અને ધ્યાન કર્યા પછી, ખાસ કરીને ગાયત્રી વિશે, આ કોઈ પણને આપવું નહીં.
સુભક્તાય સુશિષ્યાય વક્તવ્યં ભૂસુરાય વૈ । ભ્રષ્ટેભ્યઃ સાધકેભ્યશ્ચ બાન્ધવેભ્યો ન દર્શયેત્
સારા ભક્ત, સારા શિષ્ય અને બ્રાહ્મણને કહેવું જોઈએ; પતિત, અયોગ્ય અને સંબંધીઓને બતાવવું નહીં.
યદ્ગૃહે લિખિતં શાસ્ત્રં ભયં તસ્ય ન કસ્યચિત્ । ચઞ્ચલાપિ સ્થિરા ભૂત્વા કમલા તત્ર તિષ્ઠતિ
જે ઘરમાં આ શાસ્ત્ર લખાય છે, ત્યાં કોઈને કોઈ ભય રહેતું નથી; ચંચળ લક્ષ્મી પણ ત્યાં સ્થિર બનીને રહે છે.
ઇદં રહસ્યં પરમં ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં મહત્ । પુણ્યપ્રદં મનુષ્યાણાં દરિદ્રાણાં નિધિપ્રદમ્
આ મહાન રહસ્ય છે, સૌથી ગુપ્તથી પણ વધુ ગુપ્ત; તે મનુષ્યોને પુણ્ય આપે છે અને ગરીબોને ખજાનો આપે છે.