નાડી ચ ત્વં શરીરસ્થા ગીયસે પ્રાક્તનૈર્બુધૈઃ । હૃત્પદ્મસ્થા પ્રાણશક્તિઃ કણ્ઠસ્થા સ્વપ્નનાયિકા
તમે શરીરમાં રહેલી નાડી છો, જેને પ્રાચીન ઋષિઓએ વખાણી છે; તમે હૃદયના કમળમાં વસતી પ્રાણશક્તિ છો, અને ગળામાં વસતી સ્વપ્નોની સ્વામી છો.
તાલુસ્થા ત્વં સદાધારા બિન્દુસ્થા બિન્દુમાલિની । મૂલે તુ કુણ્ડલીશક્તિર્વ્યાપિની કેશમૂલગા
તમે હંમેશા તાળુમાં આધારરૂપે રહો છો, બિંદુમાં બિંદુમાલિની તરીકે રહો છો; મૂળમાં તમે કુંડલિની શક્તિ છો, અને વાળના મૂળ સુધી વ્યાપી રહો છો.
શિખામધ્યાસના ત્વં હિ શિખાગ્રે તુ મનોન્મની । કિમન્યદ્બહુનોક્તેન યત્કિઞ્ચિજ્જગતીત્રયે
તમે શિખાના મધ્યમાં બેઠા છો, અને શિખાના ટોચે મનને પાર કરનાર છો; વધુ શબ્દોની શું જરૂર છે? ત્રણેય લોકમાં જે કંઈ છે—
તત્સર્વં ત્વં મહાદેવિ શ્રિયે સન્ધ્યે નમોઽસ્તુ તે । ઇતીદં કીર્તિતં સ્તોત્રં સન્ધ્યાયાં બહુપુણ્યદમ્
તે બધું, મહાદેવી, તમે જ છો. શ્રીમંત, સંધ્યા, તમને નમન. આ રીતે સંધ્યાનું સ્તોત્ર, અનેક પુણ્ય આપનાર, ગાયન કરવામાં આવ્યું છે.
મહાપાપપ્રશમનં મહાસિદ્ધિવિધાયકમ્ । ય ઇદં કીર્તયેત્સ્તોત્રં સન્ધ્યાકાલે સમાહિતઃ
મહાપાપો દૂર કરે છે અને મહાસિદ્ધિઓ આપે છે; જે કોઈ સંધ્યાકાળે એકાગ્રતાથી આ સ્તોત્ર ગાય છે—
અપુત્રઃ પ્રાપ્નુયાત્યુત્રં ધનાર્થી ધનમાપ્નુયાત્ । સર્વતીર્થતપોદાનયજ્ઞયોગફલં લભેત્
પુત્ર વિનાને પુત્ર મળે છે, ધન ઇચ્છનારને ધન મળે છે; બધા તીર્થ, તપ, દાન, યજ્ઞ અને યોગના ફળ મળે છે.
ભોગાન્ભુક્ત્વા ચિરં કાલમન્તે મોક્ષમવાપ્નુયાત્ । તપસ્વિભિઃ કૃતં સ્તોત્રં સ્નાનકાલે તુ યઃ પઠેત્
લાંબા સમય સુધી ભોગ ભોગવીને, અંતે મોક્ષ મળે છે; તપસ્વીઓ દ્વારા રચાયેલ આ સ્તોત્ર જે સ્નાન સમયે ગાય છે—
યત્ર કુત્ર જલે મગ્નઃ સન્ધ્યામજ્જનજં ફલમ્ । લભતે નાત્ર સન્દેહઃ સત્યં સત્યં ચ નારદ
જે કોઈ કયાંય પાણીમાં ડૂબેલો હોય, તે સંધ્યાના સ્નાનનું ફળ પામે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી, સાચું છે, સાચું છે, નારદ.
શૃણુયાદ્યોઽપિ તદ્ભક્ત્યા સ તુ પાપાત્પ્રમુચ્યતે । પીયૂષસદૃશં વાક્યં સન્ધ્યોક્તં નારદેરિતમ્
જે કોઈ ભક્તિથી સાંભળે છે, તે પાપમાંથી મુક્ત થાય છે; સંધ્યાએ કહેલા, નારદે જણાવેલા આ વાક્ય અમૃત સમાન છે.
ગાયત્રીસહસ્રનામસ્તોત્રવર્ણનમ્ નારદ ઉવાચ ભગવન્સર્વધર્મજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિશારદ । શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણાનાં રહસ્યં ત્વન્મુખાચ્છ્રુતમ્
ગાયત્રીના હજાર નામના સ્તોત્રનું વર્ણન
સર્વપાપહરં દેવ યેન વિદ્યા પ્રવર્તતે । કેન વા બ્રહ્મવિજ્ઞાનં કિં નુ વા મોક્ષસાધનમ્
નારદે કહ્યું: ભગવાન, સર્વ ધર્મના જાણકાર, સર્વ શાસ્ત્રના નિપુણ, મેં તમારા મુખથી વેદ, સ્મૃતિ અને પુરાણોના રહસ્યો સાંભળ્યા છે.
બ્રાહ્મણાનાં ગતિઃ કેન કેન વા મૃત્યુનાશનમ્ । ઐહિકામુષ્મિકફલં કેન વા પદ્મલોચન
કયા દ્વારા બધા પાપો દૂર થાય છે, ભગવાન, કયા દ્વારા જ્ઞાન મળે છે, અથવા કયા દ્વારા મોક્ષ મળે છે?
વક્તુમર્હસ્યશેષેણ સર્વં નિખિલમાદિતઃ । શ્રીનારાયણ ઉવાચ સાધુ સાધુ મહાપ્રાજ્ઞ સમ્યક્ પૃષ્ટં ત્વયાનઘ
બ્રાહ્મણો કયા દ્વારા પોતાના ગમ્ય સુધી પહોંચે છે, કયા દ્વારા મૃત્યુ દૂર થાય છે, અને કયા દ્વારા આ લોક અને પરલોકના ફળ મળે છે, કમળ નેત્રવાળા?
શૃણુ વક્ષ્યામિ યત્નેન ગાયત્ર્યષ્ટસહસ્રકમ્ । નામ્નાં શુભાનાં દિવ્યાનાં સર્વપાપવિનાશનમ્
મારે બધું આરંભથી સંપૂર્ણ રીતે કહેવું જોઈએ. શ્રીનારાયણે કહ્યું: ઉત્તમ, ઉત્તમ, મહાપંડિત, તમે સારી રીતે પૂછ્યું છે, નિર્દોષ.
સૃષ્ટ્યાદૌ યદ્ભગવતા પૂર્વં પ્રોક્તં બ્રવીમિ તે । અષ્ટોત્તરસહસ્રસ્ય ઋષિર્બ્રહ્મા પ્રકીર્તિતઃ
સાંભળો, હું તમને કાળજીપૂર્વક ગાયત્રીના આઠ હજાર નામો કહું છું, શુભ અને દિવ્ય, બધા પાપો નાશ કરનાર.
છન્દોઽનુષ્ટુપ્ તથા દેવી ગાયત્રી દેવતા સ્મૃતા । હલો બીજાનિ તસ્યૈવ સ્વરાઃ શક્તય ઈરિતાઃ
સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં ભગવાને જે કહ્યું હતું, તે હું તમને કહું છું; આ આઠ હજાર અને આઠ નામોના ઋષિ બ્રહ્મા ગણાય છે.
અઙ્ગન્યાસકરન્યાસાવુચ્યેતે માતૃકાક્ષરૈઃ । અથ ધ્યાનં પ્રવક્ષ્યામિ સાધકાનાં હિતાય વૈ
છંદ અનુષ્ટુપ છે, અને દેવતા તરીકે ગાયત્રીનું સ્મરણ થાય છે; વ્યંજન તેના બીજ છે, અને સ્વર તેની શક્તિઓ કહેવાય છે.
રક્તશ્વેતહિરણ્યનીલધવલૈર્યુક્તાં ત્રિનેત્રોજ્જ્વલાં રક્તાં રક્તનવસ્રજં મણિગણૈર્યુક્તાં કુમારીમિમામ્ । ગાયત્રીં કમલાસનાં કરતલવ્યાનદ્ધકુણ્ડામ્બુજાં પદ્માક્ષીં ચ વરસ્રજં ચ દધતીં હંસાધિરૂઢાં ભજે
અંગન્યાસ અને કરન્યાસ માતૃકાના અક્ષરો સાથે જણાવવામાં આવે છે; હવે હું સાધકોના હિત માટે ધ્યાન કહું છું.
અચિન્ત્યલક્ષણાવ્યક્તાપ્યર્થમાતૃમહેશ્વરી । અમૃતાર્ણવમધ્યસ્થાપ્યજિતા ચાપરાજિતા
હું કન્યા ગાયત્રીની પૂજા કરું છું, જે લાલ, સફેદ, સુવર્ણ અને નીલ રંગે ઝળહળે છે, ત્રણ આંખો ધરાવે છે, તેજસ્વી છે, લાલ રંગની છે, તાજા લાલ ફૂલોની માળા અને ગહનાથી સજ્જ છે, કમળ પર બેસી છે, હાથમાં કળશ અને કમળ પકડી છે, કમળ જેવી આંખો ધરાવે છે, સુંદર માળા પહેરી છે અને હંસ પર આરૂઢ છે.
અણિમાદિગુણાધારાપ્યર્કમણ્ડલસંસ્થિતા । અજરાજાપરાધર્મા અક્ષસૂત્રધરાધરા
તે અણિમા વગેરે શક્તિઓનું આધાર છે, સૂર્યમંડલમાં સ્થિત છે, ક્યારેય વૃદ્ધ નથી થતી, સર્વની શાસક છે, અયોગ્યતા થી પર છે, અને જપમાળ તથા પર્વત ધારણ કરે છે.
અકારાદિક્ષકારાન્તાપ્યરિષડ્વર્ગભેદિની । અઞ્જનાદ્રિપ્રતીકાશાપ્યઞ્જનાદ્રિનિવાસિની
તે 'અ' થી 'ક્ષ' સુધી વ્યાપી છે, આંતરિક શત્રુઓનો નાશ કરે છે, અંજના પર્વત જેવી તેજસ્વી છે અને અંજના પર્વતમાં નિવાસ કરે છે.
અદિતિશ્ચાજપાવિદ્યાપ્યરવિન્દનિભેક્ષણા । અન્તર્બહિઃસ્થિતાવિદ્યાધ્વંસિની ચાન્તરાત્મિકા
તે અદિતિ છે, અજપા વિદ્યા છે, કમળ જેવી આંખો ધરાવે છે, અંદર અને બહાર બંનેમાં સ્થિત છે, અજ્ઞાનનો નાશ કરે છે અને આંતરાત્મા છે.
અજા ચાજમુખાવાસાપ્યરવિન્દનિભાનના । અર્ધમાત્રાર્થદાનજ્ઞાપ્યરિમણ્ડલમર્દિની
તે જન્મરહિત છે, જન્મરહિતના મુખમાં નિવાસ કરે છે, કમળ જેવી ચમકતી મુખ ધરાવે છે, અર્ધ માત્રાનો અર્થ જાણે છે અને શત્રુઓના મંડલને ચુર કરે છે.
અસુરઘ્નીહ્યમાવાસ્યાપ્યલક્ષ્મીઘ્ન્યન્ત્યજાર્ચિતા । આદિલક્ષ્મીશ્ચાદિશક્તિરાકૃતિશ્ચાયતાનના
તે અસુરોનો નાશ કરે છે, અમાવાસ્યાનું અધિપતિ છે, દુર્ભાગ્ય દૂર કરે છે, અંત્યજ દ્વારા પૂજાય છે, પ્રથમ લક્ષ્મી છે, મૂળ શક્તિ છે, સર્જનનું સ્વરૂપ છે અને વિશાળ મુખ ધરાવે છે.
આદિત્યપદવીચારાપ્યાદિત્યપરિસેવિતા । આચાર્યાવર્તનાચારાપ્યાદિમૂર્તિનિવાસિની
તે સૂર્યના માર્ગ પર ચાલે છે, સૂર્ય દ્વારા સેવા પામે છે, આચાર્યના ચક્ર જેવી ચાલ છે, અને મૂળ સ્વરૂપમાં નિવાસ કરે છે.
આગ્નેયી ચામરી ચાદ્યા ચારાધ્યા ચાસનસ્થિતા । આધારનિલયાધારા ચાકાશાન્તનિવાસિની
તે અગ્નિ તત્વની છે, પ્રથમ છે, પૂજનીય છે, પોતાના આસન પર બેસી છે, સર્વનો આધાર છે અને આકાશના વિશાળમાં નિવાસ કરે છે.
આદ્યાક્ષરસમાયુક્તા ચાન્તરાકાશરૂપિણી । આદિત્યમણ્ડલગતા ચાન્તરધ્વાન્તનાશિની
તે મૂળ અક્ષર સાથે જોડાયેલી છે, આંતરિક આકાશનું સ્વરૂપ ધરાવે છે, સૂર્યમંડલમાં નિવાસ કરે છે અને આંતરિક અંધકારનો નાશ કરે છે.
ઇન્દિરા ચેષ્ટદા ચેષ્ટા ચેન્દીવરનિભેક્ષણા । ઇરાવતી ચેન્દ્રપદા ચેન્દ્રાણી ચેન્દુરૂપિણી
તે ઇન્દિરા છે, ક્રિયાનો દાન કરે છે, ક્રિયા સ્વરૂપ છે, નીલ કમળ જેવી આંખો ધરાવે છે, ઇરાવતી છે, ચંદ્રના માર્ગ પર ચાલે છે, દેવોની રાણી છે અને ચંદ્ર સ્વરૂપ છે.
ઇક્ષુકોદણ્ડસંયુક્તા ચેષુસન્ધાનકારિણી । ઇન્દ્રનીલસમાકારા ચેડાપિઙ્ગલરૂપિણી
તે ઈક્ષુના ધનુષ સાથે જોડાયેલી છે, બાણ ચડાવે છે, ઈન્દ્રનીલ જેવી આકાર ધરાવે છે અને પીળા રંગની છે.
ઇન્દ્રાક્ષી ચેશ્વરી દેવી ચેહાત્રયવિવર્જિતા । ઉમા ચોષા હ્યુડુનિભા ઉર્વારુકફલાનના
તે ઇન્દ્રાક્ષી છે, ઈશ્વરી છે, દેવીઓ છે, ત્રણ લોકોથી મુક્ત છે, ઉમા છે, ઉષા છે, ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી છે અને ઉર્વારુકા ફળ જેવી મુખ ધરાવે છે.