પ્રાણં જિહ્વા ચ ચક્ષુશ્ચ ત્વક્શ્રોત્રં ચ તતઃ પરમ્ । પ્રાણોઽપાનસ્તથા વ્યાનઃ સમાનશ્ચ તતઃ પરમ્
પ્રાણ, જીભ, આંખ, ત્વચા અને પછી કાન; પ્રાણ, અપાન, વ્યાન અને પછી સમાન.
તત્ત્વાન્યેતાનિ વર્ણાનાં ક્રમશઃ કીર્તિતાનિ તુ । અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ વર્ણમુદ્રાઃ કમેણ તુ
આ બધા તત્વો અક્ષરો સાથે ક્રમશઃ જોડાયેલા છે; હવે હું અક્ષરોની મુદ્રાઓ એક પછી એક કહીશ.
સુમુખં સમ્પુટં ચૈવ વિતતં વિસ્મૃતં તથા । દ્વિમુખં ત્રિમુખં ચૈવ ચતુઃપઞ્ચમુખં તથા
સુમુખ, સંપુટ, વિતત, વિસ્મૃત, દ્વિમુખ, ત્રિમુખ, ચતુર્મુખ અને પંચમુખ.
ષણ્મુખાધોમુખં ચૈવ વ્યાપકાજ્જલિકં તથા । શકટં યમપાશં ચ ગ્રથિતં સન્મુખોન્મુખમ્
ષણ્મુખ, અધોમુખ, વ્યાપિકા, જ્જલિકા, શકટ, યમપાશ, ગ્રથિત, સન્મુખ અને ઉન્મુખ.
વિલમ્બં મુષ્ટિકં ચૈવ મત્સ્યં કૂર્મં વરાહકમ્ । સિંહાક્રાન્તં મહાક્રાન્તં મુદ્ગરં પલ્લવં તથા
વિલંબ, મુષ્ટિક, મત્સ્ય, કૂર્મ, વરાહક, સિંહાક્રાંત, મહાક્રાંત, મુદગર અને પલ્લવ.
ત્રિશૂલયોની સુરભિશ્ચાક્ષમાલા ચ લિઙ્ગકમ્ । અમ્બુજં ચ મહામુદ્રાસ્તુર્યરૂપાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
ત્રિશૂલ, યોની, સુરભિ, અક્ષમાળા, લિઙ્ગક, અંબુજ અને મહામુદ્રા—આ મહામુદ્રાની ચાર પ્રકારની રૂપે ઓળખાય છે.
ઇત્યેતાઃ કીર્તિતા મુદ્રા વર્ણાનાં તે મહામુને । મહાપાપક્ષયકરાઃ કીર્તિદાઃ કાન્તિદા મુને
હે મહામુનિ, આ બધા અક્ષરનાં મుద્રાઓનું વર્ણન થયું. આ મుద્રાઓ મોટા પાપોનો નાશ કરે છે અને માન-કાંતિ આપે છે.
ગાયત્રીમન્ત્રકવચવર્ણનમ્ નારદ ઉવાચ સ્વામિન્સર્વજગન્નાથ સંશયોઽસ્તિ મમ પ્રભો । ચતુઃષષ્ટિકલાભિજ્ઞ પાતકાદ્યોગવિદ્વર
નારદે પુછ્યું: હે સ્વામી, સર્વજગતના નાથ, મને એક શંકા છે. તમે ચૌસઠ કળાઓ જાણો છો અને પાપના માર્ગ તથા તેના નાશના ઉપાયો જાણનારા છો.
મુચ્યતે કેન પુણ્યેન બ્રહ્મરૂપઃ કથં ભવેત્ । દેહશ્ચ દેવતારૂપો મન્ત્રરૂપો વિશેષતઃ
કયા પુણ્યથી મનુષ્ય બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે અને બ્રહ્મરૂપ કેવી રીતે બને છે? અને શરીર ખાસ કરીને દેવતાસમાન અને મંત્રમય કેવી રીતે બને છે?
કર્મ તચ્છ્રોતુમિચ્છામિ ન્યાસં ચ વિધિપૂર્વકમ્ । ઋષિશ્છન્દોઽધિદૈવં ચ ધ્યાનં ચ વિધિવદ્વિભો
હું એ વિધિ અને નિયમસર ન્યાસ વિશે સાંભળવા ઇચ્છું છું, તેમજ ઋષિ, છંદ, અધિદેવતા અને યોગ્ય ધ્યાન વિશે પણ, હે પ્રભુ.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ અસ્ત્યેકં પરમં ગુહ્યં ગાયત્રીકવચં તથા । પઠનાદ્ધારણાન્મર્ત્યઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
શ્રીનારાયણે કહ્યું: એક ઉત્તમ ગુપ્ત ગાયત્રી કવચ છે. તેને પઠન અને ધારણ કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ દેવીરૂપશ્ચ જાયતે । ગાયત્રીકવચસ્યાસ્ય બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ
તે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે અને મનુષ્ય દેવીરૂપ બને છે. આ ગાયત્રી કવચ માટે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર—
ઋષયો ઋગ્યજુઃસામાથર્વશ્છન્દાંસિ નારદ । બ્રહ્મરૂપા દેવતોક્તા ગાયત્રી પરમા કલા
ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ અને અથર્વવેદ એ ઋષિ છે; છંદો બ્રહ્મરૂપ છે, હે નારદ; અને ગાયત્રી પરમ કળા છે, જે દેવી દ્વારા જણાવવામાં આવી છે.
તદ્બીજં ભર્ગ ઇત્યેષા શક્તિરુક્તા મનીષિભિઃ । કીલકં ચ ધિયઃ પ્રોક્તં મોક્ષાર્થે વિનિયોજનમ્
આનું બીજ 'ભર્ગ' છે, જે વિદ્વાનો દ્વારા શક્તિ કહેવાય છે; 'ધિયઃ' કીલક છે અને તેનો ઉપયોગ મોક્ષ માટે થાય છે.
ચતુર્ભિર્હૃદયં પ્રોક્તં ત્રિભિર્વર્ણેઃ શિરઃ સ્મૃતમ્ । ચતુર્ભિઃ સ્યાચ્છિખા પશ્ચાત્ ત્રિભિસ્તુ કવચં સ્મૃતમ્
ચાર અક્ષરોથી હૃદય, ત્રણથી શિર, ચારથી શિખા અને ત્રણ અક્ષરોથી કવચ કહેવાય છે.
ચતુર્ભિર્નેત્રમુદ્દિષ્ટં ચતુર્ભિઃ સ્યાત્તદસ્ત્રકમ્ । અથ ધ્યાનં પ્રવક્ષ્યામિ સાધકાભીષ્ટદાયકમ્
ચાર અક્ષરોથી નેત્ર અને ચારથી શસ્ત્ર કહેવાય છે. હવે હું એ ધ્યાન કહું છું, જે સાધકોની ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે.
મુક્તાવિદ્રુમહેમનીલધવલચ્છાયૈર્મુખૈસ્ત્રીક્ષણૈ- ર્યુક્તામિન્દુનિબદ્ધરત્નમુકુટાં તત્ત્વાર્થવર્ણાત્મિકામ્ । ગાયત્રીં વરદાભયાઙ્કુશકશાઃ શુભ્રં કપાલં ગુણં શઙ્ખં ચક્રમથારવિન્દયુગલં હસ્તૈર્વહન્તીં ભજે
મોતી, વિદ્રુમ, સોનાં, નીલ અને ધોળા રંગના ત્રણ આંખવાળા પાંચ મુખવાળી, ચાંદનીના રત્નથી શોભાયમાન મુગટધારી, તત્વરૂપ અક્ષરોવાળી, વર mudra અને અભય mudra ધરાવતી, અંકુશ, પાસ, શુભ્ર કપાળ, માળા, શંખ, ચક્ર અને બે કમળ હાથમાં ધરાવતી ગાયત્રી દેવીને હું ભજું છું.
ગાયત્રી પૂર્વતઃ પાતુ સાવિત્રી પાતુ દક્ષિણે । બ્રહ્મસન્ધ્યા તુ મે પશ્ચાદુત્તરાયાં સરસ્વતી
પૂર્વ દિશામાં ગાયત્રી, દક્ષિણમાં સાવિત્રી, પશ્ચિમમાં બ્રહ્મસંધ્યા અને ઉત્તર દિશામાં સરસ્વતી મારી રક્ષા કરે.
પાર્વતી મે દિશં રક્ષેત્પાવકીં જલશાયિની । યાતુધાની દિશં રક્ષેદ્યાતુધાનભયઙ્કરી
પાર્વતી, જલમાં વસતી અગ્નિસ્વરૂપ, મારી દિશાની રક્ષા કરે. યાતુધાની, રાક્ષસોને ભયાનક, દિશાની રક્ષા કરે.
પાવમાની દિશં રક્ષેત્પવમાનવિલાસિની । દિશં રૌદ્રી ચ મે પાતુ રુદ્રાણી રુદ્રરૂપિણી
પાવમાની, પવિત્ર પવનમાં રમતી, દિશાની રક્ષા કરે. રૌદ્રી, રુદ્રાણી અને રુદ્રરૂપ, મારી દિશાની રક્ષા કરે.
ઊર્ધ્વં બ્રહ્માણી મે રક્ષેદધસ્તાદ્વૈષ્ણવી તથા । એવં દશ દિશો રક્ષેત્સર્વાઙ્ગં ભુવનેશ્વરી
ઉપર બ્રહ્માણી અને નીચે વૈષ્ણવી મારી રક્ષા કરે. આમ, દસેય દિશાઓમાં ભુવનેશ્વરી મારા સર્વાંગની રક્ષા કરે.
તત્પદં પાતુ મે પાદૌ જઙ્ઘે મે સવિતુઃ પદમ્ । વરેણ્યં કટિદેશે તુ નાભિં ભર્ગસ્તથૈવ ચ
'તત્' શબ્દ મારા પગની, 'સવિતુઃ' મારા જાંઘની, 'વરેણ્યં' કમરની અને 'ભર્ગ' નાભિની રક્ષા કરે.
દેવસ્ય મે તદ્ધૃદયં ધીમહીતિ ચ ગલ્લયોઃ । ધિયઃ પદં ચ મે નેત્રે યઃ પદં મે લલાટકમ્
'દેવસ્ય' હૃદયની, 'ધીમહિ' ગળાની, 'ધિયઃ' નેત્રોની અને 'યઃ' લલાટની રક્ષા કરે.
નઃ પાતુ મે પદં મૂર્ધ્નિ શિખાયાં મે પ્રચોદયાત્ । તત્પદં પાતુ મૂર્ધાનં સકારઃ પાતુ ભાલકમ્
'નઃ' મસ્તકની, 'પ્રચોદયાત્' શિખાની, 'તત્' મસ્તકની અને 'સ' ભાળની રક્ષા કરે.
ચક્ષુષી તુ વિકારાર્ણસ્તુકારસ્તુ કપોલયોઃ । નાસાપુટં વકારાર્ણો રેકારસ્તુ મુખે તથા
‘તુ’ અક્ષર આંખોની રક્ષા કરે છે, ‘ક’ અક્ષર ગાલોની, ‘ન’ અક્ષર નાકના છિદ્રોની, અને ‘ર’ અક્ષર મોઢાની રક્ષા કરે છે.
ણિકાર ઊર્ધ્વમોષ્ઠં તુ યકારસ્ત્વધરોષ્ઠકમ્ । આસ્યમધ્યે ભકારાર્ણો ર્ગોકારશ્ચિબુકે તથા
‘ણ’ અક્ષર ઉપરના ઓઠની, ‘ય’ અક્ષર નીચેના ઓઠની, ‘ભ’ અક્ષર મોઢાના મધ્યની, અને ‘ગ’ અક્ષર ચિબુકની રક્ષા કરે છે.
દેકારઃ કણ્ઠદેશે તુ વકારઃ સ્કન્ધદેશકમ્ । સ્યકારો દક્ષિણં હસ્તં ધીકારો વામહસ્તકમ્
‘ડ’ અક્ષર ગળાની, ‘વ’ અક્ષર ખભાની, ‘સ્ય’ અક્ષર જમણા હાથની, અને ‘ધિ’ અક્ષર ડાબા હાથની રક્ષા કરે છે.
મકારો હૃદયં રક્ષેદ્ધિકાર ઉદરે તથા । ધિકારો નાભિદેશે તુ યોકારસ્તુ કટિં તથા
‘મ’ અક્ષર હૃદયની, ‘ધિ’ અક્ષર પેટની, ‘ધિ’ અક્ષર નાભીની, અને ‘ય’ અક્ષર કમરની રક્ષા કરે છે.
ગુહ્યં રક્ષતુ યોકાર ઊરૂ દ્વૌ નઃ પદાક્ષરમ્ । પ્રકારો જાનુની રક્ષેચ્ચોકારો જઙ્ઘદેશકમ્
‘ય’ અક્ષર ગુપ્ત અંગની, ‘ન’ અક્ષર બંને જાંઘોની, ‘પ્ર’ અક્ષર ઘૂંટણની, અને ‘ચો’ અક્ષર પિંડલાની રક્ષા કરે છે.
દકારં ગુલ્ફદેશે તુ યકારઃ પદયુગ્મકમ્ । તકારવ્યઞ્જનં ચૈવ સર્વાઙ્ગં મે સદાવતુ
‘દ’ અક્ષર પગના ગાંઠની, ‘ય’ અક્ષર બંને પગની, અને ‘ત’ અક્ષર હંમેશા મારા સર્વ અંગોની રક્ષા કરે છે.