નામાનીતિ ગૃણન્નુચ્ચૈસ્તાપસાનાં શિખામણિઃ । કવ્યવાડાદયસ્તે તુ પ્રત્યુત્થાનાભિવાદનૈઃ
કવ્યવાદ અને અન્ય પિતૃઓએ તેમને ઊભા રહી અભિવાદન અને અન્ય સન્માનથી આવકાર્યા.
આસનાદ્યુપચારૈશ્ચ સમ્માનં બહુ ચક્રિરે । નાનાકથાભિરન્યોન્યં સમ્ભાષાઞ્ચક્રિરે તદા
તેમને આસન અને અન્ય ઉપચારોથી બહુ સન્માન આપ્યો અને એકબીજાથી વિવિધ વાતો પણ કરી.
તસ્મિંસ્તુ સમયે કુમ્ભીપાકસ્થાનાં તુ પાપિનામ્ । ઘોરઃ સમભવચ્છબ્દો હા હતાઃ સ્મેતિવાદિનામ્
એ સમયે કુંભીપાકમાં રહેલા પાપીઓ તરફથી ભયાનક રડવાનો અવાજ આવ્યો, 'હાય, અમે બળી ગયા!' એવી પukar.
મૃતાઃ સ્મેતિ વદન્ત્યેકે દગ્ધાઃ સ્મેતિ પરે જગુઃ । છિન્નાઃ સ્મેતિ વિભિન્નાઃ સ્મેત્યેવં રોદનકારિણઃ
કેટલાંક કહેતા, 'અમે મરી ગયા,' બીજાં કહેતા, 'અમે બળી ગયા,' ત્રીજાં રડતા, 'અમે કપાઈ ગયા, અમે ફાટી ગયા,' એમ દુઃખથી રડતા.
શ્રુત્વા તં કરુણ શબ્દં દુઃખિતો મુનિરાડ્ હૃદિ । પપ્રચ્છ પિતૃનાથાંસ્તાન્કેષાં શબ્દોઽયમિત્યપિ
એ કરુણ અવાજ સાંભળીને મુનિરાજના હૃદયમાં દુઃખ થયું અને તેમણે પિતૃઓને પૂછ્યું, 'આ અવાજ કોનો છે?'
તે સમૂચુર્મુનેઽત્રૈવ પુરી સંયમની પરા । વર્તતે યમરાડત્ર પાપિનાં ભોગદાયકઃ
પિતૃઓએ કહ્યું, 'મુનિ, આ જ શહેરમાં, સંયમની નામની મહાન નગરી છે, જ્યાં યમરાજ પાપીઓને ફળ આપે છે.'
નાનાદૂતૈઃ કાલરૂપૈઃ કૃષ્ણવર્ણેર્ભયઙ્કરૈઃ । સહિતોઽત્રૈવ તત્પુર્યાં નાયકો વિદ્યતેઽનઘ
'ત્યાં વિવિધ ભયાનક, કાળ જેવા, કાળા દૂતો સાથે યમરાજ એ શહેરમાં રાજ કરે છે, હે નિર્દોષ.'
તત્ર કુણ્ડાન્યનેકાનિ પાપિનાં ભોગદાનિ ચ । ષડશીતિર્ઘોરરૂપૈર્દૂતૈઃ પરિવૃતાનિ ચ
'ત્યાં પાપીઓ માટે અનેક કુંડ છે, જે છયાશી ભયાનક રૂપ ધરાવતાં દૂતોથી ઘેરાયેલા છે.'
તત્ર મુખ્યતમં કુણ્ડં કુમ્ભીપાકાભિધં મહત્ । વર્તતે તદ્ગતાનાં ચ યાતનાનાં તુ વર્ણનમ્
ત્યાં એક વિશાળ કુંડ છે, જેને કુંભીપાક કહે છે. તેમાં જે પાપી આત્માઓ જાય છે, તેઓને જે દુઃખ મળે છે, તેનું વર્ણન આગળ આવે છે.
કર્તું ન શક્યતે કૈશ્ચિદપિ વર્ષશતૈરપિ । યે શિવદ્રોહિણઃ સન્તિ તથા દેવીવિનિન્દકાઃ
એ દુઃખોનું વર્ણન કોઈ પણ માણસે, સો વર્ષ સુધી પણ, કરી શકે તેમ નથી. એ દુઃખ એવા છે, જેમણે શિવજીનો દુશ્મનાવ કર્યો હોય અને દેવીનું અપમાન કર્યું હોય.
યે વિષ્ણુદ્રોહિણઃ સન્તિ પતન્ત્યત્રૈવ તે મુને । યે વેદનિન્દકાઃ સન્તિ સૂર્યસ્ય ચ ગણેશિતુઃ
મુનિ, જેમણે વિષ્ણુજીનો દુશ્મનાવ કર્યો હોય, તેઓ પણ અહીં પડે છે. જેમણે વેદો, સૂર્યદેવ અને ગણેશજીનું અપમાન કર્યું હોય, તેઓ પણ અહીં આવે છે.
બ્રાહ્મણાનાં દ્રોહિણો યે પતન્ત્યત્રૈવ તે મુને । કામાચારાશ્ચ યે સન્તિ તપ્તમુદ્રાઙ્કિતાશ્ચ યે
મુનિ, જેમણે બ્રાહ્મણોનો દુશ્મનાવ કર્યો હોય, તેઓ પણ અહીં પડે છે. જેમનું વર્તન કામથી ભરેલું હોય અને જેમના શરીરે તપેલી મુદ્રા દાઝેલી હોય, તેઓ પણ અહીં આવે છે.
ત્રિશૂલધારિણો યે ચ પતન્ત્યત્રૈવ તે મુને । માતૃપિતૃગુરુજ્યેષ્ઠપુરાણસ્મૃતિનિન્દકાઃ
મુનિ, જેમણે ત્રિશૂલ ધારણ કર્યું હોય, તેઓ પણ અહીં પડે છે. જેમણે માતા, પિતા, ગુરુ, મોટા, પુરાણ અને સ્મૃતિનો અપમાન કર્યો હોય, તેઓ પણ અહીં આવે છે.
યે ધર્મદૂષકાઃ સન્તિ પતન્ત્યત્રૈવ તે મુને । તેષામયં મહાઘોરઃ શબ્દઃ શ્રવણદારુણઃ
મુનિ, જેમણે ધર્મનો ભંગ કર્યો હોય, તેઓ પણ અહીં પડે છે. તેમના માટે અહીં એક ભયાનક અને કાનમાં કઠોર લાગતો અવાજ થાય છે.
શ્રૂયતેઽસ્માભિરનિશં વૈરાગ્યં યચ્છ્રુતેર્ભવેત્ । ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા મુનિરાટ્ તદ્દિદૃક્ષયા
આ અવાજ અમે સતત સાંભળીએ છીએ અને એ સાંભળવાથી વૈરાગ્ય આવે છે. એમ એમના વચન સાંભળીને મહર્ષિએ એ બધું જોવા ઇચ્છા કરી.
ઉત્થાય ચલિતસ્તૂર્ણં યયૌ કુણ્ડસમીપતઃ । અવાઙ્મુખો દદર્શાધસ્તસ્મિન્નેવ ક્ષણે મુને
મુનિ તરત ઊભા થયા અને ઝડપથી કુંડની પાસે ગયા. તેમણે નીચે જોઈને, એ જ ક્ષણે, કુંડની અંદરનું દૃશ્ય જોયું.
તત્રત્યાનાં પાપિનાં તુ સ્વર્ગાધિકમભૂત્સુખમ્ । હસન્તિ કેચિદ્ગાયન્તિ નૃત્યન્તિ ચ તથાપરે
ત્યાંના પાપીઓને તો સ્વર્ગ કરતા પણ વધારે સુખ મળતું હતું. કોઈ હસતા, કોઈ ગાતા અને કોઈ નૃત્ય કરતા હતા.
પરસ્પરં રમન્તે તેઽત્યુન્મત્તાઃ સુખવર્ધનાત્ । મૃદઙ્ગમુરજાવીણાઢક્કાદુન્દુભિનિસ્વનાઃ
તેઓ એકબીજામાં રમતા અને વધતા સુખથી બહુ ઉન્મત્ત થઈ ગયા હતા. મૃદંગ, મુરજ, વીણા, ઢક્કા અને દુન્દુભિના મીઠા અવાજ સંભળાતા હતા.
સમુદ્ભૂતાસ્તુ મધુરાઃ પઞ્ચમસ્વરભૂષિતાઃ । વસન્તવલ્લીપુષ્પાણાં સુગન્ધમરુતો વવુઃ
એ અવાજો બહુ મીઠા અને પંચમ સ્વરથી સજ્જ હતા. વસંતવલ્લી લતાના ફૂલોની સુગંધવાળી પવન પણ વહી રહી હતી.
મુનિસ્તુ ચકિતો દૃષ્ટ્વા યમદૂતાશ્ચ વિસ્મિતાઃ । શીઘ્રં તે કથયામાસુર્ધર્મરાજાય વેદિને
મુનિએ આ દૃશ્ય જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા અને યમદૂત પણ હેરાન થઈ ગયા. તેઓ તરત જ એ વાત ધર્મરાજા પાસે કહી આવી.
મહારાજ મહાશ્ચર્યમધુનૈવાભવદ્વિભો । સ્વર્ગાદપ્યધિકં સૌખ્યં કુમ્ભીપાકસ્થપાપિનામ્
મહારાજ, અત્યારે એક મોટું આશ્ચર્ય થયું છે. કુંભીપાકમાં રહેલા પાપીઓને તો સ્વર્ગ કરતા પણ વધારે સુખ મળી રહ્યું છે.
નિમિત્તં નૈવ જાનીમઃ કસ્માદિદમભૂદ્વિભો । ચકિતાઃ સ્મ વયં સર્વે પ્રાપ્તા દેવ ત્વદન્તિકમ્
હું જાણતો નથી કે આવું કેમ થયું. અમે બધા હેરાન છીએ અને એ માટે આપના દરબારમાં આવ્યા છીએ, દેવ.
નિશમ્ય દૂતવાણીં તાં ધર્મરાટ્ શીઘ્રમુત્થિતઃ । મહામહિષમારૂઢો યયૌ તે યત્ર પાપિનઃ
યમદૂતની વાત સાંભળીને ધર્મરાજા તરત ઊભા થયા. તેઓ પોતાના મહામહિષ પર ચડીને ત્યાં ગયા, જ્યાં પાપીઓ હતા.
તાં વાર્તાં પ્રેષયામાસ દૂતદ્વારામરાવતીમ્ । શ્રુત્વા તાં દેવરાજોઽપિ પ્રાપ્તો દેવગણૈઃ સહ
એ સમાચાર ધર્મરાજાએ દૂત દ્વારા અમરાવતી મોકલ્યા. એ સાંભળીને દેવરાજ પણ બધા દેવો સાથે ત્યાં આવ્યા.
બ્રહ્મલોકાત્પદ્મજોઽપિ વૈકુણ્ઠાદ્વિષ્ટરશ્રવાઃ । તત્તલ્લોકાચ્ચ દિક્પાલાઃ સમાજગ્મુર્ગણૈઃ સહ
બ્રહ્મલોકથી કમળજ અને વૈકુંઠથી વિષ્ણુજી પોતાના ગણા સાથે આવ્યા. એમ જ દરેક દિશાના રક્ષકો પણ પોતાના ગણા સાથે આવ્યા.
પરિવાર્ય સ્થિતાઃ સર્વે કુમ્ભીપાકમિતસ્તતઃ । અપશ્યંસ્તદ્ગતાઞ્જીવાન્સ્વર્ગાધિકસુખાન્ત્વિતાન્
બધા ત્યાં કુંભીપાકની આજુબાજુ ઊભા રહ્યા. મેં જોયું કે એ કુંડમાં રહેલા જીવોને તો સ્વર્ગ કરતા પણ વધારે સુખ મળી રહ્યું છે.
ચકિતા એવ તે સર્વે ન વિદુસ્તસ્ય કારણમ્ । અહો પાપસ્ય ભોગાર્થં કુણ્ડમેતદ્વિનિર્મિતમ્
બધા લોકો અચાનક ગભરાઈ ગયા અને એનું કારણ સમજ્યા નહીં. તેઓ બોલ્યા, 'અરે, આ ખાડો તો પાપીઓના ભોગ માટે બનાવાયો છે.'
તત્ર સૌખ્યં યદા જાતં તદા પાપાત્તુ કિં ભયમ્ । ઉચ્છિન્ના વેદમર્યાદા પરમેશકૃતા કથમ્
જ્યાં આનંદ મળે છે, ત્યાં પાપથી શું ડરવું? પરમેશ્વરે સ્થાપેલી વેદની મર્યાદા કેમ તૂટી શકે?
ભગવાન્ સ્વસ્ય સંકલ્પં વિતથં કૃતવાન્કથમ્ । આશ્ચર્યમેતદાશ્ચર્યમેતદિત્યેવ ભાષિણઃ
ભગવાને પોતાનું સંકલ્પ ખોટું કેવી રીતે કરી નાખ્યું? તેઓ વારંવાર બોલતા, 'આ તો અદ્ભુત છે, ખરેખર અદ્ભુત છે.'
તટસ્થા અભવન્સર્વે ન વિદુસ્તત્ર કારણમ્ । એતસ્મિન્નન્તરે શૌરિઃ સમ્મન્ત્ર્ય વિબુધાદિભિઃ
બધા લોકો એક બાજુ ઊભા રહ્યા, પણ કોઈને પણ એનું કારણ ખબર પડ્યું નહીં. એ દરમ્યાન શૌરીએ દેવતાઓ અને બીજાઓ સાથે ચર્ચા કરી,