ધન્વન્તરિર્નૃપં ભોક્તું દદર્શ ગામુકઃ પથિ । તયોર્બભૂવ સંવાદઃ સુપ્રીતિશ્ચ પરસ્પરમ્
ધન્વંતરીએ ભોજન માટે રાજાને રસ્તામાં જોયો. બંને વચ્ચે વાતચીત થઈ અને બંને ખુશ થયા.
ધન્વન્તરિર્મણિં પ્રાપ તક્ષકઃ સ્વેચ્છયા દદૌ । સ યયૌ તં ગૃહીત્વા તુ સન્તુષ્ટો હૃષ્ટમાનસઃ
ધન્વંતરીને મણિ મળ્યો; તક્ષકે ખુશીથી આપ્યો. તે મણિ લઈને ધન્વંતરી આનંદથી ચાલ્યો ગયો.
તક્ષકો ભક્ષયામાસ નૃપં તં મઞ્ચકે સ્થિતમ્ । રાજા જગામ તરસા દેહં ત્યક્ત્વા પરત્ર ચ
તક્ષકે રાજાને પથારી પર પડેલા જ ભક્ષી લીધો. રાજા તરત જ શરીર છોડીને પરલોકે ગયો.
સંસ્કારં કારયામાસ પિતુર્વૈ જનમેજયઃ । રાજા ચકાર યજ્ઞં ચ સર્પસત્રં તતો મુને
જનમેજયે પિતાના અંત્યક્રિયા કરી. પછી રાજાએ સર્પયજ્ઞ કર્યો, હે મુને.
પ્રાણાંસ્તત્યાજ સર્પાણાં સમૂહો બ્રહ્મતેજસા । સ તક્ષકો વૈ ભીતસ્તુ મહેન્દ્રં શરણં યયૌ
બ્રહ્માના તેજથી અનેક સર્પોનું પ્રાણપંખેરું ઉડી ગયું. તક્ષક ડરીને મહેન્દ્ર પાસે શરણે ગયો.
સેન્દ્રં ચ તક્ષકં હન્તું વિપ્રવર્ગઃ સમુદ્યતઃ । અથ દેવાશ્ચ સેન્દ્રાશ્ચ સઞ્જગ્મુર્મનસાન્તિકમ્
બ્રાહ્મણો તક્ષક અને ઇન્દ્રને પણ મારવા તૈયાર થયા. ત્યારે દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર મનમાં વિચાર કરીને આવ્યા.
તાં તુષ્ટાવ મહેન્દ્રશ્ચ ભયકાતરવિહ્વલઃ । તત આસ્તીક આગત્ય યજ્ઞં ચ માતુરાજ્ઞયા
મહેન્દ્ર ભયથી વ્યાકુળ થઈને દેવીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા. ત્યારે માતાની આજ્ઞાથી આસ્તિક યજ્ઞસ્થળે આવ્યા.
મહેન્દ્રતક્ષકપ્રાણાન્યયાચે ભૂમિપં પરમ્ । દદૌ વરં નૃપશ્રેષ્ઠઃ કૃપયા બ્રાહ્મણાજ્ઞયા
આસ્તિકે રાજાને મહેન્દ્ર અને તક્ષકના પ્રાણ માગ્યા. રાજાએ દયાથી અને બ્રાહ્મણોની આજ્ઞાથી તે વર આપ્યો.
યજ્ઞં સમાપ્ય વિપ્રેભ્યો દક્ષિણાં ચ દદૌ મુદા । વિપ્રાશ્ચ મુનયો દેવા ગત્વા ચ મનસાન્તિકમ્
યજ્ઞ પૂર્ણ કરી રાજાએ આનંદથી બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું. બ્રાહ્મણો, મુનિઓ અને દેવતાઓ મનથી પૂજા કરીને પોતાના સ્થાન પર ગયા.
મનસાં પૂજયામાસુસ્તુષ્ટુવુશ્ચ પૃથક્ પૃથક્ । શક્રઃ સમ્ભૃતસમ્ભારો ભક્તિયુક્તઃ સદા શુચિઃ
તેઓએ મનથી દેવીની પૂજા કરી અને અલગ-અલગ સ્તુતિ કરી. શક્રે હંમેશા ભક્તિપૂર્વક અને શુદ્ધ મનથી સમગ્ર સામગ્રી તૈયાર કરી.
મનસાં પૂજયામાસ તુષ્ટાવ પરમાદરાત્ । નત્વા ષોડશોપચારં બલિં ચ તત્પ્રિયં તદા
તેણે મનથી દેવીની પૂજા કરી, ખૂબ આદરથી સ્તુતિ કરી, નમન કરીને ષોડશોપચાર અને પ્રિય ભેટો અર્પણ કરી.
પ્રદદૌ પરિતુષ્ટશ્ચ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાજ્ઞયા । સમ્પૂજ્ય મનસાં દેવીં પ્રયયુઃ સ્વાલયં ચ તે
સંતોષ પામી, તેણે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવની આજ્ઞાથી દાન આપ્યું. મનથી દેવીની પૂજા કરીને બધા પોતાના ઘરમાં પરત ગયા.
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ । નારદ ઉવાચ કેન સ્તોત્રેણ તુષ્ટાવ મહેન્દ્રો મનસાં સતીમ્
આ બધું કહેલું છે, હવે તું બીજું શું સાંભળવા માંગે છે? નારદે પૂછ્યું: મહેન્દ્રે મનથી પવિત્ર દેવીની કયા સ્તોત્રથી સ્તુતિ કરી હતી?
પૂજાવિધિક્રમં તસ્યાઃ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ । શ્રીનારાયણ ઉવાચ સુસ્નાતઃ શુચિરાચાન્તો ધૃત્વા ધૌતે ચ વાસસી
મને તેની પૂજાવિધી સાચી રીતે સાંભળવી છે. શ્રીનારાયણે કહ્યું: સારા રીતે સ્નાન કરીને, શુદ્ધ થઈને, આચમન કરીને, ધોઈને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરીને—
રત્નસિંહાસને દેવીં વાસયામાસ ભક્તિતઃ । સ્વર્ગઙ્ગાયા જલેનૈવ રત્નકુમ્ભસ્થિતેન ચ
ભક્તિપૂર્વક રત્નના સિંહાસન પર દેવીને બેસાડી, સ્વર્ગગંગાના જળથી, જે રત્નના કલશમાં ભરેલું હતું—
સ્નાપયામાસ મનસાં મહેન્દ્રો વેદમન્ત્રતઃ । વાસસી વાસયામાસ વહ્મિશુદ્ધે મનોહરે
મહેન્દ્રે મનથી અને વેદમંત્રોથી દેવીને સ્નાન કરાવ્યું; પછી અગ્નિથી શુદ્ધ અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરાવ્યાં.
સર્વાઙ્ગે ચન્દનં કૃત્વા પાદાર્ઘ્યં ભક્તિસંયુતઃ । ગણેશં ચ દિનેશં ચ વહ્નિં વિષ્ણું શિવં શિવામ્
દેવીના સર્વાંગે ચંદન લગાડ્યું અને ભક્તિપૂર્વક પગ ધોવા માટે જળ અર્પણ કર્યું; પછી ગણેશ, સૂર્ય, અગ્નિ, વિષ્ણુ, શિવ અને શિવાની પૂજા કરી.
સમ્પૂજ્યાદૌ દેવષટ્કં પૂજયામાસ તાં સતીમ્ । ૐ હ્રીં શ્રીં મનસાદેવ્યૈ સ્વાહેત્યેવં ચ મન્ત્રતઃ
પ્રથમ આ છ દેવતાઓની પૂજા કરીને, પછી પવિત્ર દેવીની પૂજા કરી; 'ૐ હ્રીં શ્રીં મનસાદેવ્યૈ સ્વાહા' મંત્રથી—
દશાક્ષરેણ મૂલેન દદૌ સર્વં યથોચિતમ્ । દત્ત્વા ષોડશોપચારાન્દુર્લભાન્દેવનાયકઃ
દશ અક્ષરનાં મૂળ મંત્રથી યોગ્ય રીતે બધું અર્પણ કર્યું; દેવતાઓના રાજાએ દુર્લભ એવા શોડશોપચાર પણ અર્પણ કર્યા.
પૂજયામાસ ભક્ત્યા ચ વિષ્ણુના પ્રેરિતો મુદા । વાદ્યં નાનાપ્રકારં ચ વાદયામાસ તત્ર વૈ
વિષ્ણુની પ્રેરણાથી અને આનંદપૂર્વક ભક્તિથી દેવીની પૂજા કરી; ત્યાં વિવિધ પ્રકારનાં વાદ્યો વગાડવામાં આવ્યા.
બભૂવ પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ નભસો મનસોપરિ । દેવપ્રિયાજ્ઞયા તત્ર બહ્મવિષ્ણુશિવાજ્ઞયા
મંડળ ઉપર આકાશમાંથી પુષ્પવર્ષા થઈ; દેવપ્રિયાની આજ્ઞાથી અને બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવની આજ્ઞાથી—
તુષ્ટાવ સાશ્રુનેત્રશ્ચ પુલકાઙ્કિતવિગ્રહઃ । પુરન્દર ઉવાચ દેવિ ત્વાં સ્તોતુમિચ્છામિ સાધ્વીનાં પ્રવરાં વરામ્
તેની આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા, શરીર આનંદથી રોમાંચિત થયું અને તેણે સ્તુતિ કરી. પુરંદરે કહ્યું: હે દેવી, હું તારી, સદ્ગુણવંતી સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ તારી સ્તુતિ કરવા ઇચ્છું છું.
પરાત્પરાં ચ પરમાં ન હિ સ્તોતું ક્ષમોઽધુના । સ્તોત્રાણાં લક્ષણં વેદે સ્વભાવાખ્યાનતત્પરમ્
તું સર્વોચ્ચથી પણ ઉપરની અને સર્વોપરી છે—પણ હું હવે તારી યોગ્ય રીતે સ્તુતિ કરી શકતો નથી; વેદનાં સ્તોત્રો તો તારી સત્ય સ્વરૂપની જ વાત કરે છે.
ન ક્ષમઃ પ્રકૃતે વક્તું ગુણાનાં ગણનાં તવ । શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપા ત્વં કોપહિંસાદિવર્જિતા
મારી શક્તિ પ્રમાણે હું તારા ગુણોની ગણના કરી શકતો નથી; તું શુદ્ધ સત્ત્વરૂપ છે, ક્રોધ, હિંસા વગેરે તારા માં નથી.
ન ચ શક્તો મુનિસ્તેન ત્યક્તું યાઞ્ચા કૃતા યતઃ । ત્વં મયા પૂજિતા સાધ્વી જનની મે યથાદિતિઃ
અને કોઈ ઋષિ પણ, એકવાર વિનંતી કરી હોય પછી, તેને છોડવામાં અસમર્થ છે; કેમ કે મેં તારી પૂજા કરી છે, જેમ અદિતિને પુત્ર પૂજે છે એમ.
દયારૂપા ચ ભગિની ક્ષમારૂપા યથા પ્રસૂઃ । ત્વયા મે રક્ષિતાઃ પ્રાણાઃ પુત્રદારાઃ સુરેશ્વરિ
તું દયા રૂપે બહેન જેવી છે, ક્ષમા રૂપે માતા જેવી છે; હે દેવતાવળી, તું જ મારા પ્રાણ, પુત્રો અને પત્નીનું રક્ષણ કર્યું છે.
અહં કરોમિ ત્વત્પૂજાં પ્રીતિશ્ચ વર્ધતાં સદા । નિત્યા યદ્યપિ પૂજ્યા ત્વં સર્વત્ર જગદમ્બિકે
હું તારી પૂજા કરું છું અને મારી તારા માટેની પ્રીતિ સદા વધતી રહે; હે જગદંબા, તું તો સર્વત્ર અને હંમેશા પૂજ્ય છે—
તથાપિ તવ પૂજાં ચ વર્ધયામિ સુરેશ્વરિ । યે ત્વામાષાઢસઙ્ક્રાન્ત્યાં પૂજયિષ્યન્તિ ભક્તિતઃ
તો પણ, હે દેવતાવળી, હું તારી પૂજા વધારું છું; જે ભક્તિપૂર્વક આષાઢ સંક્રાંતિના દિવસે તારી પૂજા કરશે—
પઞ્ચમ્યાં મનસાખ્યાયાં માસાન્તે વા દિને દિને । પુત્રપૌત્રાદયસ્તેષાં વર્ધન્તે ચ ધનાનિ વૈ
પંચમીના દિવસે, જેને મનસા કહે છે, માસના અંતે કે દરરોજ—એમના પુત્ર, પૌત્ર અને ધન વધશે.
યશસ્વિનઃ કીર્તિમન્તો વિદ્યાવન્તો ગુણાન્વિતાઃ । યે ત્વાં ન પૂજયિષ્યન્તિ નિન્દન્ત્યજ્ઞાનતો જનાઃ
એ લોકો યશસ્વી, પ્રસિદ્ધ, વિદ્વાન અને ગુણવાન થશે; પણ જે તારી પૂજા નહીં કરે અને અજ્ઞાનવશ તારી નિંદા કરે—