કુમારી સા ચ સમ્ભૂતા જગામ શઙ્કરાલયમ્ । ભક્ત્યા સમ્પૂજ્ય કૈલાસે તુષ્ટાવ ચન્દ્રશેખરમ્
એ કુમારી જન્મીને શંકરનાં નિવાસસ્થાને ગઈ; કૈલાસ પર ભક્તિપૂર્વક ચંદ્રશેખરનું પૂજન કરીને સ્તુતિ કરી.
દિવ્યવર્ષસહસ્રં તં સિષેવે ચ મુનેઃ સુતા । આશુતોષો મહેશશ્ચ તાં ચ તુષ્ટો બભૂવ હ
મુનિની પુત્રીએ હજારો દિવ્ય વર્ષો સુધી મહાદેવની સેવા કરી; મહાદેવ પણ સહેલાઈથી પ્રસન્ન થયા.
મહાજ્ઞાનં દદૌ તસ્યૈ પાઠયામાસ સામ ચ । કૃષ્ણમન્ત્રં કલ્પતરું દદાવષ્ટાક્ષરં મુને
મહાદેવએ તેને મહાજ્ઞાન આપ્યું, સામવેદ શીખવ્યો અને અષ્ટાક્ષર કૃષ્ણમંત્ર, જે કલ્પવૃક્ષ સમાન છે, તે પણ આપ્યો.
લક્ષ્મીમાયાકામબીજં ઙેઽન્તં કૃષ્ણપદં તતઃ । ત્રૈલોક્યમઙ્ગલં નામ કવચં પૂજનક્રમમ્
પછી મહાદેવએ તેને લક્ષ્મી, માયા અને કામ બીજ, 'ઙે' અક્ષર, કૃષ્ણમંત્ર, 'ત્રિલોકમંગલ' નામનું કવચ અને પૂજનવિધિ પણ શીખવાડી.
પુરશ્ચર્યાક્રમં ચાપિ વેદોક્તં સર્વસમ્મતમ્ । પ્રાપ્ય મૃત્યુઞ્જયાન્મન્ત્રં સા સતી ચ મુનેઃ સુતા
મહાદેવએ તેને વેદોક્ત અને સર્વે માન્ય પુરશ્ચરણવિધિ પણ આપી; અને મુનિની પુત્રીએ મૃત્યુંજયમંત્ર પણ પ્રાપ્ત કર્યો.
જગામ તપસે સાધ્વી પુષ્કરં શઙ્કરાજ્ઞયા । ત્રિયુગં ચ તપસ્તપ્ત્વા કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ
શંકરની આજ્ઞાથી એ સાધ્વી પુષ્કર તીર્થે તપ કરવા ગઈ; અને કૃષ્ણ પરમાત્મા માટે ત્રણ યુગ સુધી તપ કર્યું.
સિદ્ધા બભૂવ સા દેવી દદર્શ પુરતઃ પ્રભુમ્ । દૃષ્ટ્વા કૃશાઙ્ગીં બાલાં ચ કૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ
એ દેવી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરીને, પોતાના સમક્ષ ભગવાનને જોયા; તેને દુર્બળ અને બાળાવસ્થામાં જોઈ, દયાના સાગર ભગવાને દયા દર્શાવી.
પૂજાં ચ કારયામાસ ચકાર ચ સ્વયં હરિઃ । વરં ચ પ્રદદૌ તસ્યૈ પૂજિતા ત્વં ભવે ભવ
હરિએ પોતે તેની પૂજા કરાવી અને સ્વયં પૂજન કર્યું; પૂજિત થયા પછી, તેને આશીર્વાદ આપ્યો: 'તુ હંમેશા પૂજિત થજે.'
વરં દત્ત્વા તુ કલ્યાણ્યૈ તતશ્ચાન્તર્દધે હરિઃ । પ્રથમે પૂજિતા સા ચ કૃષ્ણેન પરમાત્મના
હરિએ કલ્યાણવતીને વર આપ્યા પછી, અદૃશ્ય થઈ ગયા; અને કૃષ્ણ પરમાત્માએ સૌપ્રથમ તેની પૂજા કરી.
દ્વિતીયે શઙ્કરેણૈવ કશ્યપેન સુરેણ ચ । મુનિના મનુના ચૈવ નાગેન માનવાદિભિઃ
બીજીવાર, શંકરે, દેવ કશ્યપે, મુનિ મનુએ અને નાગ તથા અન્ય મનુષ્યો દ્વારા તેની પૂજા કરવામાં આવી.
બભૂવ પૂજિતા સા ચ ત્રિષુ લોકેષુ સુવ્રતા । જરત્કારુમુનીન્દ્રાય કશ્યપસ્તાં દદૌ પુરા
એ સુવ્રતા ત્રણેય લોકમાં પૂજિત બની; પ્રાચીનકાળે કશ્યપે તેને જરત્કારુ મુનિને આપી.
અયાચિતો મુનિશ્રેષ્ઠો જગ્રાહ બ્રાહ્મણાજ્ઞયા । કૃત્વોદ્વાહં મહાયોગી વિશ્રાન્તસ્તપસા ચિરમ્
મુનિશ્રેષ્ઠે વિનંતી વિના, બ્રહ્માની આજ્ઞાથી તેને સ્વીકારી; લગ્ન કર્યા પછી મહાયોગીએ લાંબા તપથી આરામ લીધો.
સુષ્વાપ દેવ્યા જઘને વટમૂલે ચ પુષ્કરે । નિદ્રાં જગામ સ મુનિઃ સ્મૃત્વા નિદ્રેશમીશ્વરમ્
મુનિએ વટવૃક્ષની છાયામાં, દેવીના ગાળ પર માથું મૂકી, કમળ પર આરામ કર્યો. નિદ્રાના સ્વામીનું સ્મરણ કરતાં તેઓ ઊંઘમાં તલ્લીન થયા.
જગામાસ્તં દિનકરઃ સાયઙ્કાલ ઉપસ્થિતે । સઞ્ચિન્ત્ય મનસા સાધ્વી મનસા સા પતિવ્રતા
સાંજ પડતાં અને સૂર્યાસ્ત થયા પછી, પતિનિષ્ઠા અને સદ્ગુણવતી પત્નીએ મનમાં વિચાર કર્યો.
ધર્મલોપભયેનૈવ ચકારાલોચનં સતી । અકૃત્વા પશ્ચિમાં સન્ધ્યાં નિત્યાં ચૈવ દ્વિજન્મનામ્
ધર્મભંગની ભયથી, સતી સ્ત્રીએ ચારે બાજુ જોયું; તેણે સાંજની સંધ્યા કે દ્વિજનો રોજનો વિધિ કર્યો નહીં.
બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપં લભિષ્યતિ પતિર્મમ । નોપતિષ્ઠતિ યઃ પૂર્વાં નોપાસ્તે યસ્તુ પશ્ચિમામ્
મારા પતિએ જો પૂર્વ સંધ્યા કે પછેલી સંધ્યા ન કરે તો, બ્રાહ્મણહત્યાદિ પાપ તેમને લાગશે.
સ સર્વત્રાશુચિર્નિત્યં બ્રહ્મહત્યાદિકં લભેત્ । વેદોક્તમિતિ સઞ્ચિન્ત્ય બોધયામાસ સુન્દરી
તે હંમેશા સર્વત્ર અશુદ્ધ રહેશે અને બ્રાહ્મણહત્યાદિ પાપ પામશે; આવું વિચારતાં, જે વેદોમાં લખ્યું છે તે પ્રમાણે, સુંદર સ્ત્રીએ પતિને જગાડવાનો પ્રયાસ કર્યો.
સ ચ બુદ્ધો મુનિશ્રેષ્ઠસ્તાં ચુકોપ ભૃશં મુને । મુનિરુવાચ કથં મે સુખિનઃ સાધ્વિ નિદ્રાભઙ્ગઃ કૃતસ્ત્વયા
મુનિશ્રેષ્ઠ જાગ્યા અને તેમને ખૂબ ગુસ્સો આવ્યો; તેમણે કહ્યું: 'પવિત્ર સ્ત્રી, હું સુખથી આરામ કરતો હતો ત્યારે તું મારી ઊંઘ કેમ તોડી?'
વ્યર્થં વ્રતાદિકં તસ્યા યા ભર્તુશ્ચાપકારિણી । તપશ્ચાનશનં ચૈવ વ્રતં દાનાદિકં ચ યત્
જે પત્ની પતિની ઈચ્છા વિરુદ્ધ વર્તે છે, તેના બધા વ્રત અને તપ વ્યર્થ છે; ઉપવાસ, તપ, દાન વગેરે બધું જ ફળહીન થાય છે.
ભર્તુરપ્રિયકારિણ્યાઃ સર્વં ભવતિ નિષ્કલમ્ । યયા પ્રિયઃ પૂજિતશ્ચ શ્રીકૃષ્ણઃ પૂજિતસ્તયા
પતિને દુઃખ આપનારી સ્ત્રીના બધા પુણ્ય વ્યર્થ થાય છે; પણ જે પતિને પ્રસન્ન કરે છે અને શ્રીકૃષ્ણ સમાન પૂજે છે, એ સાચી પતિવ્રતા છે.
પતિવ્રતાવ્રતાર્થઞ્ચ પતિરૂપો હરિઃ સ્વયમ્ । સર્વદાનં સર્વયજ્ઞઃ સર્વતીર્થનિષેવણમ્
પતિવ્રતા વ્રતનો સાર એ છે કે પતિને હરિરૂપે પૂજવો; બધાં દાન, યજ્ઞ અને તીર્થયાત્રા પણ એના સમાન નથી.
સર્વં વ્રતં તપઃ સર્વમુપવાસાદિકં ચ યત્ । સર્વધર્મશ્ચ સત્યં ચ સર્વદેવપ્રપૂજનમ્
બધાં વ્રત, તપ, ઉપવાસ, સર્વ ધર્મ, સત્ય અને બધા દેવતાઓની પૂજા—આ બધું પણ પતિસેવાની સમકક્ષ નથી.
તત્સર્વં સ્વામિસેવાયાઃ કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્ । પુણ્યે ચ ભારતે વર્ષે પતિસેવા કરોતિ યા
આ બધું પતિસેવા જેવી પણ સોળમું ભાગ પણ નથી; પુણ્યભૂમિ ભારતમાં જે સ્ત્રી પતિની સેવા કરે છે—
વૈકુણ્ઠે સ્વામિના સાર્ધં સા યાતિ બ્રહ્મણઃ પદમ્ । વિપ્રિયં કુરુતે ભર્તુર્વિપ્રિયં વદતિ પ્રિયમ્
તે પતિ સાથે વૈકુંઠમાં બ્રહ્મલોક પામે છે; પણ જે પતિની ઈચ્છા વિરુદ્ધ વર્તે કે બોલે—
અસત્કુલે પ્રસૂતા હિ તત્ફલં શ્રૂયતાં સતિ । કુમ્ભીપાકં વ્રજેત્સા ચ યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ
હે સતી, જો કોઈ સ્ત્રી નીચ કુળમાં જન્મે અને પતિને દુઃખ આપે, તો તેનું ફળ સાંભળ: તે ચંદ્ર અને સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી કુંભીપાક નર્કમાં જાય છે.
તતો ભવતિ ચાણ્ડાલી પતિપુત્રવિવર્જિતા । ઇત્યુક્ત્વા ચ મુનિશ્રેષ્ઠો બભૂવ સ્ફુરિતાધરઃ
પછી તે ચાંડાળ બની જાય છે અને પતિ-પુત્રથી વંચિત રહે છે; આવું કહીને મુનિશ્રેષ્ઠના હોઠ ધ્રૂજી ઉઠ્યા.
ચકમ્પે તેન સા સાધ્વી ભયેનોવાચ તં પતિમ્ । સાધ્વ્યુવાચ સન્ધ્યાલોપભયેનૈવ નિદ્રાભઙ્ગઃ કૃતસ્તવ
ભયથી તે પતિવ્રતા સ્ત્રી કાંપી ઉઠી અને પતિને કહ્યું: 'હું તો સંધ્યા ન બગડે એ ભયથી તમારી ઊંઘ તોડી.'
કુરુ શાન્તિં મહાભાગ દુષ્ટાયા મમ સુવ્રત । શૃઙ્ગારાહારનિદ્રાણાં યશ્ચ ભઙ્ગં કરોતિ વૈ
'હે મહાભાગ્યશાળી, હું ભલે ભૂલ કરું પણ પતિનિષ્ઠા છું, મને શાંત કરો; જે પ્રેમ, ભોજન કે ઊંઘમાં વિઘ્ન લાવે—'
સ વ્રજેત્કાલસૂત્રં વૈ યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ । ઇત્યુક્ત્વા મનસા દેવી સ્વામિનશ્ચરણામ્બુજે
'તે ચંદ્ર અને સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી કાળસૂત્ર નર્કમાં જાય છે.' આવું કહી દેવી મનથી પતિના પાદપદ્મોને વંદન કરી.
પપાત ભક્ત્યા ભીતા ચ રુરોદ ચ પુનઃ પુનઃ । કુપિતં ચ મુનિં દૃષ્ટ્વા શ્રીસૂર્યં શપ્તુમુદ્યતમ્
તે ભયથી ભક્તિપૂર્વક જમીને પડી અને વારંવાર રડવા લાગી; મુનિને ક્રોધિત જોઈને, જે સૂર્યને શાપ આપવા તત્પર હતા.