અહો ગગનમાર્ગોઽપિ રુધ્યતે ચાતિવિસ્મયઃ । પ્રાયઃ શૂરો ન કિં કુર્યાદુત્પથે વર્ત્મનિ સ્થિતઃ
'અરે, આકાશનો માર્ગ પણ અટકી ગયો—કેટલું આશ્ચર્ય! સાચે, વીર પુરુષ તો મનાઈના માર્ગે ઊભો હોય ત્યારે શું નહીં કરે?'
નિરુદ્ધો નો વાજિમાર્ગો દૈવં હિ બલવત્તરમ્ । રાહુબાહુગ્રહવ્યગ્રો યઃ ક્ષણં નાવતિષ્ઠતે
'મારા ઘોડાઓ માટેનો રસ્તો બંધ થઈ ગયો; ભાગ્ય ખરેખર વધારે શક્તિશાળી છે. રાહુ પણ, પકડવા ઉત્સુક હોય છતાં, એક ક્ષણ પણ ઊભો રહેતો નથી.'
સ ચિરં રુદ્ધમાર્ગોઽપિ કિં કરોતિ વિધિર્બલી । એવં ચ માર્ગે સંરુદ્ધે લોકાઃ સર્વે ચ સેશ્વરાઃ
'રસ્તો લાંબા સમય સુધી બંધ હોય તો પણ, શક્તિશાળી વિધિ શું નહીં કરે?' આ રીતે માર્ગ અવરોધિત થતાં, બધા લોકોએ અને તેમના સ્વામીઓએ—'
નાન્વવિન્દન્ત શરણં કર્તવ્યં નાન્વપદ્યત । ચિત્રગુપ્તાદયઃ સર્વે કાલં જાનન્તિ સૂર્યતઃ
—'કોઈ આશરો કે કરવાનું કામ શોધી શક્યા નહીં. ચિત્રગુપ્ત અને બધા જ સૂર્યથી જ સમય જાણે છે.'
સંરુદ્ધો વિન્ધ્યગિરિણા અહો દૈવવિપર્યયઃ । યદા નિરુદ્ધઃ સવિતા ગિરિણા સ્પર્ધયા તદા
'વિંધ્યપર્વત દ્વારા અવરોધિત—આ કેટલું વિપરીત ભાગ્ય! જ્યારે પર્વતની સ્પર્ધાથી સૂર્ય રોકાઈ ગયો—'
નષ્ટઃ સ્વાહાસ્વધાકારો નષ્ટપ્રાયમભૂજ્જગત્ । એવં ચ પાશ્ચિમા લોકા દાક્ષિણાત્યાસ્તથૈવ ચ
'સ્વાહા અને સ્વધા ઉચ્ચારણ ગુમ થઈ ગયું, અને જગત લગભગ નષ્ટ થઈ ગયું. એ રીતે પશ્ચિમ અને દક્ષિણ દિશાઓ—'
નિદ્રામીલિતચક્ષુષ્કા નિશામેવ પ્રપેદિરે । પ્રાઞ્ચસ્તથોત્તરાહાશ્ચ તીક્ષ્ણતાપપ્રતાપિતાઃ
—'ઊંઘમાં આંખો મીંચી રાતમાં પ્રવેશી ગઈ; જ્યારે પૂર્વ અને ઉત્તર દિશાઓ તીવ્ર તાપથી દાઝાઈ ગઈ.'
મૃતા નષ્ટાશ્ચ ભગ્નાશ્ચ વિનાશમભજન્ પ્રજાઃ । હાહાભૂતં જગત્સર્વં સ્વધાકવ્યવિવર્જિતમ્ । દેવાઃ સેન્દ્રાઃ સમુદ્વિગ્નાઃ કિં કુર્મ ઇતિવાદિનઃ
પ્રજાઓ મરી ગઈ, ગુમ થઈ ગઈ, તૂટી પડી અને વિનાશ પામી. આખું જગત પિતૃઓ અને દેવતાઓના અર્પણ વિના શોકથી ભરાઈ ગયું. દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર ખૂબ ચિંતિત થઈ ગયા અને બોલ્યા, 'હવે શું કરીએ?'
રુદ્રપ્રાર્થનમ્ સૂત ઉવાચ તતઃ સર્વે સુરગણા મહેન્દ્રપ્રમુખાસ્તદા । પદ્મયોનિં પુરસ્કૃત્ય રુદ્રં શરણમન્વયુઃ
સૂતાએ કહ્યું: ત્યારે બધા દેવતાઓ, મહેન્દ્રને આગેવાન બનાવી, કમળમાં જન્મેલા બ્રહ્માજીને આગળ રાખીને, રુદ્ર પાસે આશરો લેવા ગયા.
ઉપતસ્થુઃ પ્રણતિભિઃ સ્તોત્રૈશ્ચારુવિભૂતિભિઃ । દેવદેવં ગિરિશયં શશિલોલિતશેખરમ્
તેઓએ પરમેશ્વર, પર્વતવાસી, ચાંદનીની કિરણથી શોભતા શિવજીની ભક્તિપૂર્વક વંદના કરી, સુંદર સ્તુતિઓથી તેમનું પૂજન કર્યું.
દેવવા ઊચુઃ જય દેવ ગણાધ્યક્ષ ઉમાલાલિતપઙ્કજ । અષ્ટસિદ્ધિવિભૂતીનાં દાત્રે ભક્તજનાય તે
દેવતાઓએ કહ્યું: જય હો, દેવ! તું ગણોના સ્વામી છે, ઉમાએ જેનું કમળ હૃદયથી પ્રેમથી પોષ્યું છે, તું ભક્તોને અષ્ટસિદ્ધિ અને મહિમા આપનારો છે.
મહામાયાવિલસિતસ્થાનાય પરમાત્મને । વૃષાઙ્કાયામરેશાય કૈલાસસ્થિતિશાલિને
મહામાયાની લિલામાં વસતા, સર્વોત્તમ આત્મા, વૃષભધારી, અમરદેવોના સ્વામી, કૈલાસ પર નિવાસ કરનાર તને વંદન છે.
અહિર્બુધ્ન્યાય માન્યાય મનવે માનદાયિને । અજાય બહુરૂપાય સ્વાત્મારામાય શમ્ભવે
અહિર્બુધ્ન્ય, પૂજનીય, મનુને માન આપનાર, જન્મરહિત, અનેક રૂપ ધરાવનાર, પોતાના સ્વરૂપમાં આનંદ પામનાર શંભુને વંદન છે.
ગણનાથાય દેવાય ગિરિશાય નમોઽસ્તુ તે । મહાવિભૂતિદાત્રે તે મહાવિષ્ણુસ્તુતાય ચ
ગણપતિ, દેવ, ગિરિશ, તને નમન છે; મહાન શક્તિ આપનાર અને મહાવિષ્ણુ દ્વારા પ્રસંશિત તને વંદન છે.
વિષ્ણુહૃત્કઞ્જવાસાય મહાયોગરતાય ચ । યોગગમ્યાય યોગાય યોગિનાં પતયે નમઃ
વિષ્ણુના હૃદયના કમળમાં વસતા, મહાયોગમાં તલીન, યોગથી પ્રાપ્ત થનારા, યોગસ્વરૂપ અને યોગીઓના સ્વામી તને વંદન છે.
યોગીશાય નમસ્તુભ્યં યોગાનાં ફલદાયિને । દીનદાનપરાયાપિ દયાસાગરમૂર્તયે
યોગીઓના સ્વામી, યોગના ફળ આપનારા, દયાળુ અને દુઃખીઓની સેવા કરનારાઓ પર પણ કૃપા કરનાર, દયાના સાગર સ્વરૂપ તને વંદન છે.
આર્તિપ્રશમનાયોગ્રવીર્યાય ગુણમૂર્તયે । વૃષધ્વજાય કાલાય કાલકાલાય તે નમઃ
દુઃખ દૂર કરનાર, પ્રખર શક્તિ ધરાવનાર, ગુણોના સ્વરૂપ, વૃષભધારી, સમય અને સમયના અંતકર્તા તને નમન છે.
સૂત ઉવાચ એવં સ્તુતઃ સ દેવેશો યજ્ઞભુગ્ભિર્વૃષધ્વજઃ । પ્રાહ ગમ્ભીરયા વાચા પ્રહસન્વિબુધર્ષભાન્
સૂતાએ કહ્યું: યજ્ઞકર્તાઓ દ્વારા આવી રીતે સ્તુતિ પામીને, દેવોના દેવ, વૃષભધારી શિવજી, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકોને હસતાં હસતાં ગંભીર વાણીમાં બોલ્યા.
શ્રીભગવાનુવાચ પ્રસન્નોઽહં દિવિષદઃ સ્તોત્રેણોત્તમપૂરુષાઃ । મનોરથં પૂરયામિ સર્વેષાં દેવતર્ષભાઃ
ભગવાને કહ્યું: હે દેવતાઓ, ઉત્તમ પુરુષો, આ સ્તુતિથી હું પ્રસન્ન થયો છું; હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, હું તમારો મનગમતો ઇચ્છિત ફળ આપશ.
દેવા ઊચુઃ સર્વદેવેશ ગિરિશ શશિમૌલિવિરાજિત । આર્તાનાં શઙ્કરસ્ત્વં ચ શં વિધેહિ મહાબલ
દેવતાઓએ કહ્યું: હે સર્વદેવોના સ્વામી, ગિરિશ, ચાંદનીથી શોભતા, તું દુઃખ દૂર કરનારો છે, મહાબળવાન, અમને કલ્યાણ આપ.
પર્વતો વિન્ધ્યનામાસ્તિ મેરુદ્વેષ્ટા મહોન્નતઃ । ભાનુમાર્ગનિરોદ્ધા હિ સર્વેષાં દુઃખદોઽનઘ
વિંધ્ય નામનો એક પર્વત છે, જે મેરુને ઘેરીને ઊંચો ઊભો છે; તે સૂર્યના માર્ગને રોકે છે અને બધાને દુઃખ આપે છે, હે પાપરહિત.
તદવૃદ્ધિં સ્તમ્ભયેશાન સર્વકલ્યાણકૃદ્ભવ । ભાનુસઞ્ચારરોધેન કાલજ્ઞાનં કથં ભવેત્
હે ઈશ્વર, તું તેની વૃદ્ધિને અટકાવ, સર્વેમાં શુભતા લાવ; જો સૂર્યનો માર્ગ રોકાઈ જાય તો સમયનું જ્ઞાન કેવી રીતે રહેશે?
નષ્ટે સ્વાહાસ્વધાકારે લોકે કઃ શરણં ભવેત્ । અસ્માકં ચ ભયાર્તાનાં ભવાનેવ હિ દૃશ્યતે
જો સ્વાહા અને સ્વધાની રીતો નષ્ટ થઈ જાય તો જગતમાં કોણ આશરો આપશે? અને અમને, ભયથી પીડિતોને, તું જ એકમાત્ર રક્ષક દેખાય છે.
દુઃખનાશકરો દેવ પ્રસીદ ગિરિજાપતે । શ્રીશિવ ઉવાચ નાસ્માકં શક્તિરસ્તીહ તદ્વૃદ્ધિસ્તમ્ભને સુરાઃ
હે દુઃખનાશક દેવ, કૃપા કર, ગિરિજાપતિ! શ્રીશિવે કહ્યું: હે દેવતાઓ, અહીં તેની વૃદ્ધિને અટકાવવાની અમારી પાસે શક્તિ નથી.
ઇમમેવં વદિષ્યામો ભગવન્તં રમાધવમ્ । સોઽસ્માકં પ્રભુરાત્મા ચ પૂજ્યઃ કારણરૂપધૃક્
આ જ રીતે અમે ભગવાન રમાધવને કહેશું; તે અમારો સ્વામી, આત્મા અને પૂજનીય છે, કારણરૂપ ધારણ કરનાર છે.
ગોવિન્દો ભગવાન્વિષ્ણુઃ સર્વકારણકારણઃ । તં ગત્વા કથયિષ્યામઃ સ દુઃખાન્તો ભવિષ્યતિ
ગોવિંદ, ભગવાન વિષ્ણુ સર્વ કારણોના કારણ છે; અમે તેમના પાસે જઈને કહેશું, ત્યારે અમારું દુઃખ અંત પામશે.
ઇત્યેવમાકર્ણ્ય ગિરીશભાષિતં દેવાશ્ચ સેન્દ્રાઃ સપયોજસમ્ભવાઃ । રુદ્રં પુરસ્કૃત્ય ચ વેપમાના વૈકુણ્ઠલોકં પ્રતિજગ્મુરઞ્જસા
આ રીતે ગિરિશના વચન સાંભળી, દેવતાઓએ, ઇન્દ્ર અને કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્મા સહિત, રુદ્રને આગળ રાખીને, ડરતા-કાંપતા ઝડપથી વૈકુંઠલોક તરફ ગયા.
શ્રીવિષ્ણુના દેવેભ્યો વરપ્રદાનમ્ સૂત ઉવાચ તે ગત્વા દેવદેવેશં રમાનાથં જગદ્ગુરુમ્ । વિષ્ણું કમલપત્રાક્ષં દદૃશુઃ પ્રભયાન્વિતમ્
સૂતજી બોલ્યા: તેઓ જગતના ગુરુ, દેવી લક્ષ્મીના પતિ એવા દેવોના સ્વામી શ્રીવિષ્ણુ પાસે ગયા અને કમળ જેવી આંખો ધરાવતા તેજસ્વી વિષ્ણુને જોયા.
સ્તોત્રેણ તુષ્ટુવુર્ભક્ત્યા ગદ્ગદસ્વરસત્કૃતાઃ । દેવા ઊચુઃ જય વિષ્ણો રમેશાદ્ય મહાપુરુષ પૂર્વજ
ભક્તિથી ભરાયેલા, ગળામાં ગાંઠ આવી જાય એવા સ્વરે દેવોએ સ્તુતિ કરી. દેવોએ કહ્યું: જય હો, હે વિષ્ણુ, લક્ષ્મીના સ્વામી, પ્રાચીન મહાપુરુષ!
દૈત્યારે કામજનક સર્વકામફલપ્રદ । મહાવરાહ ગોવિન્દ મહાયજ્ઞસ્વરૂપક
દૈત્યોના શત્રુ, ઈચ્છાઓના જન્મદાતા, સર્વ ઈચ્છિત ફળ આપનાર, મહાવરાહ, ગોવિંદ, મહાયજ્ઞના સ્વરૂપવાળા!