મઙ્ગલચણ્ડીમનસયોરુપાખ્યાનવર્ણનમ્ શ્રીનારાયણ ઉવાચ કથિતં ષષ્ઠ્યુપાખ્યાનં બ્રહ્મપુત્ર યથાઽઽગમમ્ । દેવી મઙ્ગલચણ્ડી ચ તદાખ્યાનં નિશામય
મંગળ અને ચંડિની કથા અહીંથી શરૂ થાય છે. શ્રીનારાયણે કહ્યું: હે બ્રહ્માના પુત્ર, ષષ્ટી માતાની કથા શાસ્ત્ર મુજબ કહી દીધી, હવે દેવી મંગળચંડિની કથા સાંભળો.
તસ્યાઃ પૂજાદિકં સર્વં ધર્મવક્ત્રેણ યચ્છ્રુતમ્ । શ્રુતિસમ્મતમેવેષ્ટં સર્વેષાં વિદુષામપિ
દેવીની પૂજા અને સંબંધિત બધા વિધિઓ, જે ધર્મના મુખેથી સાંભળ્યા, તે વેદોમાં માન્ય છે અને વિદ્વાનોને પણ પ્રિય છે.
દક્ષા યા વર્તતે ચણ્ડી કલ્યાણેષુ ચ મઙ્ગલા । મઙ્ગલેષુ ચ યા દક્ષા સા ચ મઙ્ગલચણ્ડિકા
જે ચંડિ શુભ કાર્યોમાં નિપુણ છે અને જે મંગળમાં શુભતા લાવે છે, એ મંગળા છે; અને જે શુભતામાં પણ નિપુણ છે, એ મંગળચંડિકા કહેવાય છે.
પૂજ્યા યા વર્તતે ચણ્ડી મઙ્ગલોઽપિ મહીસુતઃ । મઙ્ગલાભીષ્ટદેવી યા સા વા મઙ્ગલચણ્ડિકા
જે પૂજનીય છે, એ ચંડિ છે; અને મંગળ પૃથ્વીપુત્ર મહાન છે; જે મંગળની ઇચ્છિત દેવી છે, એ પણ મંગળચંડિકા કહેવાય છે.
મઙ્ગલો મનુવંશ્યશ્ચ સપ્તદ્વીપધરાપતિઃ । તસ્ય પૂજ્યાભીષ્ટદેવી તેન મઙ્ગલચણ્ડિકા
મંગળ મનુવંશી અને સાત દ્વીપ ધરાવનારો પૃથ્વીનો રાજા છે; તેની પ્રિય અને પૂજ્ય દેવીને તેથી મંગળચંડિકા કહે છે.
મૂર્તિભેદેન સા દુર્ગા મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી । કૃપારૂપાતિપ્રત્યક્ષા યોષિતામિષ્ટદેવતા
વિવિધ સ્વરૂપે એ દુર્ગા છે, મૂળ પ્રકૃતિ અને સર્વશક્તિમાન છે; એ દયા રૂપે પ્રગટ છે અને સ્ત્રીઓની ઇચ્છિત દેવી છે.
પ્રથમે પૂજિતા સા ચ શઙ્કરેણ પરાત્પરા । ત્રિપુરસ્ય વધે ઘોરે વિષ્ણુના પ્રેરિતેન ચ
પ્રથમ વખત પરમેશ્વર શંકરે ત્રિપુરના ભયાનક વિનાશ સમયે, વિષ્ણુના પ્રેરણે, એ દેવીની પૂજા કરી હતી.
બ્રહ્મન્ બ્રહ્મોપદેશેન દુર્ગતેન ચ સઙ્કટે । આકાશાત્પતિતે યાને દૈત્યેન પાતિતે રુષા
હે બ્રાહ્મણ, બ્રહ્માના ઉપદેશથી અને દુઃખની ઘડીમાં, જ્યારે દૈત્યે ક્રોધથી આકાશમાંથી રથ પછાડ્યો હતો—
બ્રહ્મવિષ્ણૂપદિષ્ટશ્ચ દુર્ગાં તુષ્ટાવ શઙ્કરઃ । સા ચ મઙ્ગલચણ્ડી યા બભૂવ રૂપભેદતઃ
બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના ઉપદેશથી શંકરે દુર્ગાની સ્તુતિ કરી; અને એ દેવી સ્વરૂપ બદલીને મંગળચંડિ બની.
ઉવાચ પુરતઃ શમ્ભોર્ભયં નાસ્તીતિ તે પ્રભો । ભગવાન્વૃષરૂપશ્ચ સર્વેશસ્તે ભવિષ્યતિ
દેવી શંભુ સમક્ષ બોલી: 'હે પ્રભુ, તને કોઈ ભય નથી; તું વૃષરૂપ અને સર્વનો સ્વામી, ભવિષ્યમાં પણ એવો જ રહેશે.'
યુદ્ધશક્તિસ્વરૂપાહં ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ । માયાત્મના ચ હરિણા સહાયેન વૃષધ્વજ
હું નિશ્ચયે જ યુદ્ધશક્તિરૂપે અવતરિશ, વૃષધ્વજ, અને મારી સાથે માયાવાળાં હરિ પણ તારી મદદરૂપ બનશે.
જહિ દૈત્યં સ્વશત્રું ચ સુરાણાં પદઘાતકમ્ । ઇત્યુક્ત્વાન્તર્હિતા દેવી શમ્ભોઃ શક્તિર્બભૂવ સા
દૈત્યને, જે દેવતાઓનો દુશ્મન અને તેમનું સ્થાન નાશ કરનાર છે, તું મારે; આવું કહી દેવી અદૃશ્ય થઈ ગઈ અને શંભુની શક્તિ બની ગઈ.
વિષ્ણુદત્તેન શસ્ત્રેણ જઘાન તમુમાપતિઃ । મુનીન્દ્ર પતિતે દૈત્યે સર્વે દેવા મહર્ષયઃ
વિષ્ણુએ આપેલા શસ્ત્રથી ઉમાપતિએ એ દૈત્યને મારી નાખ્યો; મુનિન્દ્ર, દૈત્ય પડતાં બધા દેવતાઓ અને મહર્ષિઓ—
તુષ્ટુવુઃ શઙ્કરં દેવં ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરાઃ । સદ્યઃ શિરસિ શમ્ભોશ્ચ પુષ્પવૃષ્ટિર્બભૂવ હ
ભક્તિપૂર્વક નમન કરીને શંકરદેવની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા; અને તરત જ શંભુના માથા પર ફૂલોની વર્ષા થવા લાગી.
બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ સન્તુષ્ટો દદૌ તસ્મૈ શુભાશિષમ્ । બ્રહ્મવિષ્ણૂપદિષ્ટશ્ચ સુસ્નાતઃ શઙ્કરસ્તથા
બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ પ્રસન્ન થઈને તેને શુભ આશીર્વાદ આપ્યા; અને બ્રહ્મા-વિષ્ણુએ કહ્યા મુજબ શંકરે સ્નાન કર્યું.
પૂજયામાસ તાં ભક્ત્યા દેવીં મઙ્ગલચણ્ડિકામ્ । પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયૈશ્ચ વસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈરપિ
પછી તેણે ભક્તિપૂર્વક મંગલચંડિકા દેવીની પૂજા કરી, પાદ્ય, અર્ઘ્ય, આચમનનું પાણી અને色色નાં વસ્ત્રો અર્પણ કર્યા.
પુષ્પચન્દનનૈવેદ્યૈર્ભક્ત્યા નાનાવિધૈર્મુને । છાગૈર્મેષૈશ્ચ મહિષૈર્ગવયૈઃ પક્ષિભિસ્તથા
ફૂલો, ચંદન, વિવિધ ભોજનના નૈવેદ્ય, ભક્તિપૂર્વક, અને છાગલ, ઘેટા, મહિષ, જંગલી ગાય તથા પક્ષીઓ પણ અર્પણ કર્યા.
વસ્ત્રાલઙ્કારમાલ્યૈશ્ચ પાયસૈઃ પિષ્ટકૈરપિ । મધુભિશ્ચ સુધાભિશ્ચ ફલૈર્નાનાવિધૈરપિ
વસ્ત્રો, આભૂષણો, માળાઓ, પાયસ, પિષ્ઠક, મધ, અમૃત અને અનેક પ્રકારના ફળો પણ અર્પણ કર્યા.
સઙ્ગીતૈર્નર્તકૈર્વાદ્યૈરુત્સવૈર્નામકીર્તનૈઃ । ધ્યાત્વા માધ્યન્દિનોક્તેન ધ્યાનેન ભક્તિપૂર્વકમ્
ગીતો, નૃત્ય, વાદ્યો, ઉત્સવો અને નામજપથી પૂજા કરી; અને મધ્યાહ્નના નિયમિત ધ્યાનથી ભક્તિપૂર્વક ધ્યાન કર્યું.
દદૌ દ્રવ્યાણિ મૂલેન મન્ત્રેણૈવ ચ નારદ । ૐ હ્રીં શ્રીં ક્લીં સર્વપૂજ્યે દેવિ મઙ્ગલચણ્ડિકે
નારદ, તેણે સર્વ દ્રવ્ય પૂર્ણપણે મંત્રથી અર્પણ કર્યા: 'ઑં હ્રીં શ્રીં ક્લીં, સર્વપૂજ્યે દેવી, મંગલચંડિકા'.
હૂઁ હૂઁ ફટ્ સ્વાહાપ્યેકવિંશાક્ષરો મનુઃ । પૂજ્યઃ કલ્પતરુશ્ચૈવ ભક્તાનાં સર્વકામદઃ
'હૂં હૂં ફટ્ સ્વાહા'—આ એકવીસ અક્ષરનો મંત્ર પૂજ્ય છે; તે ભક્તો માટે કલ્પવૃક્ષ સમાન છે અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
દશલક્ષજપેનૈવ મન્ત્રસિદ્ધિર્ભવેદ્ ધ્રુવમ્ । ધ્યાનં ચ શ્રૂયતાં બ્રહ્મન્ વેદોક્તં સર્વસમ્મતમ્
દસ લાખ જપથી મંત્રની સિદ્ધિ નિશ્ચિત મળે છે; હવે, બ્રાહ્મણ, વેદોમાં જણાવેલ અને સર્વે માન્ય એવા ધ્યાનને સાંભળ.
દેવીં ષોડશવર્ષીયાં શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનામ્ । બિમ્બોષ્ઠીં સુદતીં શુદ્ધાં શરત્પદ્મનિભાનનામ્
દેવીને સોળ વર્ષની, હંમેશા યુવાન અને સુંદર, બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠવાળી, સુંદર દાંતવાળી, શુદ્ધ અને શરદના કમળ જેવી ચહેરાવાળી રૂપે ધ્યાન કરવું.
શ્વેતચમ્પકવર્ણાભાં સુનીલોત્પલલોચનામ્ । જગદ્ધાત્રીં ચ દાત્રીં ચ સર્વેભ્યઃ સર્વસમ્પદામ્
શ્વેત ચંપક જેવી કાંતિવાળી, ગાઢ નિલોત્પલ જેવી આંખોવાળી, જગતની પોષક અને સર્વેને સર્વ સંપત્તિ આપનારી.
સંસારસાગરે ઘોરે જ્યોતીરૂપાં સદા ભજે । દેવ્યાશ્ચ ધ્યાનમિત્યેવં સ્તવનં શ્રૂયતાં મુને
આ સંસારના ભયાનક સાગરમાં હું હંમેશા તેને પ્રકાશરૂપે ભજું છું; આવું છે દેવીનું ધ્યાન—હવે, મુનિ, તેની સ્તુતિ સાંભળ.
મહાદેવ ઉવાચ રક્ષ રક્ષ જગન્માતર્દેવિ મઙ્ગલચણ્ડિકે । હારિકે વિપદાં રાશેર્હર્ષમઙ્ગલકારિકે
મહાદેવ બોલ્યા: રક્ષા કર, રક્ષા કર, જગતની માતા, મંગલચંડિકા દેવી! દુઃખના ઢગલાને દૂર કરનારી અને આનંદ-મંગલ લાવનારી!
હર્ષમઙ્ગલદક્ષે ચ હર્ષમઙ્ગલદાયિકે । શુભે મઙ્ગલદક્ષે ચ શુભે મઙ્ગલચણ્ડિકે
આનંદ અને મંગલમાં નિપુણ, આનંદ અને મંગલ આપનારી, શુભ, મંગલમાં નિપુણ, અને શુભ મંગલચંડિકા!
મઙ્ગલે મઙ્ગલાર્હે ચ સર્વમઙ્ગલમઙ્ગલે । સતાં મઙ્ગદે દેવિ સર્વેષાં મઙ્ગલાલયે
મંગલમાં સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ મંગલ માટે યોગ્ય, સર્વ મંગલની મૂળ, સજ્જનોને મંગલ આપનારી, સર્વની મંગલની નિવાસસ્થાન!
પૂજ્યે મઙ્ગલવારે ચ મઙ્ગલાભીષ્ટદેવતે । પૂજ્યે મઙ્ગલભૂપસ્ય મનુવંશસ્ય સન્તતમ્
મંગળવારના શુભ દિવસે, જે દેવી સર્વ શુભ ઇચ્છાઓ પૂરી પાડે છે, તેની પૂજા કરવી જોઈએ. અને હંમેશા મંગળના રાજા, મનુના વંશને આગળ વધારનાર, તેની પણ પૂજા કરવી જોઈએ.
મઙ્ગલાધિષ્ઠાતૃદેવિ મઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલે । સંસારમઙ્ગલાધારે મોક્ષમઙ્ગલદાયિનિ
હે મંગળતાની અધિષ્ઠાત્રી દેવી, તું સર્વ મંગળોમાં શ્રેષ્ઠ છે, સંસારના સર્વ મંગળનું આધાર છે અને મોક્ષરૂપે પણ મંગળ આપે છે.