વિલોક્ય લમ્પટં તત્ર ગોપીનાં લક્ષકોટયઃ । પુટાઞ્જલિયુતા ભીતા ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરાઃ
ત્યાં રમણિયાને જોઈ, લાખો ગોપીઓ, ભયથી, હાથ જોડીને, ભક્તિથી નમેલા ગળા સાથે ઊભી રહી.
રક્ષ રક્ષેત્યુક્તવન્ત્યો દેવીમિતિ પુનઃ પુનઃ । યયુર્ભયેન શરણં યસ્યાશ્ચરણપઙ્કજે
‘રક્ષો, રક્ષો’ એમ વારંવાર બોલી, દેવીને ભયથી, જેમના પગના કમળમાં આશ્રય લીધો.
ત્રિલક્ષકોટયો ગોપાઃ સુદામાદય એવ ચ । યયુર્ભયેન શરણં તત્પાદાબ્જે ચ નારદ
ત્રણ લાખ ગોપા, સુદામા અને અન્યોએ પણ, ભયથી, તેના પગના કમળમાં આશ્રય લીધો, હે નારદ.
પલાયન્તં ચ કાન્તં ચ વિજ્ઞાય પરમેશ્વરી । પલાયન્તીં સહચરીં સુશીલાં ચ શશાપ સા
પ્રિય ભાગી રહ્યો એ જાણીને, પરમેશ્વરીએ, ભાગતી સાથી સુશીલાને શાપ આપ્યો.
અદ્યપ્રભૃતિ ગોલોકં સા ચેદાયાતિ ગોપિકા । સદ્યો ગમનમાત્રેણ ભસ્મસાચ્ચ ભવિષ્યતિ
આજે પછી, જો એ ગોપી ગોલોકમાં આવે, તો માત્ર આવતાં જ તરત ભસ્મ થઈ જશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા તત્રૈવ દેવદેવેશ્વરી રુષા । રાસેશ્વરી રાસમધ્યે રાસેશમાજુહાવ હ
આ રીતે બોલીને, દેવદેવીએ ગુસ્સામાં, રાસમધ્યે, રાસના સ્વામીને બોલાવ્યો.
નાલોક્ય પુરતઃ કૃષ્ણં રાધા વિરહકાતરા । યુગકોટિસમં મેને ક્ષણભેદેન સુવ્રતા
સામે કૃષ્ણને ન જોઈ, રાધા વિયોગથી કાંપતી, એક ક્ષણને કરોડો યુગ જેટલું લાંબું માનતી હતી.
હે કૃષ્ણ પ્રાણનાથેશાગચ્છ પ્રાણાધિકપ્રિય । પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવેશ પ્રાણા યાન્તિ ત્વયા વિના
હે કૃષ્ણ, મારા પ્રાણના સ્વામી, આવો, પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય; પ્રાણના અધિપતિ, તમારા વિના મારા પ્રાણ જતાં રહે છે.
સ્ત્રીગર્વઃ પતિસૌભાગ્યાદ્વર્ધતે ચ દિને દિને । સુખં ચ વિપુલં યસ્માત્તં સેવેદ્ધર્મતઃ સદા
પતિના સોભાગ્યથી સ્ત્રીનો ગર્વ દિવસે દિવસે વધે છે; તેથી, ધર્મ પ્રમાણે પતિની સેવા કરવી જોઈએ, કારણ કે એથી એને વિશાળ સુખ મળે છે.
પતિર્બન્ધુઃ કુલસ્ત્રીણામધિદેવઃ સદાગતિઃ । પરસમ્પત્સ્વરૂપશ્ચ મૂર્તિમાન્ ભોગદઃ સદા
કુળની સ્ત્રીઓ માટે પતિ મિત્ર, રક્ષક દેવ અને હંમેશા આશ્રય છે; એ સંપત્તિનું સ્વરૂપ છે અને સદા આનંદ આપનાર છે.
ધર્મદઃ સુખદઃ શશ્વત્પ્રીતિદઃ શાન્તિદઃ સદા । સમ્માનૈર્દીપ્યમાનશ્ચ માનદો માનખણ્ડનઃ
પતિ ધર્મ, સુખ, સતત પ્રેમ અને શાંતિ આપનાર છે; સન્માનથી તેજસ્વી, એ માન આપે છે અને અપમાન દૂર કરે છે.
સારાત્સારતરઃ સ્વામી બન્ધૂનાં બન્ધુવર્ધનઃ । ન ચ ભર્તુઃ સમો બન્ધુર્બન્ધોર્બન્ધુષુ દૃશ્યતે
સ્વામી બધા સંબંધીઓમાં સૌથી વધુ મૂલ્યવાન છે, સંબંધીઓમાં સંબંધ વધારનાર છે; બધા સંબંધીઓમાં પતિ જેટલો નજીક કોઈ નથી.
ભરણાદેવ ભર્તા ચ પાલનાત્પતિરુચ્યતે । શરીરેશાચ્ચ સ સ્વામી કામદઃ કાન્ત ઉચ્યતે
પોષણ માટે 'ભર્તા' કહેવાય છે, રક્ષણ માટે 'પતિ' કહેવાય છે; શરીરના સ્વામી તરીકે એ ઈચ્છા પૂરી કરે છે, તેથી 'કામદા' અને 'કાંતા' કહેવાય છે.
બન્ધુશ્ચ સુખવૃદ્ધ્યા ચ પ્રીતિદાનાત્પ્રિયઃ સ્મૃતઃ । ઐશ્વર્યદાનાદીશશ્ચ પ્રાણેશાત્પ્રાણનાયકઃ
સુખ વધારવાથી અને પ્રેમ આપવાથી પતિ મિત્ર તરીકે યાદ આવે છે; સંપત્તિ આપવાથી ઈશ તરીકે અને પ્રાણનો સ્વામી હોવાથી પ્રાણનાયક કહેવાય છે.
રતિદાનાચ્ચ રમણઃ પ્રિયો નાસ્તિ પ્રિયાત્પરઃ । પુત્રસ્તુ સ્વામિનઃ શુક્રાજ્જાયતે તેન સ પ્રિયઃ
રતિ આપવાથી પતિ 'રમણ' કહેવાય છે, અને 'પ્રિય'—પ્રિયથી વધુ કોઈ નથી; પુત્ર સ્વામીના બીજથી જન્મે છે, તેથી એ પણ પ્રિય છે.
શતપુત્રાત્પરઃ સ્વામી કુલજાનાં પ્રિયઃ સદા । અસત્કુલપ્રસૂતા યા કાન્તં વિજ્ઞાતુમક્ષમા
કુળની સ્ત્રીઓ માટે સ્વામી સદાય સો પુત્રથી વધુ પ્રિય છે; પણ જે અસત્કુળમાં જન્મે છે, એ પોતાના કાંતા ને ઓળખી શકતી નથી.
સ્નાનં ચ સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ દક્ષિણા । પ્રાદક્ષિણ્યં પૃથિવ્યાશ્ચ સર્વાણિ ચ તપાંસિ ચ
બધા તીર્થોમાં સ્નાન, બધા યજ્ઞોમાં દાન, પૃથ્વીનો પરિભ્રમણ અને બધા તપો—
સર્વાણ્યેવ વ્રતાદીનિ મહાદાનાનિ યાનિ ચ । ઉપોષણાનિ પુણ્યાનિ યાનિ યાનિ શ્રુતાનિ ચ
બધા વ્રત, મહાદાન, ઉપવાસ અને જે-જે પુણ્ય કર્મો સાંભળ્યા છે—
ગુરુસેવા વિપ્રસેવા દેવસેવાદિકં ચ યત્ । સ્વામિનઃ પાદસેવાયાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્
ગુરુ, બ્રાહ્મણ, દેવ અને અન્ય સેવા—સ્વામીના પગની સેવા ની સોળમાં એક ભાગ પણ નથી.
ગુરુવિપ્રેન્દ્રદેવેષુ સર્વેભ્યશ્ચ પતિર્ગુરુઃ । વિદ્યાદાતા યથા પુંસાં કુલજાનાં તથા પ્રિયઃ
ગુરુ, બ્રાહ્મણ, દેવ અને બધા વચ્ચે પતિ સૌથી શ્રેષ્ઠ ગુરુ છે; જેમ વિદ્યા આપનાર પુરુષો માટે પ્રિય છે, તેમ કુળની સ્ત્રીઓ માટે પતિ પ્રિય છે.
ગોપીનાં લક્ષકોટીનાં ગોપાનાં ચ તથૈવ ચ । બ્રહ્માણ્ડાનામસંખ્યાનાં તત્રસ્થાનાં તથૈવ ચ
લાખો-કરોડો ગોપીઓમાં, એ જ રીતે ગોપોમાં, અને અનગણિત બ્રહ્માંડોમાં અને ત્યાં રહેનાર લોકોમાં—
વિશ્વાદિગોલકાન્તાનામીશ્વરી યત્પ્રસાદતઃ । અહં ન જાને તં કાન્તં સ્ત્રીસ્વભાવો દુરત્યયઃ
બધા વિશ્વો અને ગોલોકની ઈશ્વરીના કૃપાથી, હું એ કાંતા ને ઓળખી શકતી નથી; સ્ત્રીનો સ્વભાવ અતિ દુર્ગમ છે.
ઇત્યુક્ત્વા રાધિકા કૃષ્ણં તત્ર દધ્યૌ સ્વભક્તિતઃ । રુરોદ પ્રેમ્ણા સા રાધા નાથ નાથેતિ ચાબ્રવીત્
આ રીતે બોલીને રાધિકા એના ભક્તિથી કૃષ્ણનું ધ્યાન કરતી હતી; રાધા પ્રેમથી રડી, 'નાથ, નાથ!' એમ બોલી.
દર્શનં દેહિ રમણ દીના વિરહદુઃખિતા । અથ સા દક્ષિણા દેવી ધ્વસ્તા ગોલોકતો મુને
'મને દર્શન આપો, રમણ! હું વિયોગથી દુ:ખી અને દિન છું.' પછી એ દક્ષિણ દેવી ગોલોકમાંથી દૂર થઈ ગઈ, હે મુનિ.
સુચિરં ચ તપસ્તપ્ત્વા વિવેશ કમલાતનૌ । અથ દેવાદયઃ સર્વે યજ્ઞં કૃત્વા સુદુષ્કરમ્
લાંબા સમય સુધી તપ કર્યાં પછી, એ કમળ-શરીરવાળામાં પ્રવેશી; પછી બધા દેવોએ અતિ દુષ્કર યજ્ઞ કર્યો.
નાલભંસ્તે ફલં તેષાં વિષણ્ણાઃ પ્રયયુર્વિધિમ્ । વિધિર્નિવેદનં શ્રુત્વા દેવાદીનાં જગત્પતિમ્
એમ છતાં એમને ફળ મળ્યું નહીં, અને એ નિરાશ થઈ વિધિ પાસે ગયા; દેવોનો વિનંતી સાંભળીને જગતપતિ—
દધ્યૌ ચ સુચિરં ભક્ત્યા પ્રત્યાદેશમવાપ સઃ । નારાયણશ્ચ ભગવાન્ મહાલક્ષ્યાશ્ચ દેહતઃ
તે ભક્તિપૂર્વક લાંબા સમય સુધી ધ્યાનમાં તલીન રહ્યો અને પછી તેને દિવ્ય આદેશ મળ્યો; ત્યારબાદ ભગવાન નારાયણ અને મહાલક્ષ્મી તેમના શરીરમાંથી પ્રગટ થયા.
વિનિષ્કૃષ્ય મર્ત્યલક્ષ્મીં બ્રહ્મણે દક્ષિણાં દદૌ । બ્રહ્મા દદૌ તાં યજ્ઞાય પૂરણાર્થં ચ કર્મણામ્
તેમણે મરનાર લક્ષ્મીને બહાર કાઢી અને બ્રહ્માને દક્ષિણા રૂપે આપી; પછી બ્રહ્માએ તેને યજ્ઞના પૂર્ણ થવા માટે યજ્ઞને આપી.
યજ્ઞઃ સમ્પૂજ્ય વિધિવત્તાં તુષ્ટાવ તદા મુદા । તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભાં ચન્દ્રકોટિસમપ્રભામ્
યજ્ઞે વિધિપૂર્વક તેની પૂજા કરી અને આનંદથી તેની સ્તુતિ કરી—જેનું રૂપ તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી અને કરોડો ચાંદની સમાન પ્રકાશમય હતું.
અતીવ કમનીયાં ચ સુન્દરીં સુમનોહરામ્ । કમલાસ્યાં કોમલાઙ્ગીં કમલાયતલોચનામ્
તે અતિ સુંદર, મનોહર અને આકર્ષક હતી; તેનું મુખ કમળ જેવું, અંગો નરમ અને આંખો કમળની પાંખડી જેવી હતી.