ગોપી સુશીલા ગોલોકે પુરાઽઽસીત્પ્રેયસી હરેઃ । રાધા પ્રધાના સધ્રીચી ધન્યા માન્યા મનોહરા
ગોલોકમાં, હરિની પ્રિય ગોપી સુશીલા રહી હતી; રાધા એ બધામાં શ્રેષ્ઠ, સમાન, ભાગ્યશાળી, માન્ય અને મનમોહક હતી.
અતીવ સુન્દરી રામા સુભગા સુદતી સતી । વિદ્યાવતી ગુણવતી ચાતિરૂપવતી સતી
તે અત્યંત સુંદર, આકર્ષક, ભાગ્યશાળી, સુંદર દાંતવાળી, પવિત્ર, વિદ્વાન, ગુણવતી અને અદભુત રૂપવાળી, સતી હતી.
કલાવતી કોમલાઙ્ગી કાન્તા કમલલોચના । સુશ્રોણી સુસ્તની શ્યામા ન્યગ્રોધપરિમણ્ડિતા
તે કળામાં નિપુણ, નરમ શરીરવાળી, મનોહર, કમળ જેવી આંખવાળી, સુંદર કમરવાળી, સુંદર સ્તનવાળી, શ્યામવર્ણની અને વટવૃક્ષ જેવી આકૃતિવાળી હતી.
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યા રત્નાલઙ્કારભૂષિતા । શ્વેતચમ્પકવર્ણાભા બિમ્બોષ્ઠી મૃગલોચના
તેનું મુખ હળવું હાસ્ય અને પ્રસન્નતા સાથે ઝળહળતું, રત્નોથી સજ્જ, રંગ શ્વેત ચંપક ફૂલ જેવો, લાલ બિંબ ફળ જેવી ઓઠવાળી અને મૃગ જેવી આંખવાળી હતી.
કામશાસ્ત્રેષુ નિપુણા કામિની હંસગામિની । ભાવાનુરક્તા ભાવજ્ઞા કૃષ્ણસ્ય પ્રિયભામિની
તે કામશાસ્ત્રમાં નિપુણ, કામુક, હંસ જેવી ચાલવાળી, ભાવથી જોડાયેલી, ભાવ જાણતી અને કૃષ્ણની પ્રિય હતી.
રસજ્ઞા રસિકા રાસે રાસેશસ્ય રસોત્સુકા । ઉવાસાદક્ષિણે ક્રોડે રાધાયાઃ પુરતઃ પુરા
તે રસની જાણકાર, રસિક, રાસની મજા માટે આતુર અને રાધાના જમણા બાજુ, સામે બેઠી હતી.
સમ્બભૂવાનમ્રમુખો ભયેન મધુસૂદનઃ । દૃષ્ટ્વા રાધાં ચ પુરતો ગોપીનાં પ્રવરોત્તમામ્
મધુસૂદનએ, રાધાને ગોપીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના સામે જોઈ, નમ્ર અને ભયભીત મુખવાળો થયો.
કામિનીં રક્તવદનાં રક્તપઙ્કજલોચનામ્ । કોપેન કમ્પિતાઙ્ગીં ચ કોપેન સ્ફુરિતાધરામ્
તેને રાધા કામુક, લાલ ચહેરાવાળી, લાલ કમળ જેવી આંખવાળી, ગુસ્સામાં કાંપતી અને ગુસ્સામાં થરથરતા ઓઠવાળી દેખાઈ.
વેગેન તાં તુ ગચ્છન્તીં વિજ્ઞાય તદનન્તરમ્ । વિરોધભીતો ભગવાનન્તર્ધાનં ચકાર સઃ
તેની ઝડપથી જતી જોઈ, વિરોધના ભયથી, ભગવાન તરત જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
પલાયન્તં ચ કાન્તં ચ શાન્તં સત્ત્વં સુવિગ્રહમ્ । વિલોક્ય કમ્પિતા ગોપ્યઃ સુશીલાદ્યાસ્તતો ભિયા
પ્રિયને ભાગતા, શાંત સ્વભાવ અને સુંદર રૂપ જોઈ, ભયથી કાંપતી સુશીલા અને અન્ય ગોપીઓએ તેને નિહાળ્યો.
વિલોક્ય લમ્પટં તત્ર ગોપીનાં લક્ષકોટયઃ । પુટાઞ્જલિયુતા ભીતા ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરાઃ
ત્યાં રમણિયાને જોઈ, લાખો ગોપીઓ, ભયથી, હાથ જોડીને, ભક્તિથી નમેલા ગળા સાથે ઊભી રહી.
રક્ષ રક્ષેત્યુક્તવન્ત્યો દેવીમિતિ પુનઃ પુનઃ । યયુર્ભયેન શરણં યસ્યાશ્ચરણપઙ્કજે
‘રક્ષો, રક્ષો’ એમ વારંવાર બોલી, દેવીને ભયથી, જેમના પગના કમળમાં આશ્રય લીધો.
ત્રિલક્ષકોટયો ગોપાઃ સુદામાદય એવ ચ । યયુર્ભયેન શરણં તત્પાદાબ્જે ચ નારદ
ત્રણ લાખ ગોપા, સુદામા અને અન્યોએ પણ, ભયથી, તેના પગના કમળમાં આશ્રય લીધો, હે નારદ.
પલાયન્તં ચ કાન્તં ચ વિજ્ઞાય પરમેશ્વરી । પલાયન્તીં સહચરીં સુશીલાં ચ શશાપ સા
પ્રિય ભાગી રહ્યો એ જાણીને, પરમેશ્વરીએ, ભાગતી સાથી સુશીલાને શાપ આપ્યો.
અદ્યપ્રભૃતિ ગોલોકં સા ચેદાયાતિ ગોપિકા । સદ્યો ગમનમાત્રેણ ભસ્મસાચ્ચ ભવિષ્યતિ
આજે પછી, જો એ ગોપી ગોલોકમાં આવે, તો માત્ર આવતાં જ તરત ભસ્મ થઈ જશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા તત્રૈવ દેવદેવેશ્વરી રુષા । રાસેશ્વરી રાસમધ્યે રાસેશમાજુહાવ હ
આ રીતે બોલીને, દેવદેવીએ ગુસ્સામાં, રાસમધ્યે, રાસના સ્વામીને બોલાવ્યો.
નાલોક્ય પુરતઃ કૃષ્ણં રાધા વિરહકાતરા । યુગકોટિસમં મેને ક્ષણભેદેન સુવ્રતા
સામે કૃષ્ણને ન જોઈ, રાધા વિયોગથી કાંપતી, એક ક્ષણને કરોડો યુગ જેટલું લાંબું માનતી હતી.
હે કૃષ્ણ પ્રાણનાથેશાગચ્છ પ્રાણાધિકપ્રિય । પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવેશ પ્રાણા યાન્તિ ત્વયા વિના
હે કૃષ્ણ, મારા પ્રાણના સ્વામી, આવો, પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય; પ્રાણના અધિપતિ, તમારા વિના મારા પ્રાણ જતાં રહે છે.
સ્ત્રીગર્વઃ પતિસૌભાગ્યાદ્વર્ધતે ચ દિને દિને । સુખં ચ વિપુલં યસ્માત્તં સેવેદ્ધર્મતઃ સદા
પતિના સોભાગ્યથી સ્ત્રીનો ગર્વ દિવસે દિવસે વધે છે; તેથી, ધર્મ પ્રમાણે પતિની સેવા કરવી જોઈએ, કારણ કે એથી એને વિશાળ સુખ મળે છે.
પતિર્બન્ધુઃ કુલસ્ત્રીણામધિદેવઃ સદાગતિઃ । પરસમ્પત્સ્વરૂપશ્ચ મૂર્તિમાન્ ભોગદઃ સદા
કુળની સ્ત્રીઓ માટે પતિ મિત્ર, રક્ષક દેવ અને હંમેશા આશ્રય છે; એ સંપત્તિનું સ્વરૂપ છે અને સદા આનંદ આપનાર છે.
ધર્મદઃ સુખદઃ શશ્વત્પ્રીતિદઃ શાન્તિદઃ સદા । સમ્માનૈર્દીપ્યમાનશ્ચ માનદો માનખણ્ડનઃ
પતિ ધર્મ, સુખ, સતત પ્રેમ અને શાંતિ આપનાર છે; સન્માનથી તેજસ્વી, એ માન આપે છે અને અપમાન દૂર કરે છે.
સારાત્સારતરઃ સ્વામી બન્ધૂનાં બન્ધુવર્ધનઃ । ન ચ ભર્તુઃ સમો બન્ધુર્બન્ધોર્બન્ધુષુ દૃશ્યતે
સ્વામી બધા સંબંધીઓમાં સૌથી વધુ મૂલ્યવાન છે, સંબંધીઓમાં સંબંધ વધારનાર છે; બધા સંબંધીઓમાં પતિ જેટલો નજીક કોઈ નથી.
ભરણાદેવ ભર્તા ચ પાલનાત્પતિરુચ્યતે । શરીરેશાચ્ચ સ સ્વામી કામદઃ કાન્ત ઉચ્યતે
પોષણ માટે 'ભર્તા' કહેવાય છે, રક્ષણ માટે 'પતિ' કહેવાય છે; શરીરના સ્વામી તરીકે એ ઈચ્છા પૂરી કરે છે, તેથી 'કામદા' અને 'કાંતા' કહેવાય છે.
બન્ધુશ્ચ સુખવૃદ્ધ્યા ચ પ્રીતિદાનાત્પ્રિયઃ સ્મૃતઃ । ઐશ્વર્યદાનાદીશશ્ચ પ્રાણેશાત્પ્રાણનાયકઃ
સુખ વધારવાથી અને પ્રેમ આપવાથી પતિ મિત્ર તરીકે યાદ આવે છે; સંપત્તિ આપવાથી ઈશ તરીકે અને પ્રાણનો સ્વામી હોવાથી પ્રાણનાયક કહેવાય છે.
રતિદાનાચ્ચ રમણઃ પ્રિયો નાસ્તિ પ્રિયાત્પરઃ । પુત્રસ્તુ સ્વામિનઃ શુક્રાજ્જાયતે તેન સ પ્રિયઃ
રતિ આપવાથી પતિ 'રમણ' કહેવાય છે, અને 'પ્રિય'—પ્રિયથી વધુ કોઈ નથી; પુત્ર સ્વામીના બીજથી જન્મે છે, તેથી એ પણ પ્રિય છે.
શતપુત્રાત્પરઃ સ્વામી કુલજાનાં પ્રિયઃ સદા । અસત્કુલપ્રસૂતા યા કાન્તં વિજ્ઞાતુમક્ષમા
કુળની સ્ત્રીઓ માટે સ્વામી સદાય સો પુત્રથી વધુ પ્રિય છે; પણ જે અસત્કુળમાં જન્મે છે, એ પોતાના કાંતા ને ઓળખી શકતી નથી.
સ્નાનં ચ સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ દક્ષિણા । પ્રાદક્ષિણ્યં પૃથિવ્યાશ્ચ સર્વાણિ ચ તપાંસિ ચ
બધા તીર્થોમાં સ્નાન, બધા યજ્ઞોમાં દાન, પૃથ્વીનો પરિભ્રમણ અને બધા તપો—
સર્વાણ્યેવ વ્રતાદીનિ મહાદાનાનિ યાનિ ચ । ઉપોષણાનિ પુણ્યાનિ યાનિ યાનિ શ્રુતાનિ ચ
બધા વ્રત, મહાદાન, ઉપવાસ અને જે-જે પુણ્ય કર્મો સાંભળ્યા છે—
ગુરુસેવા વિપ્રસેવા દેવસેવાદિકં ચ યત્ । સ્વામિનઃ પાદસેવાયાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્
ગુરુ, બ્રાહ્મણ, દેવ અને અન્ય સેવા—સ્વામીના પગની સેવા ની સોળમાં એક ભાગ પણ નથી.
ગુરુવિપ્રેન્દ્રદેવેષુ સર્વેભ્યશ્ચ પતિર્ગુરુઃ । વિદ્યાદાતા યથા પુંસાં કુલજાનાં તથા પ્રિયઃ
ગુરુ, બ્રાહ્મણ, દેવ અને બધા વચ્ચે પતિ સૌથી શ્રેષ્ઠ ગુરુ છે; જેમ વિદ્યા આપનાર પુરુષો માટે પ્રિય છે, તેમ કુળની સ્ત્રીઓ માટે પતિ પ્રિય છે.