જીવાનાં કર્મફલદસ્તં યમં પ્રણમામ્યહમ્ । સ્વાત્મારામશ્ચ સર્વજ્ઞો મિત્રં પુણ્યકૃતાં ભવેત્
હું યમને નમું છું, જે જીવોને કર્મના ફળ આપે છે. તે પોતે આનંદમાં રહે છે, સર્વજ્ઞ છે અને પુણ્ય કરનારનો મિત્ર છે.
પાપિનાં ક્લેશદો યસ્તં પુણ્યમિત્રં નમામ્યહમ્ । યજ્જન્મ બ્રહ્મણોંઽશેન જ્વલન્તં બ્રહ્મતેજસા
હું પુણ્યમિત્રને નમું છું, જે પાપીઓને કષ્ટ આપે છે. તેની જન્મ બ્રહ્માના અંશથી છે અને બ્રહ્મતેજથી તેજસ્વી છે.
યો ધ્યાયતિ પરં બ્રહ્મ તમીશં પ્રણમામ્યહમ્ । ઇત્યુક્ત્વા સા ચ સાવિત્રી પ્રણનામ યમં મુને
હું એ ઈશને નમું છું, જે પરબ્રહ્મનું ધ્યાન કરે છે. એમ કહી સાવિત્રી યમને નમસ્કાર કરી.
યમસ્તાં શક્તિભજનં કર્મપાકમુવાચ હ । ઇદં યમાષ્ટકં નિત્યં પ્રાતરુત્થાય યઃ પઠેત્
યમએ તેને પોતાની શક્તિની પૂજા અને કર્મના ફળ વિશે કહ્યું. જે વ્યક્તિ આ યમાષ્ટકને રોજ સવારે ઊઠીને વાંચે—
યમાત્તસ્ય ભયં નાસ્તિ સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યતે । મહાપાપી યદિ પઠેન્નિત્યં ભક્તિસમન્વિતઃ । યમઃ કરોતિ સંશુદ્ધં કાયવ્યૂહેન નિશ્ચિતમ્
તેને યમનો ભય રહેતો નથી અને તે સર્વ પાપમાંથી મુક્ત થાય છે. મોટો પાપી પણ જો ભક્તિપૂર્વક રોજ વાંચે, તો યમ તેની સાથે શરીર પણ નિશ્ચિત રીતે શુદ્ધ કરે છે.
ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં નવમસ્કન્ધે યમાષ્ટકવર્ણનં નામેકત્રિશોઽધ્યાયઃ
શ્રીમદ દેવિ ભાગવત મહાપુરાણના અઢાર હજાર શ્લોકોમાં, નવમ સ્કંધમાં, યમાષ્ટક વર્ણન નામે એકત્રીસમા અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
સાવિત્ર્યુપાખ્યાને કુણ્ડસંખ્યાનિરૂપણમ્ શ્રીનારાયણ ઉવાચ માયાબીજં મહામન્ત્રં પ્રદત્ત્વા વિધિપૂર્વકમ્ । કર્માશુભવિપાકં ચ તામુવાચ રવેઃ સુતઃ
સાવિત્રીની કથામાં કુંડની સંખ્યા નિર્ધારણ. શ્રીનારાયણ બોલ્યા: યોગ્ય રીતે માયાબીજ મહામંત્ર આપી, સૂર્યપુત્રે તેને સારા અને ખરાબ કર્મોના ફળ વિશે કહ્યું.
ધર્મરાજ ઉવાચ શુભકર્મવિપાકાન્ન નરકં યાતિ માનવઃ । કર્માશુભવિપાકં ચ કથયામિ નિશામય
ધર્મરાજ બોલ્યા: સારા કર્મોના ફળથી માણસ નરકમાં નથી જાય. હવે હું ખરાબ કર્મોના ફળ વિશે કહું છું—સાંભળો.
નાનાપુરાણભેદેન નામભેદેન ભામિનિ । નાનાપ્રકારં સ્વર્ગં ચ યાતિ જીવઃ સ્વકર્મભિઃ
વિવિધ પુરાણો અને નામોના ભેદથી, સુંદરે, જીવ પોતાના કર્મ પ્રમાણે વિવિધ સ્વર્ગમાં જાય છે.
શુભકર્મવિપાકાન્ન નરકં યાતિ કર્મભિઃ । કુકર્મણા ચ નરકં યાતિ નાનાવિધં નરઃ
સારા કર્મોના ફળથી નરકમાં નથી જવું, પણ ખરાબ કર્મથી માણસ વિવિધ પ્રકારના નરકમાં જાય છે.
નરકાણાં ચ કુણ્ડાનિ સન્તિ નાનાવિધાનિ ચ । નાનાશાસ્ત્રપ્રમાણેન કર્મભેદેન યાનિ ચ
નરકમાં અનેક પ્રકારના કૂંડા છે, જે જુદી-જુદી ધાર્મિક શાસ્ત્રો અને વિવિધ કર્મો પ્રમાણે નિર્ધારિત થયેલા છે.
વિસ્તૃતાનિ ચ ગર્તાનિ ક્લેશદાનિ ચ દુઃખિનામ્ । ભયઙ્કરાણિ ઘોરાણિ હે વત્સે કુત્સિતાનિ ચ
ત્યાં વિસ્તૃત અને ઊંડા ગાડા છે, જે દુઃખી લોકો માટે કષ્ટદાયક છે; ભયાનક, ભયભર્યા અને અતિ કટિલ, હે વત્સે, અતિ ગંદા છે.
ષડશીતિ ચ કુણ્ડાનિ એવમન્યાનિ સન્તિ ચ । નિબોધ તેષાં નામાનિ પ્રસિદ્ધાનિ શ્રુતૌ સતિ
છપ્પન કૂંડા અને બીજા પણ ઘણા છે; હવે તું સાંભળ, જેનાં નામો શાસ્ત્રોમાં પ્રસિદ્ધ છે.
વહ્નિકુણ્ડં તપ્તકુણ્ડં ક્ષારકુણ્ડં ભયાનકમ્ । વિટ્કુણ્ડં મૂત્રકુણ્ડં ચ શ્લેષ્મકુણ્ડં ચ દુઃસહમ્
અગ્નિનું કૂંડું, ગરમ કૂંડું, ક્ષારથી ભરેલું ભયાનક કૂંડું, વિટનું કૂંડું, મૂત્રનું કૂંડું અને કફથી ભરેલું અસહ્ય કૂંડું.
ગરકુણ્ડં દૂષિકુણ્ડં વસાકુણ્ડં તથૈવ ચ । શુક્રકુણ્ડમસુક્કુણ્ડમશ્રુકુણ્ડં ચ કુત્સિતમ્
વિષનું કૂંડું, ગંદકીનું કૂંડું, ચરબીનું કૂંડું, શુક્રનું કૂંડું, પુકનું કૂંડું અને અશ્રુથી ભરેલું ગંદું કૂંડું.
કુણ્ડં ગાત્રમલાનાં ચ કર્ણવિટ્કુણ્ડમેવ ચ । મજ્જાકુણ્ડં માંસકુણ્ડં નક્રકુણ્ડં ચ દુસ્તરમ્
શરીરના મેલનું કૂંડું, કાનના વિટનું કૂંડું, હાડપિંજરનું કૂંડું, માંસનું કૂંડું અને મગરોથી ભરેલું પાર ન પાડી શકાય એવું કૂંડું.
લોમકુણ્ડં કેશકુણ્ડમસ્થિકુણ્ડં ચ દુસ્તરમ્ । તામ્રકુણ્ડં લોહકુણ્ડં પ્રતપ્તં ક્લેશદં મહત્
વાળનું કૂંડું, કેશનું કૂંડું, હાડકાંનું કૂંડું, પાર ન પાડી શકાય એવું; તાંબાનું કૂંડું, લોહનું કૂંડું, બળતું અને બહુ કષ્ટદાયક.
ચર્મકુણ્ડં તપ્તસુરાકુણ્ડં ચ પરિકીર્તિતમ્ । તીક્ષ્ણકણ્ટકકુણ્ડં ચ વિષોદં વિષકુણ્ડકમ્
ચામડાનું કૂંડું, ગરમ દારૂનું કૂંડું, તીખા કાંટાવાળું કૂંડું, ઝેરથી ભરેલું કૂંડું અને ઝેરી કૂંડું.
પ્રતપ્તકુણ્ડં તૈલસ્ય કુન્તકુણ્ડં ચ દુર્વહમ્ । કૃમિકુણ્ડં પૂયકુણ્ડં સર્પકુણ્ડં દુરન્તકમ્
તેલનું બળતું કૂંડું, કાંટાવાળું કૂંડું, સહન ન કરી શકાય એવું; કીડીઓનું કૂંડું, પુકનું કૂંડું, સાપનું કૂંડું, અતિ ભયાનક.
મશકુણ્ડં દંશકુણ્ડં ભીમં ગરલકુણ્ડકમ્ । કુણ્ડં ચ વજ્રદંષ્ટ્રાણાં વૃશ્ચિકાનાં ચ સુવ્રતે
માખીઓનું કૂંડું, દંશન કરનારા જીવનું કૂંડું, ભયાનક ઝેરનું કૂંડું; વજ્રદાંતવાળાં અને વિચ્છુઓનું કૂંડું, હે સુવ્રતે.
શરકુણ્ડં શૂલકુણ્ડં ખડ્ગકુણ્ડં ચ ભીષણમ્ । ગોલકુણ્ડં નક્રકુણ્ડં કાકકુણ્ડં શુચાસ્પદમ્
તીરનું કૂંડું, ભાલનું કૂંડું, તલવારનું ભયાનક કૂંડું; ગોળનું કૂંડું, મગરનું કૂંડું, કાગડાંનું કૂંડું, દુઃખનું સ્થાન.
મન્થાનકુણ્ડં બીજકુણ્ડં વજ્રકુણ્ડં ચ દુઃસહમ્ । તપ્તપાષાણકુણ્ડં ચ તીક્ષ્ણપાષાણકુણ્ડકમ્
મંથનનું કૂંડું, બીજનું કૂંડું, વજ્રનું અસહ્ય કૂંડું; ગરમ પથ્થરનું કૂંડું અને તીખા પથ્થરનું કૂંડું.
લાલાકુણ્ડં મસીકુણ્ડં ચૂર્ણકુણ્ડં તથૈવ ચ । ચક્રકુણ્ડં વક્રકુણ્ડં કૂર્મકુણ્ડં મહોલ્બણમ્
લાળનું કૂંડું, કાળી શાહીનું કૂંડું, પાવડરનું કૂંડું; ચક્રનું કૂંડું, વાંકું કૂંડું, કાચબુંનું અતિ ભયાનક કૂંડું.
જ્વાલાકુણ્ડં ભસ્મકુણ્ડં દગ્ધકુણ્ડં શુચિસ્મિતે । તપ્તસૂચીમસિપત્રં ક્ષુરધારં સૂચીમુખમ્
જ્વાળાનું કૂંડું, ભસ્મનું કૂંડું, બળતું કૂંડું, હે શુચિસ્મિતે; ગરમ સોયીનું, તલવારની પાંદડીનું, વાળની ધારનું અને સોયી-મુખનું કૂંડું.
ગોકામુખ નક્રમુખં ગજદંશં ચ ગોમુખમ્ । કુમ્ભીપાકં કાલસૂત્રં મત્સ્યોદં કૃમિતન્તુકમ્
ગાયના મુખનું કૂંડું, મગરના મુખનું, હાથીના દંશનનું અને ગાયના મુખનું; કુંભીપાક, કાળસૂત્ર, મત્સ્યોદ અને કીડીઓના તંતુનું કૂંડું.
પાંસુભોજ્યં પાશવેષ્ટં શૂલપ્રોતં પ્રકમ્પનમ્ । ઉલ્કામુખમન્ધકૂપં વેધનં તાડનં તથા
પાંસુ ખાવાનું કૂંડું, દોરાથી બાંધેલું, શૂળમાં ઘૂસડાયેલું અને હલાવેલું; ઉલ્કાનું મુખ, અંધારું કૂવો, છિદ્ર કરવું અને મારવું.
જાલરન્ધ્રં દેહચૂર્ણં દલનં શોષણં કષમ્ । શૂર્પં જ્વાલામુખં ચૈવ ધૂમાન્ધં નાગવેષ્ટનમ્
જાળાની છિદ્રવાળું કૂંડું, શરીર પાવડર કરવાનું, દબાવવાનું, સુકાવવાનું અને ઘસવાનું; શૂર્પ, જ્વાળામુખ, ધૂમથી અંધ અને સાપથી બાંધેલું કૂંડું.
કુણ્ડાન્યેતાનિ સાવિત્રિ પાપિનાં ક્લેશદાનિ ચ । નિયુતૈઃ કિઙ્કરગણૈ રક્ષિતાનિ ચ સન્તતમ્
હે સાવિત્રી, પાપીઓ માટે કષ્ટદાયક એવા આ બધા કૂંડા છે, જે અવિનાશ Hosts દ્વારા હંમેશા રક્ષિત રહે છે.
દણ્ડહસ્તૈઃ પાશહસ્તૈર્મદમત્તૈર્ભયઙ્કરૈઃ । શક્તિહસ્તૈર્ગદાહસ્તૈરસિહસ્તૈઃ સુદારુણૈઃ
લાઠી, પાશ, ભયાનક અને નશામાં ચડેલા, શસ્ત્ર, ગદા અને તલવારથી સજ્જ એવા અત્યંત ભયંકર યોદ્ધાઓ હતા.
તમોયુક્તૈર્દયાહીનૈર્નિવાર્યૈશ્ચ ન સર્વતઃ । તેજસ્વિભિશ્ચ નિઃશઙ્કૈરાતામ્રપિઙ્ગલોચનૈઃ
અંધકારથી ભરેલા, દયાથી ખાલી,四 દિશામાંથી રોકી શકાય એવા નહીં; તેજસ્વી, નિર્ભય અને તાંબાં જેવા તથા પીળા આંખવાળા હતા.