ઇન્દ્રલોકમવાપાશુ ગન્ધર્વેણ હતો રણે । ભીષ્મઃ શ્રુત્વા ચકારાશુ તસ્યૌર્ધ્વદૈહિકં તદા
યુદ્ધમાં ગંધર્વે તેને મારી નાખ્યો, અને તે તરત ઇન્દ્રલોક પામી ગયો; ભીષ્મએ આ સાંભળી, તરત તેની અંત્યક્રિયા કરી.
ગાઙ્ગેયઃ કૃતશોકસ્તુ મન્ત્રિભિઃ પરિવારિતઃ । વિચિત્રવીર્યનામાનં રાજ્યેશં ચ ચકાર હ
ગંગાપુત્ર ભીષ્મ, દુઃખી હોવા છતાં, મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા, વિચિત્રવીર્યને રાજપદે બેસાડ્યા.
મન્ત્રિભિર્બોધિતા પશ્ચાદ્ગુરુભિશ્ચ મહાત્મભિઃ । સ્વપુત્રં રાજ્યગં દૃષ્ટ્વા પુત્રશોકહતાપિ ચ
મંત્રીઓ અને મહાન ગુરુઓએ સમજાવ્યા પછી, પોતાના પુત્રને સિંહાસન પર બેસેલો જોઈને, દીકરાના દુઃખથી પીડાયેલી હોવા છતાં, તેણી સંતોષ પામી.
સત્યવત્યતિસન્તુષ્ટા બભૂવ વરવર્ણિની । વ્યાસોઽપિ ભ્રાતરં શ્રુત્વા રાજાનં મુદિતોઽભવત્
સત્યવતી ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈ અને સુંદરતા સાથે તેજમાન લાગી; અને વ્યાસ પણ પોતાનો ભાઈ રાજા બન્યો છે એ સાંભળીને આનંદિત થયો.
યૌવનં પરમં પ્રાપ્તઃ સત્યવત્યાઃ સુતઃ શુભઃ । ચકાર ચિન્તાં ભીષ્મોઽપિ વિવાહાર્થં કનીયસઃ
સત્યવતીનો શુભ અને સજ્જન પુત્ર યુવાનીના ઉત્તમ વયે પહોંચ્યો ત્યારે, ભીષ્મને પણ પોતાના નાના ભાઈના લગ્નની ચિંતા થવા લાગી.
કાશિરાજસુતાસ્તિસ્રઃ સર્વલક્ષણસંયુતાઃ । તેન રાજ્ઞા વિવાહાર્થં સ્થાપિતાશ્ચ સ્વયંવરે
કાશીના રાજાની ત્રણેય પુત્રીઓ, સર્વ ગુણોથી યુક્ત, તેમના પિતાએ લગ્ન માટે સ્વયંવરમાં રજૂ કરી.
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સમાહૂતાઃ સહસ્રશઃ । ઇચ્છાસ્વયંવરાર્થં વૈ પૂજ્યમાનાઃ સમાગતાઃ
હજારો રાજાઓ અને રાજકુમારોને આમંત્રિત કરી, સૌને આદરપૂર્વક બેસાડવામાં આવ્યા, અને બધા સ્વયંવર જીતવાની ઈચ્છા રાખીને એકઠા થયા.
તત્ર ભીષ્મો મહાતેજાસ્તા જહાર બલેન વૈ । નિર્મથ્ય રાજકં સર્વં રથેનૈકેન વીર્યવાન્
ત્યાં ભીષ્મે પોતાના બળથી, એકમાત્ર રથ પર બેઠા રહીને, તમામ રાજાઓને હરાવી, તે ત્રણેય કન્યાઓને લઈ લીધા.
સ જિત્વા પાર્થિવાન્સર્વાંસ્તાશ્ચાદાય મહારથઃ । બાહુવીર્યેણ તેજસ્વી હ્યાસસાદ ગજાહ્વયમ્
બધા રાજાઓને જીત્યા પછી, તે મહારથી, પોતાના બાહુબળ અને તેજથી, કન્યાઓને લઈ હસ્તિનાપુર પહોંચ્યો.
માતૃવદ્ભગિનીવચ્ચ પુત્રીવચ્ચિન્તયન્કિલ । તિસ્રઃ સમાનયામાસ કન્યકા વામલોચનાઃ
માતા, બહેન કે પુત્રી જેવો ભાવ રાખીને, ભીષ્મે તે ત્રણેય સુંદર નેત્રવાળી કન્યાઓને એકસાથે લાવ્યો.
સત્યવત્યૈ નિવેદ્યાશુ દ્વિજાનાહૂય સત્વરઃ । દૈવજ્ઞાન્વેદવિદુષઃ પર્યપૃચ્છચ્છુભં દિનમ્
ભીષ્મે તરત જ સત્યવતીને જાણ કરી, વિદ્વાન બ્રાહ્મણો અને જ્યોતિષીઓ બોલાવી, શુભ દિવસ વિશે પૂછ્યું.
કૃત્વા વિવાહસમ્ભારં યદા વૈ ભ્રાતરં નિજમ્ । વિચિત્રવીર્યં ધર્મિષ્ઠં વિવાહયતિ તા યદા
લગ્નની બધી તૈયારી થઈ ગયા પછી, ભીષ્મે પોતાના ધર્મનિષ્ઠ ભાઈ વિચિત્રવીર્યનું લગ્ન તે કન્યાઓ સાથે કરાવવાનું નક્કી કર્યું.
તદા જ્યેષ્ઠાપ્યુવાચેદં કન્યકા જાહ્નવીસુતમ્ । લજ્જમાનાસિતાપાઙ્ગી તિસૄણાં ચારુલોચના
ત્યારે, ત્રણમાંથી મોટી કન્યા, શરમથી નીચે જોઈ, કાળી આંખવાળી, ગંગાપુત્ર ભીષ્મને સૌની હાજરીમાં બોલી.
ગઙ્ગાપુત્ર કુરુશ્રેષ્ઠ ધર્મજ્ઞ કુલદીપક । મયા સ્વયંવરે શાલ્વો વૃતોઽસ્તિ મનસા નૃપઃ
ગંગાપુત્ર, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મને જાણનારા અને કુળના દીપક, મેં સ્વયંવરમાં મનથી શાલ્વ રાજાને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે.
વૃતાહં તેન રાજ્ઞા વૈ ચિત્તે પ્રેમસમાકુલે । યથાયોગ્યં કુરુષ્વાદ્ય કુલસ્યાસ્ય પરન્તપ
મને એ રાજાએ પસંદ કરી હતી અને મારું હૃદય પ્રેમથી ભરેલું છે; આજે, દુશ્મનોને જીતનારા, આ કુટુંબ માટે યોગ્ય જે હોય તે કરો.
તેનાહં વૃતપૂર્વાઽસ્મિ ત્વં ચ ધર્મભૃતાં વરઃ । બલવાનસિ ગાઙ્ગેય યથેચ્છસિ તથા કુરુ
મને એ રાજાએ પહેલેથી પસંદ કરી છે અને તમે ધર્મ પાળનારા શ્રેષ્ઠ છો; ગંગાપુત્ર, તમે શક્તિશાળી છો, તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે કરો.
સૂત ઉવાચ એવમુક્તસ્તયા તત્ર કન્યયા કુરુનન્દનઃ । અપૃચ્છત્ બ્રાહ્મણાન્વૃદ્ધાન્માતરં સચિવાંસ્તથા
સૂતાએ કહ્યું: એ કન્યાએ આમ કહ્યું ત્યારે, કુરુઓના આનંદભાઈએ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણો, માતા અને મંત્રીઓની સલાહ લીધી.
સર્વેષાં મતમાજ્ઞાય ગાઙ્ગેયો ધર્મવિત્તમઃ । ગચ્છેતિ કન્યકાં પ્રાહ યથારુચિ વરાનને
બધાની વાત સાંભળી, ધર્મને સારી રીતે જાણનારા ગાંગેય ભીષ્મે સુંદરમુખી કન્યાને કહ્યું: 'તમે તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે જાઓ.'
વિસર્જિતાથ સા તેન ગતા શાલ્વનિકેતનમ્ । ઉવાચ તં વરારોહા રાજાનં મનસેપ્સિતમ્
પછી, ભીષ્મે મુક્ત કરી, તે કન્યા શાલ્વના ઘરે ગઈ અને પોતાના મનગમતા રાજાને, જે તેના હૃદયને આનંદ આપતો હતો, મળીને બોલી.
વિનિર્મુક્તાસ્મિ ભીષ્મેણ ત્વન્મનસ્કેતિ ધર્મતઃ । આગતાસ્મિ મહારાજ ગૃહાણાદ્ય કરં મમ
ભીષ્મે મને ધર્મ પ્રમાણે મુક્ત કરી છે, હવે હું મનથી પણ તમારી છું; મહારાજ, હું આવી છું—આજે મારા હાથ પકડી લો.
ધર્મપત્ની તવાત્યન્તં ભવામિ નૃપસત્તમ । ચિન્તિતોઽસિ મયા પૂર્વં ત્વયાહં નાત્ર સંશયઃ
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું તારી ધર્મપત્ની બનીશ; મેં તને પહેલેથી જ મનમાં ઇચ્છ્યો છે, આમાં કોઈ શંકા નથી.
શાલ્વ ઉવાચ ગૃહીતા ત્વં વરારોહે ભીષ્મેણ પશ્યતો મમ । રથે સંસ્થાપિતા તેન ન ગ્રહીષ્યે કરં તવ
શાલ્વએ કહ્યું: સુંદરિ, તને ભીષ્મએ મારી આંખ સામે પકડી હતી અને રથમાં બેસાડી હતી, તેથી હું તારો હાથ સ્વીકારી શકતો નથી.
પરોચ્છિષ્ટાં ચ કઃ કન્યાં ગૃહ્ણાતિ મતિમાન્નરઃ । અતોઽહં ન ગ્રહીષ્યામિ ત્યક્તાં ભીષ્મેણ માતૃવત્
બીજાના સ્પર્શથી જે કન્યા પરાઈ થઈ ગઈ હોય, એવીને સમજદાર પુરુષ ક્યારેય સ્વીકારતો નથી; એટલે ભીષ્મે જે ત્યજી દીધી, એવી તને હું પણ સ્વીકારતો નથી.
રુદતી વિલપન્તી સા ત્યક્તા તેન મહાત્મના । પુનર્ભીષ્મં સમાગત્ય રુદતી ચેદમબ્રવીત્
એ મહાન આત્માએ જ્યારે તેને ત્યજી દીધી, ત્યારે એ રડતી અને દુઃખ વ્યક્ત કરતી ફરી ભીષ્મ પાસે ગઈ અને રડતાં રડતાં કહ્યું:
શાલ્વો મુક્તાં ત્વયા વીર ન ગૃહ્ણાતિ ગૃહાણ મામ્ । ધર્મજ્ઞોઽસિ મહાભાગ મરિષ્યામ્યન્યથા હ્યહમ્
વીર, શાલ્વ મને સ્વીકારતો નથી કારણ કે તું મને મુક્ત કરી દીધી; હવે તું જ મને સ્વીકાર, ધર્મને જાણનારા સુખી, નહિ તો હું મરી જઈશ.
ભીષ્મ ઉવાચ અન્યચિત્તાં કથં ત્વાં વૈ ગૃહ્ણામિ વરવર્ણિનિ । પિતરં સ્વં વરારોહે વ્રજ શીઘ્નં નિરાકુલા
ભીષ્મએ કહ્યું: સુંદરિ, તારો મન બીજામાં છે, તો હું તને કેવી રીતે સ્વીકારું? તું ચિંતા કર્યા વિના ઝડપથી તારા પિતાજી પાસે જા.
તથોક્તા સા તુ ભીષ્મેણ જગામ વનમેવ હિ । તપશ્ચકાર વિજને તીર્થે પરમપાવને
ભીષ્મના આ શબ્દો સાંભળીને એ વનમાં ગઈ અને એકાંતમાં પવિત્ર તીર્થ પર કઠિન તપસ્યા કરવા લાગી.
દ્વે ભાર્યે ચાતિરૂપાઢ્યે તસ્ય રાજ્ઞો બભૂવતુઃ । અમ્બાલિકા ચામ્બિકા ચ કાશિરાજસુતે શુભે
એ રાજાને બે પત્નીઓ હતી, બંને અત્યંત સુંદર—કાશીરાજની પુત્રીઓ, અમ્બિકા અને અંબાલિકા.
રાજા વિચિત્રવીર્યોઽસૌ તાભ્યાં સહ મહાબલઃ । રેમે નાનાવિહારૈશ્ચ ગૃહે ચોપવને તથા
મહાબળશાળી વિચિત્રવીર્ય રાજા એ બંને સાથે ઘર અને ઉદ્યાનમાં વિવિધ રમણીઓમાં આનંદ માણતો હતો.
વર્ષાણિ નવ રાજેન્દ્રઃ કુર્વન્ ક્રીડા મનોરમામ્ । પ્રાપાસૌ મરણં ભૂયો ગૃહીતો રાજયક્ષ્મણા
રાજાએ નવ વર્ષ સુખપૂર્વક વિતાવ્યા, પછી રાજયક્ષ્મા રોગથી પીડાઈ મૃત્યુ પામ્યો.