વિચિત્રવીર્યનામાસૌ દ્વિતીયઃ સમજાયત । સોઽપિ સર્વગુણોપેતઃ શન્તનોઃ સુખવર્ધનઃ
બીજો પુત્ર, વિચિત્રવીર્ય નામે, જન્મ્યો; તે પણ સર્વ ગુણોથી ભરપૂર હતો અને શાંતનુને આનંદ આપતો હતો.
ગાઙ્ગેયઃ પ્રથમસ્તસ્ય મહાવીરો બલાધિકઃ । તથૈવ તૌ સુતૌ જાતૌ સત્યવત્યાં મહાબલૌ
તેમાં પ્રથમ ગંગાપુત્ર, મહાન વીર અને બળવાન હતો; તેમ જ સત્યવતીના બંને પુત્રો પણ અત્યંત શક્તિશાળી હતા.
શન્તનુસ્તાન્સુતાન્વીક્ષ્ય સર્વલક્ષણસંયુતાન્ । અમંસ્તાજય્યમાત્માનં દેવાદીનાં મહામનાઃ
શાંતનુએ પોતાના પુત્રોને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત જોઈને, મનમાં પોતાને દેવો કરતાં પણ અજય માન્યા.
અથ કાલેન કિયતા શન્તનુઃ કાલપર્યયાત્ । તત્યાજ દેહં ધર્માત્મા દેહી જીર્ણમિવામ્બરમ્
થોડા સમય પછી, ધર્મનિષ્ઠ શાંતનુએ સમયના ક્રમથી પોતાનું શરીર ત્યજી દીધું, જેમ જૂનું વસ્ત્ર છોડાય છે તેમ.
કાલધર્મગતે રાજ્ઞિ ભીષ્મશ્ચક્રે વિધાનતઃ । પ્રેતકાર્યાણિ સર્વાણિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ
રાજા સમયના નિયમ પ્રમાણે અવસાન પામ્યા પછી, ભીષ્મએ સર્વ અંત્યક્રિયા અને વિવિધ દાનવિધિઓ નિયમસર કર્યા.
ચિત્રાઙ્ગદં તતો રાજ્યે સ્થાપયામાસ વીર્યવાન્ । સ્વયં ન કૃતવાન્ રાજ્યં તસ્માદ્દેવવ્રતોઽભવત્
પછી ભીષ્મએ બલવાન ચિત્રાંગદને રાજગાદી પર બેસાડ્યો; પોતે રાજપદ ગ્રહણ કર્યું નહીં, તેથી દેવવ્રત ભીષ્મ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
ચિત્રાઙ્ગદસ્તુ વીર્યેણ પ્રમત્તઃ પરદુઃખદઃ । બભૂવ બલવાન્વીરઃ સત્યવત્યાત્મજઃ શુચિઃ
સત્યવતીનો પુત્ર ચિત્રાંગદ, શુદ્ધ અને બલવાન હતો, પણ પોતાની તાકાતમાં ઉન્મત્ત બની, બીજા લોકોને દુઃખ આપતો રહ્યો.
અથૈકદા મહાબાહુઃ સૈન્યેન મહતાવૃતઃ । પ્રચચાર વનોદ્દેશાત્પશ્યન્વધ્યાન્મૃગાન્ રુરૂન્
એક વખત, તે મહાબાહુ રાજા મોટી સેના સાથે વનમાં ફરતો, હરણ અને રૂરૂઓનો શિકાર કરતા જોવા લાગ્યો.
ચિત્રાઙ્ગદસ્તુ ગન્ધર્વો દૃષ્ટ્વા તં માર્ગગં નૃપમ્ । ઉત્તતારાન્તિકં ભૂમેર્વિમાનવરમાસ્થિતઃ
ત્યાં ચિત્રાંગદ નામનો ગંધર્વે, રસ્તે જતા રાજાને જોઈ, સુંદર વિમાનમાં બેઠો હતો અને જમીન પાસે ઉતર્યો.
તત્રાભૂચ્ચ મહદ્યુદ્ધં તયોઃ સદૃશવીર્યયોઃ । કુરુક્ષેત્રે મહાસ્થાને ત્રીણિ વર્ષાણિ તાપસાઃ
કુરુક્ષેત્રના પવિત્ર સ્થળે, બન્ને સમાન બલવાન વીરોએ ત્રણ વર્ષ સુધી મહાયુદ્ધ કર્યું, હે તપસ્વીઓ.
ઇન્દ્રલોકમવાપાશુ ગન્ધર્વેણ હતો રણે । ભીષ્મઃ શ્રુત્વા ચકારાશુ તસ્યૌર્ધ્વદૈહિકં તદા
યુદ્ધમાં ગંધર્વે તેને મારી નાખ્યો, અને તે તરત ઇન્દ્રલોક પામી ગયો; ભીષ્મએ આ સાંભળી, તરત તેની અંત્યક્રિયા કરી.
ગાઙ્ગેયઃ કૃતશોકસ્તુ મન્ત્રિભિઃ પરિવારિતઃ । વિચિત્રવીર્યનામાનં રાજ્યેશં ચ ચકાર હ
ગંગાપુત્ર ભીષ્મ, દુઃખી હોવા છતાં, મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા, વિચિત્રવીર્યને રાજપદે બેસાડ્યા.
મન્ત્રિભિર્બોધિતા પશ્ચાદ્ગુરુભિશ્ચ મહાત્મભિઃ । સ્વપુત્રં રાજ્યગં દૃષ્ટ્વા પુત્રશોકહતાપિ ચ
મંત્રીઓ અને મહાન ગુરુઓએ સમજાવ્યા પછી, પોતાના પુત્રને સિંહાસન પર બેસેલો જોઈને, દીકરાના દુઃખથી પીડાયેલી હોવા છતાં, તેણી સંતોષ પામી.
સત્યવત્યતિસન્તુષ્ટા બભૂવ વરવર્ણિની । વ્યાસોઽપિ ભ્રાતરં શ્રુત્વા રાજાનં મુદિતોઽભવત્
સત્યવતી ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈ અને સુંદરતા સાથે તેજમાન લાગી; અને વ્યાસ પણ પોતાનો ભાઈ રાજા બન્યો છે એ સાંભળીને આનંદિત થયો.
યૌવનં પરમં પ્રાપ્તઃ સત્યવત્યાઃ સુતઃ શુભઃ । ચકાર ચિન્તાં ભીષ્મોઽપિ વિવાહાર્થં કનીયસઃ
સત્યવતીનો શુભ અને સજ્જન પુત્ર યુવાનીના ઉત્તમ વયે પહોંચ્યો ત્યારે, ભીષ્મને પણ પોતાના નાના ભાઈના લગ્નની ચિંતા થવા લાગી.
કાશિરાજસુતાસ્તિસ્રઃ સર્વલક્ષણસંયુતાઃ । તેન રાજ્ઞા વિવાહાર્થં સ્થાપિતાશ્ચ સ્વયંવરે
કાશીના રાજાની ત્રણેય પુત્રીઓ, સર્વ ગુણોથી યુક્ત, તેમના પિતાએ લગ્ન માટે સ્વયંવરમાં રજૂ કરી.
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સમાહૂતાઃ સહસ્રશઃ । ઇચ્છાસ્વયંવરાર્થં વૈ પૂજ્યમાનાઃ સમાગતાઃ
હજારો રાજાઓ અને રાજકુમારોને આમંત્રિત કરી, સૌને આદરપૂર્વક બેસાડવામાં આવ્યા, અને બધા સ્વયંવર જીતવાની ઈચ્છા રાખીને એકઠા થયા.
તત્ર ભીષ્મો મહાતેજાસ્તા જહાર બલેન વૈ । નિર્મથ્ય રાજકં સર્વં રથેનૈકેન વીર્યવાન્
ત્યાં ભીષ્મે પોતાના બળથી, એકમાત્ર રથ પર બેઠા રહીને, તમામ રાજાઓને હરાવી, તે ત્રણેય કન્યાઓને લઈ લીધા.
સ જિત્વા પાર્થિવાન્સર્વાંસ્તાશ્ચાદાય મહારથઃ । બાહુવીર્યેણ તેજસ્વી હ્યાસસાદ ગજાહ્વયમ્
બધા રાજાઓને જીત્યા પછી, તે મહારથી, પોતાના બાહુબળ અને તેજથી, કન્યાઓને લઈ હસ્તિનાપુર પહોંચ્યો.
માતૃવદ્ભગિનીવચ્ચ પુત્રીવચ્ચિન્તયન્કિલ । તિસ્રઃ સમાનયામાસ કન્યકા વામલોચનાઃ
માતા, બહેન કે પુત્રી જેવો ભાવ રાખીને, ભીષ્મે તે ત્રણેય સુંદર નેત્રવાળી કન્યાઓને એકસાથે લાવ્યો.
સત્યવત્યૈ નિવેદ્યાશુ દ્વિજાનાહૂય સત્વરઃ । દૈવજ્ઞાન્વેદવિદુષઃ પર્યપૃચ્છચ્છુભં દિનમ્
ભીષ્મે તરત જ સત્યવતીને જાણ કરી, વિદ્વાન બ્રાહ્મણો અને જ્યોતિષીઓ બોલાવી, શુભ દિવસ વિશે પૂછ્યું.
કૃત્વા વિવાહસમ્ભારં યદા વૈ ભ્રાતરં નિજમ્ । વિચિત્રવીર્યં ધર્મિષ્ઠં વિવાહયતિ તા યદા
લગ્નની બધી તૈયારી થઈ ગયા પછી, ભીષ્મે પોતાના ધર્મનિષ્ઠ ભાઈ વિચિત્રવીર્યનું લગ્ન તે કન્યાઓ સાથે કરાવવાનું નક્કી કર્યું.
તદા જ્યેષ્ઠાપ્યુવાચેદં કન્યકા જાહ્નવીસુતમ્ । લજ્જમાનાસિતાપાઙ્ગી તિસૄણાં ચારુલોચના
ત્યારે, ત્રણમાંથી મોટી કન્યા, શરમથી નીચે જોઈ, કાળી આંખવાળી, ગંગાપુત્ર ભીષ્મને સૌની હાજરીમાં બોલી.
ગઙ્ગાપુત્ર કુરુશ્રેષ્ઠ ધર્મજ્ઞ કુલદીપક । મયા સ્વયંવરે શાલ્વો વૃતોઽસ્તિ મનસા નૃપઃ
ગંગાપુત્ર, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મને જાણનારા અને કુળના દીપક, મેં સ્વયંવરમાં મનથી શાલ્વ રાજાને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે.
વૃતાહં તેન રાજ્ઞા વૈ ચિત્તે પ્રેમસમાકુલે । યથાયોગ્યં કુરુષ્વાદ્ય કુલસ્યાસ્ય પરન્તપ
મને એ રાજાએ પસંદ કરી હતી અને મારું હૃદય પ્રેમથી ભરેલું છે; આજે, દુશ્મનોને જીતનારા, આ કુટુંબ માટે યોગ્ય જે હોય તે કરો.
તેનાહં વૃતપૂર્વાઽસ્મિ ત્વં ચ ધર્મભૃતાં વરઃ । બલવાનસિ ગાઙ્ગેય યથેચ્છસિ તથા કુરુ
મને એ રાજાએ પહેલેથી પસંદ કરી છે અને તમે ધર્મ પાળનારા શ્રેષ્ઠ છો; ગંગાપુત્ર, તમે શક્તિશાળી છો, તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે કરો.
સૂત ઉવાચ એવમુક્તસ્તયા તત્ર કન્યયા કુરુનન્દનઃ । અપૃચ્છત્ બ્રાહ્મણાન્વૃદ્ધાન્માતરં સચિવાંસ્તથા
સૂતાએ કહ્યું: એ કન્યાએ આમ કહ્યું ત્યારે, કુરુઓના આનંદભાઈએ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણો, માતા અને મંત્રીઓની સલાહ લીધી.
સર્વેષાં મતમાજ્ઞાય ગાઙ્ગેયો ધર્મવિત્તમઃ । ગચ્છેતિ કન્યકાં પ્રાહ યથારુચિ વરાનને
બધાની વાત સાંભળી, ધર્મને સારી રીતે જાણનારા ગાંગેય ભીષ્મે સુંદરમુખી કન્યાને કહ્યું: 'તમે તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે જાઓ.'
વિસર્જિતાથ સા તેન ગતા શાલ્વનિકેતનમ્ । ઉવાચ તં વરારોહા રાજાનં મનસેપ્સિતમ્
પછી, ભીષ્મે મુક્ત કરી, તે કન્યા શાલ્વના ઘરે ગઈ અને પોતાના મનગમતા રાજાને, જે તેના હૃદયને આનંદ આપતો હતો, મળીને બોલી.
વિનિર્મુક્તાસ્મિ ભીષ્મેણ ત્વન્મનસ્કેતિ ધર્મતઃ । આગતાસ્મિ મહારાજ ગૃહાણાદ્ય કરં મમ
ભીષ્મે મને ધર્મ પ્રમાણે મુક્ત કરી છે, હવે હું મનથી પણ તમારી છું; મહારાજ, હું આવી છું—આજે મારા હાથ પકડી લો.