તાનેતાન્વીક્ષ્ય પુત્રં ચ લોકાન્તરિતમપ્યુત । વ્યાસઃ શોકસમાક્રાન્તો ગમનાયાકરોન્મતિમ્
એ બધાને અને પોતાના પુત્રને પણ લોકમાંથી વિદાય પામેલા જોઈ, વ્યાસજી શોકથી ઘેરાઈને, પોતે પણ ચાલવા માટે મનમાં વિચાર કર્યો.
સસ્માર મનસા વ્યાસસ્તાં નિષાદસુતાં શુભામ્ । માતરં જાહ્નવીતીરે મુક્તાં શોકસમન્વિતામ્
વ્યાસજીએ મનમાં એ પવિત્ર નિષાદકન્યાને યાદ કરી, જે તેમની માતા હતી અને જાહ્નવીના કાંઠે દુઃખમુક્ત રહી રહી હતી.
સ્મૃત્વા સત્યવતીં વ્યાસસ્ત્યક્ત્વા તં પર્વતોત્તમમ્ । આજગામ મહાતેજા જન્મસ્થાનં સ્વકં મુનિઃ
સત્યવતીને યાદ કરીને, વ્યાસજી એ ઉંચા પર્વતને છોડીને, મહાતેજસ્વી મુનિ પોતાના જન્મસ્થાને ગયા.
દ્વીપં પ્રાપ્યાથ પપ્રચ્છ ક્વ ગતા સા વરાનના । નિષાદાસ્તં સમાચખ્યુર્દત્તા રાજ્ઞે તુ કન્યકા
દ્વીપ પર પહોંચી, તેમણે પૂછ્યું: 'એ સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રી ક્યાં ગઈ?' નિષાદોએ કહ્યું: 'એ કન્યાને રાજાને આપી દેવામાં આવી હતી.'
દાશરાજોઽપિ સમ્પૂજ્ય વ્યાસં પ્રીતિપુરઃસરમ્ । સ્વાગતેનાભિસત્કૃત્ય પ્રોવાચ વિહિતાઞ્જલિઃ
દશરાજાએ વ્યાસજીનું ખૂબ સન્માનપૂર્વક પૂજન કર્યું, હર્ષથી તેમને આવકાર આપ્યો અને હાથ જોડીને કહ્યું.
દાશરાજ ઉવાચ અદ્ય મે સફલં જન્મ પાવિતં નઃ કુલં મુને । દેવાનામપિ દુર્દર્શં યજ્જાતં તવ દર્શનમ્
દશરાજાએ કહ્યું: આજે મારું જન્મ સફળ થયું અને અમારા વંશનું પવિત્રતા વધ્યું, હે મુનિ, કેમ કે દેવતાઓને પણ જે દર્શન દુર્લભ છે, તે આપનું દર્શન મને મળ્યું છે.
યદર્થમાગતોઽસિ ત્વં તદ્બ્રૂહિ દ્વિજસત્તમ । અપિ દારા ધનં પુત્રાસ્ત્વદાયત્તમિદં વિભો
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આપ જે કામ માટે આવ્યા છો, તે કૃપા કરીને કહો. મારી પત્નીઓ, ધન અને પુત્રો—આ બધું આપના હુકમમાં છે, હે મહાન.
સરસ્વત્યાસ્તટે રમ્યે ચકારાશ્રમમણ્ડલમ્ । વ્યાસસ્તપઃસમાયુક્તસ્તત્રૈવાસ સમાહિતઃ
સરસ્વતીના સુંદર કાંઠે વ્યાસજીએ આશ્રમ બનાવ્યો અને ત્યાં તપમાં લીન રહીને એકાગ્રતાથી નિવાસ કર્યો.
સત્યવત્યાઃ સુતૌ જાતૌ શન્તનોરમિતદ્યુતેઃ । મત્વા તૌ ભ્રાતરૌ વ્યાસઃ સુખમાપ વને સ્થિતઃ
જ્યારે સત્યવતીના બે દીકરા, શાંતનુના તેજસ્વી વંશજો, જન્મ્યા, ત્યારે વ્યાસજીએ તેમને ભાઈ માનીને વનમાં આનંદથી રહેવા લાગ્યા.
ચિત્રાઙ્ગદઃ પ્રથમજો રૂપવાઞ્છત્રુતાપનઃ । બભૂવ નૃપતેઃ પુત્રઃ સર્વલક્ષણસંયુતઃ
પ્રથમ પુત્ર ચિત્રાંગદ સુંદર, શત્રુઓને હરાવનાર અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત રાજપુત્ર થયો.
વિચિત્રવીર્યનામાસૌ દ્વિતીયઃ સમજાયત । સોઽપિ સર્વગુણોપેતઃ શન્તનોઃ સુખવર્ધનઃ
બીજો પુત્ર, વિચિત્રવીર્ય નામે, જન્મ્યો; તે પણ સર્વ ગુણોથી ભરપૂર હતો અને શાંતનુને આનંદ આપતો હતો.
ગાઙ્ગેયઃ પ્રથમસ્તસ્ય મહાવીરો બલાધિકઃ । તથૈવ તૌ સુતૌ જાતૌ સત્યવત્યાં મહાબલૌ
તેમાં પ્રથમ ગંગાપુત્ર, મહાન વીર અને બળવાન હતો; તેમ જ સત્યવતીના બંને પુત્રો પણ અત્યંત શક્તિશાળી હતા.
શન્તનુસ્તાન્સુતાન્વીક્ષ્ય સર્વલક્ષણસંયુતાન્ । અમંસ્તાજય્યમાત્માનં દેવાદીનાં મહામનાઃ
શાંતનુએ પોતાના પુત્રોને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત જોઈને, મનમાં પોતાને દેવો કરતાં પણ અજય માન્યા.
અથ કાલેન કિયતા શન્તનુઃ કાલપર્યયાત્ । તત્યાજ દેહં ધર્માત્મા દેહી જીર્ણમિવામ્બરમ્
થોડા સમય પછી, ધર્મનિષ્ઠ શાંતનુએ સમયના ક્રમથી પોતાનું શરીર ત્યજી દીધું, જેમ જૂનું વસ્ત્ર છોડાય છે તેમ.
કાલધર્મગતે રાજ્ઞિ ભીષ્મશ્ચક્રે વિધાનતઃ । પ્રેતકાર્યાણિ સર્વાણિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ
રાજા સમયના નિયમ પ્રમાણે અવસાન પામ્યા પછી, ભીષ્મએ સર્વ અંત્યક્રિયા અને વિવિધ દાનવિધિઓ નિયમસર કર્યા.
ચિત્રાઙ્ગદં તતો રાજ્યે સ્થાપયામાસ વીર્યવાન્ । સ્વયં ન કૃતવાન્ રાજ્યં તસ્માદ્દેવવ્રતોઽભવત્
પછી ભીષ્મએ બલવાન ચિત્રાંગદને રાજગાદી પર બેસાડ્યો; પોતે રાજપદ ગ્રહણ કર્યું નહીં, તેથી દેવવ્રત ભીષ્મ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
ચિત્રાઙ્ગદસ્તુ વીર્યેણ પ્રમત્તઃ પરદુઃખદઃ । બભૂવ બલવાન્વીરઃ સત્યવત્યાત્મજઃ શુચિઃ
સત્યવતીનો પુત્ર ચિત્રાંગદ, શુદ્ધ અને બલવાન હતો, પણ પોતાની તાકાતમાં ઉન્મત્ત બની, બીજા લોકોને દુઃખ આપતો રહ્યો.
અથૈકદા મહાબાહુઃ સૈન્યેન મહતાવૃતઃ । પ્રચચાર વનોદ્દેશાત્પશ્યન્વધ્યાન્મૃગાન્ રુરૂન્
એક વખત, તે મહાબાહુ રાજા મોટી સેના સાથે વનમાં ફરતો, હરણ અને રૂરૂઓનો શિકાર કરતા જોવા લાગ્યો.
ચિત્રાઙ્ગદસ્તુ ગન્ધર્વો દૃષ્ટ્વા તં માર્ગગં નૃપમ્ । ઉત્તતારાન્તિકં ભૂમેર્વિમાનવરમાસ્થિતઃ
ત્યાં ચિત્રાંગદ નામનો ગંધર્વે, રસ્તે જતા રાજાને જોઈ, સુંદર વિમાનમાં બેઠો હતો અને જમીન પાસે ઉતર્યો.
તત્રાભૂચ્ચ મહદ્યુદ્ધં તયોઃ સદૃશવીર્યયોઃ । કુરુક્ષેત્રે મહાસ્થાને ત્રીણિ વર્ષાણિ તાપસાઃ
કુરુક્ષેત્રના પવિત્ર સ્થળે, બન્ને સમાન બલવાન વીરોએ ત્રણ વર્ષ સુધી મહાયુદ્ધ કર્યું, હે તપસ્વીઓ.
ઇન્દ્રલોકમવાપાશુ ગન્ધર્વેણ હતો રણે । ભીષ્મઃ શ્રુત્વા ચકારાશુ તસ્યૌર્ધ્વદૈહિકં તદા
યુદ્ધમાં ગંધર્વે તેને મારી નાખ્યો, અને તે તરત ઇન્દ્રલોક પામી ગયો; ભીષ્મએ આ સાંભળી, તરત તેની અંત્યક્રિયા કરી.
ગાઙ્ગેયઃ કૃતશોકસ્તુ મન્ત્રિભિઃ પરિવારિતઃ । વિચિત્રવીર્યનામાનં રાજ્યેશં ચ ચકાર હ
ગંગાપુત્ર ભીષ્મ, દુઃખી હોવા છતાં, મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા, વિચિત્રવીર્યને રાજપદે બેસાડ્યા.
મન્ત્રિભિર્બોધિતા પશ્ચાદ્ગુરુભિશ્ચ મહાત્મભિઃ । સ્વપુત્રં રાજ્યગં દૃષ્ટ્વા પુત્રશોકહતાપિ ચ
મંત્રીઓ અને મહાન ગુરુઓએ સમજાવ્યા પછી, પોતાના પુત્રને સિંહાસન પર બેસેલો જોઈને, દીકરાના દુઃખથી પીડાયેલી હોવા છતાં, તેણી સંતોષ પામી.
સત્યવત્યતિસન્તુષ્ટા બભૂવ વરવર્ણિની । વ્યાસોઽપિ ભ્રાતરં શ્રુત્વા રાજાનં મુદિતોઽભવત્
સત્યવતી ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈ અને સુંદરતા સાથે તેજમાન લાગી; અને વ્યાસ પણ પોતાનો ભાઈ રાજા બન્યો છે એ સાંભળીને આનંદિત થયો.
યૌવનં પરમં પ્રાપ્તઃ સત્યવત્યાઃ સુતઃ શુભઃ । ચકાર ચિન્તાં ભીષ્મોઽપિ વિવાહાર્થં કનીયસઃ
સત્યવતીનો શુભ અને સજ્જન પુત્ર યુવાનીના ઉત્તમ વયે પહોંચ્યો ત્યારે, ભીષ્મને પણ પોતાના નાના ભાઈના લગ્નની ચિંતા થવા લાગી.
કાશિરાજસુતાસ્તિસ્રઃ સર્વલક્ષણસંયુતાઃ । તેન રાજ્ઞા વિવાહાર્થં સ્થાપિતાશ્ચ સ્વયંવરે
કાશીના રાજાની ત્રણેય પુત્રીઓ, સર્વ ગુણોથી યુક્ત, તેમના પિતાએ લગ્ન માટે સ્વયંવરમાં રજૂ કરી.
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સમાહૂતાઃ સહસ્રશઃ । ઇચ્છાસ્વયંવરાર્થં વૈ પૂજ્યમાનાઃ સમાગતાઃ
હજારો રાજાઓ અને રાજકુમારોને આમંત્રિત કરી, સૌને આદરપૂર્વક બેસાડવામાં આવ્યા, અને બધા સ્વયંવર જીતવાની ઈચ્છા રાખીને એકઠા થયા.
તત્ર ભીષ્મો મહાતેજાસ્તા જહાર બલેન વૈ । નિર્મથ્ય રાજકં સર્વં રથેનૈકેન વીર્યવાન્
ત્યાં ભીષ્મે પોતાના બળથી, એકમાત્ર રથ પર બેઠા રહીને, તમામ રાજાઓને હરાવી, તે ત્રણેય કન્યાઓને લઈ લીધા.
સ જિત્વા પાર્થિવાન્સર્વાંસ્તાશ્ચાદાય મહારથઃ । બાહુવીર્યેણ તેજસ્વી હ્યાસસાદ ગજાહ્વયમ્
બધા રાજાઓને જીત્યા પછી, તે મહારથી, પોતાના બાહુબળ અને તેજથી, કન્યાઓને લઈ હસ્તિનાપુર પહોંચ્યો.
માતૃવદ્ભગિનીવચ્ચ પુત્રીવચ્ચિન્તયન્કિલ । તિસ્રઃ સમાનયામાસ કન્યકા વામલોચનાઃ
માતા, બહેન કે પુત્રી જેવો ભાવ રાખીને, ભીષ્મે તે ત્રણેય સુંદર નેત્રવાળી કન્યાઓને એકસાથે લાવ્યો.