ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય સમુત્તસ્થૌ પ્રતાપવાન્ । ન ચકાર બાહુયુદ્ધં દેવ્યા સહ નનામ તામ્
થોડી વારમાં જ સંજ્ઞાનમાં આવી, તે પરાક્રમી ઊભો થયો; તેણે દેવી સાથે હાથાપાઈ કરી નહિ, પણ તેને નમન કર્યું.
દેવ્યાશ્ચાસ્ત્રં સ ચિચ્છેદ જગ્રાહ ચ સ્વતેજસા । નાસ્ત્રં ચિક્ષેપ તાં ભક્તો માતૃભક્ત્યા તુ વૈષ્ણવઃ
તેણે દેવીનું અસ્ત્ર કાપી નાખ્યું અને પોતાનાં તેજથી પકડી લીધું; પણ માતૃભક્તિ અને વૈષ્ણવ ભાવે, તેણે દેવી પર અસ્ત્ર ફેંક્યું નહીં.
ગૃહીત્વા દાનવં દેવી ભ્રામયિત્વા પુનઃ પુનઃ । ઊર્ધ્વં ચ પ્રાપયામાસ મહાવેગેન કોપિતા
દેવીએ દાનવને પકડીને વારંવાર ઘુમાવી, પછી ગુસ્સામાં આવીને ખૂબ જોરથી ઉપર ફેંકી દીધો.
ઊર્ધ્વાત્પપાત વેગેન શઙ્ખચૂડઃ પ્રતાપવાન્ । નિપત્ય ચ સમુત્તસ્થૌ પ્રણમ્ય ભદ્રકાલિકામ્
ઉપરથી શક્તિશાળી શંખચૂડ ઝડપથી નીચે પડ્યો; પડીને, તે ઊભો થયો અને ભદ્રકાળી માતાને વંદન કર્યું.
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણં વિમાનં સુમનોહરમ્ । આરુરોહ હર્ષયુક્તો ન વિશ્રાન્તો મહારણે
પછી તે આનંદથી સુંદર રત્નોથી બનેલા વિમાનમાં ચઢ્યો, અને મહાયુદ્ધમાં થાક્યા વિના આગળ વધ્યો.
દાનવાનાં ચ ક્ષતજં સા દેવી ચ પપૌ ક્ષુધા । પીત્વા ભુક્ત્વા ભદ્રકાલી જગામ શઙ્કરાન્તિકમ્
દેવીને ભૂખ લાગી હતી, તેથી તેણે દાનવોનું લોહી પીધું; પીધાં અને ખાધાં પછી ભદ્રકાળી શંકરજી પાસે ગઈ.
ઉવાચ રણવૃત્તાન્તં પૌર્વાપર્યં યથાક્રમમ્ । શ્રુત્વા જહાસ શમ્ભુશ્ચ દાનવાનાં વિનાશનમ્
તેણે યુદ્ધની આખી વાત ક્રમવાર કહી, અને દાનવોના વિનાશની વાત સાંભળી શંભુ હસી પડ્યા.
લક્ષં ચ દાનવેન્દ્રાણામવશિષ્ટં રણેઽધુના । ભુઞ્જન્ત્યા નિર્ગતં વક્ત્રાત્તદન્યં ભુક્તમીશ્વર
હવે યુદ્ધમાં લાખ જેટલા દાનવરાજાઓ બાકી છે; જ્યારે તે ખાઈ રહી હતી, ત્યારે તેના મોઢામાંથી જે બહાર આવ્યું, તે બીજાએ ખાઈ લીધું, હે ઈશ્વર.
સંગ્રામે દાનવેન્દ્રં ચ હન્તું પાશુપતેન વૈ । અવધ્યસ્તવ રાજેતિ વાગ્બભૂવાશરીરિણી
યુદ્ધમાં જ્યારે દાનવરાજને પાશુપતાસ્ત્રથી મારવાનો સમય આવ્યો, ત્યારે આકાશવાણી થઈ—'હે રાજા, તું તેને મારી શકતો નથી.'
રાજેન્દ્રશ્ચ મહાજ્ઞાની મહાબલપરાક્રમઃ । ન ચ ચિક્ષેપ મય્યસ્ત્રં ચિચ્છેદ મમ સાયકમ્
અને દાનવરાજ, જે મહાજ્ઞાની અને મહાબળવાન હતો, તેણે મારા પર કોઈ શસ્ત્ર ચલાવ્યું નહીં, પણ મારા તીણને કાપી નાખ્યું.
શઙ્ખચૂડવધવર્ણનમ્ શિવસ્તત્ત્વં સમાકર્ણ્ય તત્ત્વજ્ઞાનવિશારદઃ । યયૌ સ્વયં ચ સમરે સ્વગણૈઃ સહ નારદ
શંખચૂડના મૃત્યુનું વર્ણન સાંભળીને, સત્યજ્ઞાનમાં પારંગત શિવજી પોતે પોતાના ગણો સાથે યુદ્ધભૂમિમાં ગયા, હે નારદ.
શઙ્ખચૂડઃ શિવં દૃષ્ટ્વા વિમાનાદવરુહ્ય ચ । નનામ પરયા ભક્ત્યા શિરસા દણ્ડવદ્ભુવિ
શંખચૂડએ શિવજીને જોઈને વિમાનમાંથી નીચે ઉતરી, ખૂબ ભક્તિપૂર્વક જમીન પર શિષ્પાત કરી વંદન કર્યું.
તં પ્રણમ્ય ચ વેગેન વિમાનમારુરોહ સઃ । તૂર્ણં ચકાર સન્નાહં ધનુર્જગ્રાહ દુર્વહમ્
પછી તેણે તેમને વંદન કરીને તરત જ વિમાનમાં ચઢી, ઝડપથી કવચ પહેરી અને ભારે ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
શિવદાનવયોર્યુદ્ધં પૂર્ણમબ્દશતં પુરા । ન બભૂવતુરન્યોન્યં બ્રહ્મઞ્જયપરાજયૌ
પહેલાં, શિવજી અને દાનવ વચ્ચેનું યુદ્ધ પૂરા સો વર્ષ ચાલ્યું, પણ કોઈ જીત્યો કે હાર્યો નહીં, હે બ્રાહ્મણ.
ન્યસ્તશસ્ત્રશ્ચ ભગવાન્ ન્યસ્તશસ્ત્રશ્ચ દાનવઃ । રથસ્થઃ શઙ્ખચૂડશ્ચ વૃષસ્થો વૃષભધ્વજઃ
બંને ભગવાન અને દાનવે શસ્ત્ર મૂકી દીધાં; શંખચૂડ રથ પર અને વૃષભધ્વજ પોતાના વાછડાં પર ઊભા રહ્યા.
દાનવાનાં ચ શતકમુદ્ધૃતં ચ બભૂવ હ । રણે યે યે મૃતાઃ શમ્ભુર્જીવયામાસ તાન્વિભુઃ
યુદ્ધમાં મરેલા દાનવોમાંથી શંભુએ સો દાનવોને જીવિત કર્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે વૃદ્ધબ્રાહ્મણઃ પરમાતુરઃ । આગત્ય ચ રણસ્થાનમુવાચ દાનવેશ્વરમ્
એ સમયે એક વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ, ખૂબ જ દુઃખી, યુદ્ધના મેદાનમાં આવ્યો અને દાનવના રાજાને કહ્યું.
વૃદ્ધબ્રાહ્મણ ઉવાચ દેહિ ભિક્ષાં ચ રાજેન્દ્ર મહ્યં વિપ્રાય સામ્પ્રતમ્ । ત્વં સર્વસમ્પદાં દાતા યન્મે મનસિ વાઞ્છિતમ્
વૃદ્ધ બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હે રાજાધિરાજ, હું બ્રાહ્મણ છું, મને ભિક્ષા આપો; તું બધું આપનાર છે, જે મારી મનમાં ઇચ્છા છે, તે આપ.'
નિરીહાય ચ વૃદ્ધાય તૃષિતાય ચ સામ્પ્રતમ્ । પશ્ચાત્ત્વાં કથયિષ્યામિ પુરઃ સત્યં ચ કુર્વિતિ
'હું વૃદ્ધ છું, નિરિહ છું અને અત્યારે તરસ્યો છું, મને આપ; પછી હું તને કહીશ—મારા આગળ સાચું કર.'
ઓમિત્યુવાચ રાજેન્દ્રઃ પ્રસન્નવદનેક્ષણઃ । કવચાર્થી જનશ્ચાહમિત્યુવાચાતિમાયયા
રાજાએ પ્રસન્ન ચહેરાથી 'ૐ' કહ્યું; અને કવચની ઇચ્છા રાખીને, ચાલાકીથી કહ્યું: 'હું કવચ માંગું છું.'
તચ્છ્રુત્વા કવચં દિવ્યં જગ્રાહ હરિરેવ ચ । શઙ્ખચૂડસ્ય રૂપેણ જગામ તુલસીં પ્રતિ
તે સાંભળીને હરિએ દિવ્ય કવચ ધારણ કર્યું અને શંખચૂડાનું રૂપ લઈને તુલસી પાસે ગયો.
ગત્વા તસ્યાં માયયા ચ વીર્યાધાનં ચકાર હ । અથ શમ્ભુર્હરેઃ શૂલં જગ્રાહ દાનવં પ્રતિ
ત્યાં જઈને તેણે પોતાની માયાથી તુલસી સાથે મિલન કર્યું. પછી શંભુએ દાનવ સામે શૂળ ઉપાડ્યું.
ગ્રીષ્મમધ્યાહ્નમાર્તણ્ડપ્રલયાગ્નિશિખોપમમ્ । દુર્નિવાર્યં ચ દુર્ધર્ષમવ્યર્થં વૈરિઘાતકમ્
એ શૂળ ઉનાળાની મધ્યાહ્નની અગ્નિ જેવી કે પ્રલયકાળની જ્વાળા જેવી પ્રખર હતી, જેને રોકવું અશક્ય, જીતવું અશક્ય અને દુશ્મનોને નિષ્ફળ કરનારું હતું.
તેજસા ચક્રતુલ્યં ચ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રસારકમ્ । શિવકેશવયોરન્યૈર્દુર્વહં ચ ભયઙ્કરમ્
એ શૂળ તેજમાં ચક્ર જેવું, બધા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોનું સાર, અને શિવ-કેશવ તથા બીજાઓ માટે પણ સહન ન કરી શકાય એવું ભયાનક હતું.
ધનુઃસહસ્રં દૈર્ઘ્યેણ પ્રસ્થેન શતહસ્તકમ્ । સજીવં બ્રહ્મરૂપં ચ નિત્યરૂપમનિર્દિશમ્
એ શૂળ હજાર ધનુષ્ય જેટલું લાંબું, સો હાથ જેટલું પહોળું, જીવંત, બ્રહ્માનું રૂપ, શાશ્વત અને વર્ણનથી પર હતું.
સંહર્તું સર્વબ્રહ્માણ્ડમલં યત્સ્વીયલીલયા । ચિક્ષેપ તોલનં કૃત્વા શઙ્ખચૂડે ચ નારદ
એ શૂળ પોતાની લીલાથી આખા બ્રહ્માંડનો વિનાશ કરવા પૂરતું હતું. તેણે તોલીને એ શૂળ શંખચૂડ પર ફેંક્યું, હે નારદ.
રાજા ચાપં પરિત્યજ્ય શ્રીકૃષ્ણચરણામ્બુજમ્ । ધ્યાનં ચકાર ભક્ત્યા ચ કૃત્વા યોગાસનં ધિયા
રાજાએ પોતાનું ધનુષ્ય મૂકી દીધું અને શ્રીકૃષ્ણના પદપદ્મોમાં ભક્તિપૂર્વક ધ્યાન લગાડ્યું, યોગાસન કરીને મન એકાગ્ર કર્યું.
શૂલં ચ ભ્રમણં કૃત્વા પપાત દાનવોપરિ । ચકાર ભસ્મસાત્તં ચ સરથં ચાથ લીલયા
એ શૂળ ફરતું ફરતું દાનવ પર પડ્યું અને રમતમાં જ તેને અને તેના રથને ભસ્મ કરી નાખ્યા.
રાજા ધૃત્વા દિવ્યરૂપં કિશોરં ગોપવેષકમ્ । દ્વિભુજં મુરલીહસ્તં રત્નભૂષણભૂષિતમ્
રાજાએ દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું—યુવાન ગોપાળ, બે હાથ, હાથમાં વાંસળી અને રત્નોથી શોભાયમાન.
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણં વેષ્ટિતં ગોપકોટિભિઃ । ગોલોકાદાગતં યાનમારુરોહ પુરં યયૌ
સરસ રત્નોથી બનેલું, અનેક ગોપોથી ઘેરાયેલું, ગોલોકથી આવ્યું એવું વાહન ચડીને એ શહેર તરફ ગયો.