જગ્રાહ મન્ત્રપૂતં ચ દેવી પાશુપતં રુષા । નિક્ષેપણં નિરોદ્ધું ચ વાગ્બભૂવાશરીરિણી
દેવી ગુસ્સામાં મંત્રપૂત પાશુપત અસ્ત્ર ઉઠાવ્યું; તે છોડવા જતી હતી ત્યારે, એક અવાજે તેને રોકવા કહ્યું.
મૃત્યુઃ પાશુપતે નાસ્તિ નૃપસ્ય ચ મહાત્મનઃ । યાવદસ્તિ ચ મન્ત્રસ્ય કવચં ચ હરેરિતિ
પાશુપત અસ્ત્રથી આ મહાન આત્માવાળા રાજાને મૃત્યુ આવી શકે નહીં, જ્યા સુધી મંત્રની શક્તિ અને હરિનું કવચ છે.
યાવત્સતીત્વમસ્ત્યેવ સત્યાશ્ચ નૃપયોષિતઃ । તાવદસ્ય જરામૃત્યુર્નાસ્તીતિ બ્રહ્મણો વચઃ
જ્યાં સુધી રાજાની પત્ની પવિત્ર અને સત્યવતી છે, ત્યાં સુધી બ્રહ્માના વચન પ્રમાણે તેને વૃદ્ધાવસ્થા કે મૃત્યુ સ્પર્શી શકતું નથી.
ઇત્યાકર્ણ્ય ભદ્રકાલી ન તચ્ચિક્ષેપ શસ્ત્રકમ્ । શતલક્ષં દાનવાનાં જગ્રાસ લીલયા ક્ષુધા
આ સાંભળીને ભદ્રકાળી એ અસ્ત્ર છોડ્યું નહીં; પણ રમતમાં અને ભૂખથી, તેણે લાખ દાનવોને ગળી લીધા.
ગ્રસ્તું જગામ વેગેન શઙ્ખચૂડં ભયઙ્કરી । દિવ્યાસ્ત્રેણ સુતીક્ષ્ણેન વારયામાસ દાનવઃ
પછી ભયાનક દેવી ઝડપથી શંખચૂડાને ગળી જવા દોડી; પણ દાનવે તીવ્ર દિવ્યાસ્ત્રથી તેને અટકાવી.
ખડ્ગં ચિક્ષેપ સા દેવી ગ્રીષ્મસૂર્યોપમં યથા । દિવ્યાસ્ત્રેણ દાનવેન્દ્રઃ શતખણ્ડં ચકાર સઃ
દેવીએ ઉનાળાના સૂર્ય જેવી તેજસ્વી તલવાર ફેંકી; દાનવોના રાજાએ દિવ્યાસ્ત્રથી તેને સો ટુકડામાં વિભાજિત કરી.
પુનર્ગ્રસ્તું મહાદેવી વેગેન ચ જગામ તમ્ । સર્વસિદ્ધેશ્વરઃ શ્રીમાન્વવૃધે દાનવેશ્વરઃ
પછી મહાદેવી ફરીથી ઝડપથી તેને ગળી જવા દોડી; પણ સર્વ સિદ્ધિઓના સ્વામી અને તેજસ્વી દાનવરાજ વધુ શક્તિશાળી બન્યો.
વેગેન મુષ્ટિના કાલી કોપયુક્તા ભયઙ્કરી । બભઞ્જ ચ રથં તસ્ય જઘાન સારથિં સતી
કાળી, ક્રોધથી ભરેલી અને ભયાનક, ઝડપથી મુઠ્ઠી મારીને તેના રથને તોડી નાખ્યો અને તેની સારથીને મારી નાખ્યો.
સા ચ શૂલં પ્રચિક્ષેપ પ્રલયાગ્નિશિખોપમમ્ । વામહસ્તેન જગ્રાહ શઙ્ખચૂડઃ સ્વલીલયા
પછી દેવીએ પ્રલય અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળું શૂલ ફેંક્યું; શંખચૂડાએ સરળતાથી ડાબા હાથમાં પકડી લીધું.
મુષ્ટ્યા જઘાન તં દેવી મહાકોપેન વેગતઃ । બભ્રામ ચ તયા દૈત્યઃ ક્ષણં મૂર્ચ્છામવાપ ચ
દેવીએ મહા ક્રોધથી ઝડપથી મુઠ્ઠી મારી; દૈત્ય એ ઝટકા થી ઘૂમ્યો અને ક્ષણભર માટે બેભાન થયો.
ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય સમુત્તસ્થૌ પ્રતાપવાન્ । ન ચકાર બાહુયુદ્ધં દેવ્યા સહ નનામ તામ્
થોડી વારમાં જ સંજ્ઞાનમાં આવી, તે પરાક્રમી ઊભો થયો; તેણે દેવી સાથે હાથાપાઈ કરી નહિ, પણ તેને નમન કર્યું.
દેવ્યાશ્ચાસ્ત્રં સ ચિચ્છેદ જગ્રાહ ચ સ્વતેજસા । નાસ્ત્રં ચિક્ષેપ તાં ભક્તો માતૃભક્ત્યા તુ વૈષ્ણવઃ
તેણે દેવીનું અસ્ત્ર કાપી નાખ્યું અને પોતાનાં તેજથી પકડી લીધું; પણ માતૃભક્તિ અને વૈષ્ણવ ભાવે, તેણે દેવી પર અસ્ત્ર ફેંક્યું નહીં.
ગૃહીત્વા દાનવં દેવી ભ્રામયિત્વા પુનઃ પુનઃ । ઊર્ધ્વં ચ પ્રાપયામાસ મહાવેગેન કોપિતા
દેવીએ દાનવને પકડીને વારંવાર ઘુમાવી, પછી ગુસ્સામાં આવીને ખૂબ જોરથી ઉપર ફેંકી દીધો.
ઊર્ધ્વાત્પપાત વેગેન શઙ્ખચૂડઃ પ્રતાપવાન્ । નિપત્ય ચ સમુત્તસ્થૌ પ્રણમ્ય ભદ્રકાલિકામ્
ઉપરથી શક્તિશાળી શંખચૂડ ઝડપથી નીચે પડ્યો; પડીને, તે ઊભો થયો અને ભદ્રકાળી માતાને વંદન કર્યું.
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણં વિમાનં સુમનોહરમ્ । આરુરોહ હર્ષયુક્તો ન વિશ્રાન્તો મહારણે
પછી તે આનંદથી સુંદર રત્નોથી બનેલા વિમાનમાં ચઢ્યો, અને મહાયુદ્ધમાં થાક્યા વિના આગળ વધ્યો.
દાનવાનાં ચ ક્ષતજં સા દેવી ચ પપૌ ક્ષુધા । પીત્વા ભુક્ત્વા ભદ્રકાલી જગામ શઙ્કરાન્તિકમ્
દેવીને ભૂખ લાગી હતી, તેથી તેણે દાનવોનું લોહી પીધું; પીધાં અને ખાધાં પછી ભદ્રકાળી શંકરજી પાસે ગઈ.
ઉવાચ રણવૃત્તાન્તં પૌર્વાપર્યં યથાક્રમમ્ । શ્રુત્વા જહાસ શમ્ભુશ્ચ દાનવાનાં વિનાશનમ્
તેણે યુદ્ધની આખી વાત ક્રમવાર કહી, અને દાનવોના વિનાશની વાત સાંભળી શંભુ હસી પડ્યા.
લક્ષં ચ દાનવેન્દ્રાણામવશિષ્ટં રણેઽધુના । ભુઞ્જન્ત્યા નિર્ગતં વક્ત્રાત્તદન્યં ભુક્તમીશ્વર
હવે યુદ્ધમાં લાખ જેટલા દાનવરાજાઓ બાકી છે; જ્યારે તે ખાઈ રહી હતી, ત્યારે તેના મોઢામાંથી જે બહાર આવ્યું, તે બીજાએ ખાઈ લીધું, હે ઈશ્વર.
સંગ્રામે દાનવેન્દ્રં ચ હન્તું પાશુપતેન વૈ । અવધ્યસ્તવ રાજેતિ વાગ્બભૂવાશરીરિણી
યુદ્ધમાં જ્યારે દાનવરાજને પાશુપતાસ્ત્રથી મારવાનો સમય આવ્યો, ત્યારે આકાશવાણી થઈ—'હે રાજા, તું તેને મારી શકતો નથી.'
રાજેન્દ્રશ્ચ મહાજ્ઞાની મહાબલપરાક્રમઃ । ન ચ ચિક્ષેપ મય્યસ્ત્રં ચિચ્છેદ મમ સાયકમ્
અને દાનવરાજ, જે મહાજ્ઞાની અને મહાબળવાન હતો, તેણે મારા પર કોઈ શસ્ત્ર ચલાવ્યું નહીં, પણ મારા તીણને કાપી નાખ્યું.
શઙ્ખચૂડવધવર્ણનમ્ શિવસ્તત્ત્વં સમાકર્ણ્ય તત્ત્વજ્ઞાનવિશારદઃ । યયૌ સ્વયં ચ સમરે સ્વગણૈઃ સહ નારદ
શંખચૂડના મૃત્યુનું વર્ણન સાંભળીને, સત્યજ્ઞાનમાં પારંગત શિવજી પોતે પોતાના ગણો સાથે યુદ્ધભૂમિમાં ગયા, હે નારદ.
શઙ્ખચૂડઃ શિવં દૃષ્ટ્વા વિમાનાદવરુહ્ય ચ । નનામ પરયા ભક્ત્યા શિરસા દણ્ડવદ્ભુવિ
શંખચૂડએ શિવજીને જોઈને વિમાનમાંથી નીચે ઉતરી, ખૂબ ભક્તિપૂર્વક જમીન પર શિષ્પાત કરી વંદન કર્યું.
તં પ્રણમ્ય ચ વેગેન વિમાનમારુરોહ સઃ । તૂર્ણં ચકાર સન્નાહં ધનુર્જગ્રાહ દુર્વહમ્
પછી તેણે તેમને વંદન કરીને તરત જ વિમાનમાં ચઢી, ઝડપથી કવચ પહેરી અને ભારે ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
શિવદાનવયોર્યુદ્ધં પૂર્ણમબ્દશતં પુરા । ન બભૂવતુરન્યોન્યં બ્રહ્મઞ્જયપરાજયૌ
પહેલાં, શિવજી અને દાનવ વચ્ચેનું યુદ્ધ પૂરા સો વર્ષ ચાલ્યું, પણ કોઈ જીત્યો કે હાર્યો નહીં, હે બ્રાહ્મણ.
ન્યસ્તશસ્ત્રશ્ચ ભગવાન્ ન્યસ્તશસ્ત્રશ્ચ દાનવઃ । રથસ્થઃ શઙ્ખચૂડશ્ચ વૃષસ્થો વૃષભધ્વજઃ
બંને ભગવાન અને દાનવે શસ્ત્ર મૂકી દીધાં; શંખચૂડ રથ પર અને વૃષભધ્વજ પોતાના વાછડાં પર ઊભા રહ્યા.
દાનવાનાં ચ શતકમુદ્ધૃતં ચ બભૂવ હ । રણે યે યે મૃતાઃ શમ્ભુર્જીવયામાસ તાન્વિભુઃ
યુદ્ધમાં મરેલા દાનવોમાંથી શંભુએ સો દાનવોને જીવિત કર્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે વૃદ્ધબ્રાહ્મણઃ પરમાતુરઃ । આગત્ય ચ રણસ્થાનમુવાચ દાનવેશ્વરમ્
એ સમયે એક વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ, ખૂબ જ દુઃખી, યુદ્ધના મેદાનમાં આવ્યો અને દાનવના રાજાને કહ્યું.
વૃદ્ધબ્રાહ્મણ ઉવાચ દેહિ ભિક્ષાં ચ રાજેન્દ્ર મહ્યં વિપ્રાય સામ્પ્રતમ્ । ત્વં સર્વસમ્પદાં દાતા યન્મે મનસિ વાઞ્છિતમ્
વૃદ્ધ બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હે રાજાધિરાજ, હું બ્રાહ્મણ છું, મને ભિક્ષા આપો; તું બધું આપનાર છે, જે મારી મનમાં ઇચ્છા છે, તે આપ.'
નિરીહાય ચ વૃદ્ધાય તૃષિતાય ચ સામ્પ્રતમ્ । પશ્ચાત્ત્વાં કથયિષ્યામિ પુરઃ સત્યં ચ કુર્વિતિ
'હું વૃદ્ધ છું, નિરિહ છું અને અત્યારે તરસ્યો છું, મને આપ; પછી હું તને કહીશ—મારા આગળ સાચું કર.'
ઓમિત્યુવાચ રાજેન્દ્રઃ પ્રસન્નવદનેક્ષણઃ । કવચાર્થી જનશ્ચાહમિત્યુવાચાતિમાયયા
રાજાએ પ્રસન્ન ચહેરાથી 'ૐ' કહ્યું; અને કવચની ઇચ્છા રાખીને, ચાલાકીથી કહ્યું: 'હું કવચ માંગું છું.'