ત્રિપુરૈઃ સહ યુદ્ધં ચ મયાપિ ચ પુરા કૃતમ્ । સર્વેશ્વર્યાઃ સર્વમાતુઃ પ્રકૃત્યાશ્ચ બભૂવ હ
અગાઉના સમયમાં, હું પણ ત્રિપુરાસાથે યુદ્ધ કર્યો હતો; આ બધું સર્વેશ્વરી, સર્વમાતા અને પ્રકૃતિની શક્તિથી જ થયું હતું.
સહ શુમ્ભાદિભિઃ પૂર્વં સમરઃ પરમાદ્ભુતઃ । પાર્ષદપ્રવરસ્ત્વં ચ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ
પહેલાં શુંભ અને બીજા અસુરો સાથે અદ્ભુત યુદ્ધ થયું હતું; અને તું કૃષ્ણ પરમાત્માનો શ્રેષ્ઠ પરિચાયક છે.
યે યે હતાશ્ચ દૈતેયા નહિ કેઽપિ ત્વયા સમાઃ । કા લજ્જા મહતી રાજન્ મમ યુદ્ધે ત્વયા સહ
જે બધા દૈત્યોએ માર્યા, એમામાં કોઈ પણ તારી બરાબરી કરી શકે નહીં; રાજન, તારી સાથે યુદ્ધમાં મને શું શરમ લાગવી?
સુરાણાં શરણસ્યૈવ પ્રેષિતશ્ચ હરેરહો । દેહિ રાજ્યં ચ દેવાનામિતિ મે નિશ્ચિતં વચઃ
હે, હું હરિ દ્વારા દેવતાઓનો આશ્રય બનીને મોકલાયો છું; મારું નિશ્ચિત વચન એ છે: 'દેવતાઓને રાજ્ય આપો.'
યુદ્ધં વા કુરુ મત્સાર્ધં વાગ્વ્યયે કિં પ્રયોજનમ્ । ઇત્યુક્ત્વા શઙ્કરસ્તત્ર વિરરામ ચ નારદ । ઉત્તસ્થૌ શઙ્ખચૂડશ્ચ હ્યમાત્યૈઃ સહ સત્વરમ્
મારી સામે યુદ્ધ કર, નહિંતર વધુ બોલવાથી શું ફાયદો? એવું કહીને શંકર ત્યાં શાંત રહ્યા, હે નારદ; અને શંખચૂડ પોતાના મંત્રીઓ સાથે તરત ઊભો થયો.
કાલીશઙ્ખચૂડયુદ્ધવર્ણનમ્ શ્રીનારાયણ ઉવાચ શિવં પ્રણમ્ય શિરસા દાનવેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ । સમારુરોહ યાનં ચ સહામાત્યૈઃ સ સત્વરઃ
કાળી અને શંખચૂડના યુદ્ધનું વર્ણન: શ્રીનારાયણે કહ્યું: દૈત્યરાજાએ શિવને માથું ઝુકાવી વંદન કર્યું અને પોતાના મંત્રીઓ સાથે ઝડપથી રથ પર ચઢ્યો.
શિવઃ સ્વસૈન્યં દેવાંશ્ચ પ્રેરયામાસ સત્વરમ્ । દાનવેન્દ્રઃ સસૈન્યશ્ચ યુદ્ધારમ્ભે બભૂવ હ
શિવે પોતાનું સૈન્ય અને દેવતાઓને તરત જ યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યા; અને દૈત્યરાજા પણ પોતાના સૈન્ય સાથે યુદ્ધની શરૂઆત માટે ઉભો રહ્યો.
સ્વયં મહેન્દ્રો યુયુધે સાર્ધં ચ વૃષપર્વણા । ભાસ્કરો યુયુધે વિપ્રચિત્તિના સહ સત્વરઃ
મહેન્દ્રએ પોતે વૃષપર્વણ સાથે યુદ્ધ કર્યું; અને ભાસ્કરે વિપ્રચિત્તિ સાથે ઝડપથી યુદ્ધ કર્યું.
દમ્ભેન સહ ચન્દ્રશ્ચ ચકાર પરમં રણમ્ । કાલસ્વરેણ કાલશ્ચ ગોકર્ણેન હુતાશનઃ
ચંદ્રએ દંભ સાથે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું; કાળે કાળસ્વર સાથે અને અગ્નિએ ગોકર્ણ સાથે યુદ્ધ કર્યું.
કુબેરઃ કાલકેયેન વિશ્વકર્મા મયેન ચ । ભયઙ્કરેણ મૃત્યુશ્ચ સંહારેણ યમસ્તથા
કુબેરે કાલકેય સાથે, વિશ્વકર્માએ માયા સાથે યુદ્ધ કર્યું; ભયાનક મૃત્યુએ સંહાર સાથે અને યમ પણ યુદ્ધમાં જોડાયા.
વિકઙ્કણેન વરુણશ્ચઞ્ચલેન સમીરણઃ । બુધશ્ચ ઘૃતપૃષ્ઠેન રક્તાક્ષેણ શનૈશ્ચરઃ
વરુણે વિકંકણ સાથે, પવનદેવે ચંચલ સાથે યુદ્ધ કર્યું; બુધે ઘૃતપૃષ્ઠ સાથે અને શનિએ રક્તાક્ષ સાથે યુદ્ધ કર્યું.
જયન્તો રત્નસારેણ વસવો વર્ચસાં ગણૈઃ । અશ્વિનૌ ચ દીપ્તિમતા ધૂમ્રેણ નલકૂબરઃ
જયંતે રત્નસાર સાથે યુદ્ધ કર્યું, વસુઓએ વર્ચસાના ગાણો સાથે; તેજસ્વી અશ્વિનીકુમારો ધૂમ્ર અને નલકુબેર સાથે યુદ્ધમાં જોડાયા.
ધુરન્ધરેણ ધર્મશ્ચ ઉષાક્ષેણ ચ મઙ્ગલઃ । શોભાકરેણ વૈ ભાનુઃ પિઠરેણ ચ મન્મથઃ
ધર્મે ધુરંધર સાથે, મંગળે ઉષાક્ષ સાથે યુદ્ધ કર્યું; ભાનુએ શોભાકર સાથે અને મનમથએ પીઠર સાથે યુદ્ધ કર્યું.
ગોધામુખેન ચૂર્ણેન ખડ્ગેન ચ ધ્વજેન ચ । કાઞ્ચીમુખેન પિણ્ડેન ધૂમેણ સહ નન્દિના
ગોધામુખે ચૂર્ણ સાથે, ખડ્ગે ધ્વજ સાથે યુદ્ધ કર્યું; કાંચીમુખે પિંડ સાથે અને ધૂમેએ નંદી સાથે યુદ્ધ કર્યું.
વિશ્વેન ચ પલાશેનાદિત્યાદ્યા યુયુધુઃ પરે । એકાદશ ચ રુદ્રા વૈ એકાદશભયઙ્કરૈઃ
વિશ્વએ પલાશ સાથે યુદ્ધ કર્યું, અને આદિત્યાદિ દેવતાઓએ પણ પોતાના સામે વાળા સાથે યુદ્ધ કર્યું; અગિયાર રુદ્રોએ અગિયાર ભયાનક દુશ્મનો સાથે યુદ્ધ કર્યું.
મહામારી ચ યુયુધે ચોગ્રચણ્ડાદિભિઃ સહ । નન્દીશ્વરાદયઃ સર્વે દાનવાનાં ગણૈઃ સહ
મહામારીએ ઉગ્રચંડ અને બીજા ભયાનક દુશ્મનો સાથે યુદ્ધ કર્યું; બધા નંદીશ્વરોએ દૈત્યોના ગાણો સાથે યુદ્ધ કર્યું.
યુયુધુશ્ચ મહાયુદ્ધે પ્રલયેઽપિ ભયઙ્કરે । વટમૂલે ચ શમ્ભુશ્ચ તસ્થૌ કાલ્યા સુતેન ચ
બધાએ એ મહાન અને ભયાનક યુદ્ધમાં, પ્રલયની ઘડીએ પણ, યુદ્ધ કર્યું; અને શંભુ વટવૃક્ષ નીચે કાળી અને તેના પુત્ર સાથે ઊભા રહ્યા.
સર્વે ચ યુયુધુઃ સૈન્યસમૂહાઃ સતતં મુને । રત્નસિંહાસને રમ્યે કોટિભિર્દાનવૈઃ સહ
હે મુનિ, બધા સૈન્યના જૂથો સતત યુદ્ધ કરતા રહ્યા; રત્નસિંહાસન પર, કરોડો દૈત્યોના સાથે યુદ્ધ ચાલતું રહ્યું.
ઉવાસ શઙ્ખચૂડશ્ચ રત્નભૂષણભૂષિતઃ । શઙ્કરસ્ય ચ યે યોધા દાનવૈશ્ચ પરાજિતાઃ
રત્નોથી શોભતા શંખચૂડ ત્યાં જ રહ્યો અને શંકરજીના જે યોદ્ધાઓ દાનવો દ્વારા હરાઈ ગયા હતા, તેઓ પણ ત્યાં જ હતા.
દેવાશ્ચ દુદ્રુવુઃ સર્વે ભીતાશ્ચ ક્ષતવિગ્રહાઃ । ચકાર કોપં સ્કન્દશ્ચ દેવેભ્યશ્ચાભયં દદૌ
બધા દેવતાઓ ડરીને અને ઘાયલ થઈને ભાગી ગયા; ત્યારે સ્કંદ ગુસ્સે થયો અને દેવતાઓને નિર્ભયતા આપી.
બલં ચ સ્વર્ગણાનાં ચ વર્ધયામાસ તેજસા । સોઽયમેકશ્ચ યુયુધે દાનવાનાં ગણૈઃ સહ
સ્કંદે પોતાના તેજથી દેવતાઓની શક્તિ અને તેજ વધાર્યું; અને એ એકલો જ દાનવોની સેના સામે લડ્યો.
અક્ષૌહિણીનાં શતકં સમરે ચ જઘાન સઃ । અસુરાન્પાતયામાસ કાલી કમલલોચના
યુદ્ધમાં તેણે સો સેના ટોળાંનો નાશ કર્યો; કમળ જેવી આંખોવાળી કાળી દેવીએ અસુરોને ધરાશાયી કર્યા.
પપૌ રક્તં દાનવાનામતિકુદ્ધા તતઃ પરમ્ । દશલક્ષગજેન્દ્રાણાં શતલક્ષં ચ કોટિશઃ
પછી કાળી દેવી અત્યંત ક્રોધિત થઈને દાનવોનું લોહી પી ગઈ; તેણે દસ લાખ હાથીઓને કરોડો સંખ્યામાં પકડી લીધા.
સમાદાયૈકહસ્તેન મુખે ચિક્ષેપ લીલયા । કબન્ધાનાં સહસ્રં ચ નનર્ત સમરે મુને
એક હાથથી એ બધાને ઉઠાવી મઝામાં પોતાના મોઢામાં નાખી દીધા; યુદ્ધમાં, હે મુનિ, તેણે હજાર કટેલા ધડ સાથે નૃત્ય કર્યું.
સ્કન્દસ્ય શરજાલેન દાનવાઃ ક્ષતવિગ્રહાઃ । ભીતાશ્ચ દુદ્રુવુઃ સર્વે મહારણપરાક્રમાઃ
સ્કંદના તીરોની વરસાદથી દાનવો ઘાયલ થઈ ગયા અને બધા મહાવીર પણ ડરીને ભાગી ગયા.
વૃષપર્વા વિપ્રચિત્તિર્દમ્ભશ્ચાપિ વિકઙ્કણઃ । સ્કન્દેન સાર્ધં યુયુધુસ્તે સર્વે વિક્રમેણ ચ
વૃષપર્વા, વિપ્રચિત્તિ, દંભ અને વિકણક—આ બધાએ સ્કંદ સાથે બહાદુરીથી યુદ્ધ કર્યું.
મહામારી ચ યુયુધે ન બભૂવ પરાઙ્મુખી । બભૂવુસ્તે ચ સંક્ષુબ્ધાઃ સ્કન્દસ્ય શક્તિપીડિતાઃ
મહામારી પણ યુદ્ધમાં ડટી રહી, કદી પીઠ ફેરવી નહીં; સ્કંદની શક્તિથી તેઓ બધા ગભરાઈ ગયા.
ન દુદ્રુવુર્ભયાત્સ્વર્ગે પુષ્પવૃષ્ટિર્બભૂવ હ । સ્કન્દસ્ય સમરં દૃષ્ટ્વા મહારૌદ્રં સમુલ્બણમ્
તેઓ ડરથી ભાગ્યા નહીં; સ્વર્ગમાં ફૂલોની વરસાદ થઈ, જ્યારે સ્કંદનું ભયાનક અને ભયપ્રદ યુદ્ધ જોયું.
દાનવાનાં ક્ષયકરં યથા પ્રાકૃતિકો લયઃ । રાજા વિમાનમારુહ્ય ચકાર બાણવર્ષણમ્
આ યુદ્ધ દાનવો માટે વિનાશક હતું, જાણે પ્રલય આવી હોય; રાજાએ પોતાના રથ પર ચડી તીરોની વરસાદ કરી.
નૃપસ્ય શરવૃષ્ટિશ્ચ ઘનસ્ય વર્ષણં યથા । મહાઘોરાન્ધકારશ્ચ વહ્ન્યુત્થાનં બભૂવ ચ
રાજાની તીરોની વરસાદ મેઘના વરસાદ જેવી હતી; ભયાનક અંધકાર છવાઈ ગયો અને અગ્નિ પ્રગટ્યો.