કાલકણ્ઠો બલીભદ્રઃ કાલજિહ્નઃ કુટીચરઃ । બલોન્મત્તો રણશ્લાઘી દુર્જયો દુર્ગમસ્તથા
કાલકંઠ, બલિભદ્ર, કાલજિહ્ન, કુટીચર, બલોનમત્ત, રણશ્લાઘી, દુર્જય અને દુર્ગમ આવ્યા.
અષ્ટૌ ચ ભૈરવા રૌદ્રા રુદ્રાશ્ચૈકાદશ સ્મૃતાઃ । વસવોઽષ્ટૌ વાસવશ્ચ આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ
આઠ ભયાનક ભૈરવ, અગિયાર રુદ્ર, આઠ વસુ, વાસવ અને બાર અદિત્ય યાદ કરવામાં આવે છે.
હુતાશનશ્ચ ચન્દ્રશ્ચ વિશ્વકર્માશ્વિનૌ ચ તૌ । કુબેરશ્ચ યમશ્ચૈવ જયન્તો નલકૂબરઃ
હુતાશન (અગ્નિ), ચંદ્ર, વિશ્વકર્મા, બંને અશ્વિનીકુમાર, કુબેર, યમ, જયંત અને નલકુબેર આવ્યા.
વાયુશ્ચ વરુણશ્ચૈવ બુધશ્ચ મઙ્ગલસ્તથા । ધર્મશ્ચ શનિરીશાનઃ કામદેવશ્ચ વીર્યવાન્
વાયુ, વરુણ, બુધ, મંગળ, ધર્મ, શનિ, ઈશાન અને પરાક્રમી કામદેવ આવ્યા.
ઉગ્રદંષ્ટ્રા ચોગ્રદણ્ડા કોટરા કૈટભી તથા । સ્વયં ચાષ્ટભુજા દેવી ભદ્રકાલી ભયઙ્કરી
ભયાનક દાંતવાળી, ભયંકર દંડ ધરાવતી, ખોખલી આંખોવાળી, કૈટભ જેવી, અને પોતે આઠ હાથવાળી, ભદ્રકાળી, ભય પેદા કરનારી દેવી છે.
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણવિમાનોપરિ સંસ્થિતા । રક્તવસ્ત્રપરીધાના રક્તમાલ્યાનુલેપના
સૌથી ઉત્તમ રત્નોથી બનેલા વિમાન પર ઊભી છે, લાલ વસ્ત્રો પહેરેલા છે અને લાલ ફૂલોની માળા તથા લાલ ચંદનથી શોભાયમાન છે.
નૃત્યન્તી ચ હસન્તી ચ ગાયન્તી સુસ્વરં મુદા । અભયં દદાતિ ભક્તેભ્યોઽભયા સા ચ ભયં રિપુમ્
દેવી આનંદથી નૃત્ય કરે છે, હસે છે અને મીઠા સ્વરે ગાય છે; પોતાના ભક્તોને નિર્ભયતા આપે છે અને દુશ્મનોમાં ભય ફેલાવે છે.
બિભ્રતી વિકટાં જિહ્વાં સુલોલાં યોજનાયતામ્ । શઙ્ખચક્રગદાપદ્મખડ્ગચર્મધનુઃશરાન્
દેવી ભયાનક અને સતત હલનારી લાંબી જીભ દેખાડે છે, જે યોજન જેટલી લાંબી છે; અને શંખ, ચક્ર, ગદા, કમળ, ખડગ, ઢાલ, ધનુષ્ય અને બાણ પકડી રાખે છે.
ખર્પરં વર્તુલાકારં ગમ્ભીરં યોજનાયતમ્ । ત્રિશૂલં ગગનસ્પર્શિ શક્તિં ચ યોજનાયતામ્
દેવી ગોળ અને ઊંડું, યોજન જેટલું મોટું ખોપરું પકડી છે; આકાશને અડકતો ત્રિશૂલ અને યોજન જેટલી લાંબી શક્તિ પણ ધરાવે છે.
મુદ્ગરં મુસલં વજ્રં ખેટં ફલકમુજ્જ્વલમ્ । વૈષ્ણવાસ્ત્રં વારુણાસ્ત્રં વાહ્નેયં નાગપાશકમ્
દેવી હાથમાં મુગદર, મસલ, વજ્ર, તેજસ્વી ઢાલ, વૈષ્ણવ અસ્ત્ર, વારુણ અસ્ત્ર, અગ્નિનું અસ્ત્ર અને સાપનો ફાંસો ધરાવે છે.
નારાયણાસ્ત્રં ગાન્ધર્વં બ્રહ્માસ્ત્રં ગારુડં તથા । પર્જન્યાસ્ત્રં પાશુપતં જૃમ્ભણાસ્ત્રં ચ પાર્વતમ્
દેવી નારાયણ અસ્ત્ર, ગાંધર્વ અસ્ત્ર, બ્રહ્માસ્ત્ર, ગરુડ અસ્ત્ર, પર્જન્ય અસ્ત્ર, પાશુપત, જૃંભણ અસ્ત્ર અને પાર્વતીનું અસ્ત્ર પકડી છે.
માહેશ્વરાસ્ત્રં વાયવ્યં દણ્ડં સમ્મોહનં તથા । અવ્યર્થમસ્ત્રકં દિવ્યં દિવ્યાસ્ત્રશતકં પરમ્
દેવી મહેશ્વર અસ્ત્ર, વાયુ અસ્ત્ર, દંડ, મોહન અસ્ત્ર, નિષ્ફળ ન થતું અસ્ત્ર, દિવ્ય અસ્ત્ર અને સો ઉત્તમ દિવ્ય અસ્ત્રો ધરાવે છે.
આગત્ય તત્ર તસ્થૌ ચ યોગિનીનાં ત્રિકોટિભિઃ । સાર્ધં ચ ડાકિનીનાં ચ વિકટાનાં ત્રિકોટિભિઃ
દેવી ત્યાં આવી અને ત્રીસ કરોડ યોગિનીઓ સાથે ઊભી રહી; અને એટલાં જ ત્રીસ કરોડ વિકટ ડાકિનીઓ પણ સાથે હતી.
ભૂતપ્રેતપિશાચાશ્ચ કૂષ્માણ્ડા બ્રહ્મરાક્ષસાઃ । વેતાલા રાક્ષસાશ્ચૈવ યક્ષાશ્ચૈવ તુ કિન્નરાઃ
તેમની સાથે ભૂત, પ્રેત, પિશાચ, કુસ્માંડા, બ્રહ્મરાક્ષસ, વેતાળ, રાક્ષસ, યક્ષ અને કિન્નર પણ હતા.
તાભિશ્ચૈવ સહ સ્કન્દઃ પ્રણમ્ય ચન્દ્રશેખરમ્ । પિતુઃ પાર્શ્વે સહાયાર્થં સમુવાસ તદાજ્ઞયા
તેમની સાથે સ્કંદે ચંદ્રશેખરને વંદન કરીને પિતાના બાજુએ સહાય માટે, પિતાની આજ્ઞાથી, રહ્યો.
અથ દૂતે ગતે તત્ર શઙ્ખચૂડઃ પ્રતાપવાન્ । ઉવાચ તુલસીં વાર્તાં ગત્વાભ્યન્તરમેવ ચ
પછી, દૂત ત્યાં ગયો ત્યારે, પ્રભુશાળી શંખચૂડ અંદર ગયો અને તુલસીને સમાચાર કહીને વાત કરી.
રણવાર્તાં ચ સા શ્રુત્વા શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકા । ઉવાચ મધુરં સાધ્વી હૃદયેન વિદૂયતા
યુદ્ધના સમાચાર સાંભળીને, તુલસીનો ગળો, હોઠ અને તાળું સુકાઈ ગયા; છતાં, સતી હૃદય દુ:ખી હોવા છતાં મીઠા શબ્દો બોલી.
તુલસ્યુવાચ હે પ્રાણબન્ધો હે નાથ તિષ્ઠ મે વક્ષસિ ક્ષણમ્ । હે પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવ રક્ષ મે જીવિતં ક્ષણમ્
તુલસીએ કહ્યું: હે પ્રાણપ્રિય, હે સ્વામી, એક ક્ષણ માટે મારા હૃદય પર રહી જા; હે પ્રાણના આધાર દેવ, એક ક્ષણ માટે મારું જીવન બચાવી રાખ.
ભુંક્ષ્વ જન્મ સમાસાદ્ય યન્મે મનસિ વાઞ્છિતમ્ । પશ્યામિ ત્વાં ક્ષણં કિઞ્ચિલ્લોચનાભ્યાં ચ સાદરમ્
આ જન્મ પામીને, જે મારી મનમાં ઇચ્છા હતી તે ભોગવી લે; મને એક ક્ષણ માટે પણ, શ્રદ્ધાથી, તારા દર્શન થવા દે.
આન્દોલયન્તે પ્રાણા મે મનો દગ્ધં ચ સન્તતમ્ । દુઃસ્વપ્નશ્ચ મયા દૃષ્ટશ્ચાદ્યૈવ ચરમે નિશિ
મારા પ્રાણ હલચલ કરે છે, મન સતત દુ:ખી છે; અને આજે અંતિમ રાત્રે મેં દુઃસ્વપ્ન જોયું છે.
તુલસીવચનં શ્રુત્વા ભુક્ત્વા પીત્વા નૃપેશ્વર । ઉવાચ વચનં પ્રાજ્ઞો હિતં સત્યં યથોચિતમ્
તુલસીના શબ્દો સાંભળીને, ભોજન અને પાણી લીધા પછી, વિદ્વાન રાજાએ યોગ્ય, સત્ય અને કલ્યાણકારી વાત કરી.
શંખચૂડ ઉવાચ કાલેન યોજિતં સર્વં કર્મભોગનિબન્ધનમ્ । શુભં હર્ષઃ સુખં દુઃખં ભયં શોકશ્ચ મઙ્ગલમ્
શંખચૂડે કહ્યું: બધું સમયથી જોડાયેલું છે અને કર્મફળના બંધનથી બંધાયેલું છે—શુભ, આનંદ, સુખ, દુ:ખ, ભય, શોક અને મંગળ.
કાલે ભવન્તિ વૃક્ષાશ્ચ સ્કન્ધવન્તશ્ચ કાલતઃ । ક્રમેણ પુષ્પવન્તશ્ચ ફલવન્તશ્ચ કાલતઃ
સમય આવતાં વૃક્ષો ઉગે છે, પછી તેમની ડાળીઓ ફેલાય છે; પછી ધીરે ધીરે ફૂલ આવે છે અને અંતે ફળ પણ આવે છે.
તેષાં ફલાનિ પક્વાનિ પ્રભવન્ત્યેવ કાલતઃ । તે સર્વે ફલિતાઃ કાલે પાતં યાન્તિ ચ કાલતઃ
તેમના ફળો સમયસર પાકે છે અને બધા વૃક્ષો ફળ આપ્યા પછી પોતાના સમયે જમીન પર પડી જાય છે.
કાલે ભવન્તિ વિશ્વાનિ કાલે નશ્યન્તિ સુન્દરિ । કાલાત્સ્રષ્ટા ચ સૃજતિ પાતા પાતિ ચ કાલતઃ
હે સુંદરિ, બધું જ સમય પ્રમાણે જન્મે છે અને સમય જતાં નાશ પામે છે; સર્જનહાર પણ સમયથી સર્જે છે અને સંભાળનાર પણ સમયથી જ સંભાળે છે.
સંહર્તા સંહરેત્કાલે ક્રમેણ સઞ્ચરન્તિ તે । બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદીનામીશ્વરઃ પ્રકૃતિઃ પરા
વિનાશક પણ સમય આવતાં બધું વિનાશ કરે છે; બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને બીજા બધા પણ ક્રમશઃ ચાલે છે, જેમનો સ્વામી પરમ પ્રકૃતિ છે.
સ્રષ્ટા પાતા ચ સંહર્તા સ ચાત્મા કાલનર્તકઃ । કાલે સ એવ પ્રકૃતિં સ્વાભિન્નાં સ્વેચ્છયા પ્રભુઃ
સર્જનહાર, સંભાળનાર અને વિનાશક—એ જ સમયના નૃત્યમાં લીન છે; એ પરમેશ્વર પોતાની ઈચ્છાથી સમય પ્રમાણે પોતાની અખંડ પ્રકૃતિ પ્રગટ કરે છે.
નિર્માય કૃતવાન્સર્વાન્વિશ્વસ્થાંશ્ચ ચરાચરાન્ । સર્વેશઃ સર્વરૂપશ્ચ સર્વાત્મા પરમેશ્વરઃ
એ પરમેશ્વરે જ સર્વ જીવ અને જગત, ચર અને અચર બધું સર્જ્યું છે; એ સર્વનો સ્વામી, સર્વરૂપ, સર્વમાં વસતો આત્મા અને પરમેશ્વર છે.
જનં જનેન જનિતા જનં પાતિ જનેન યઃ । જનં જનેન હરતે તં દેવં ભજ સામ્પ્રતમ્
જે જીવમાંથી જીવને જન્મ આપે છે, જીવમાંથી જીવનું રક્ષણ કરે છે અને જીવમાંથી જીવને લઈ જાય છે—એ દેવને હવે ભજ.
યસ્યાજ્ઞયા વાતિ વાતઃ શીઘ્રગામી ચ સામ્પ્રતમ્ । યસ્યાજ્ઞયા ચ તપનસ્તપત્યેવ યથાક્ષણમ્
જેનાં આજ્ઞાથી પવન હમણાં જ ઝડપથી ફૂંકાય છે અને જેમની આજ્ઞાથી સૂર્ય દરેક ક્ષણે તપે છે—