ચન્દ્રભાગાનદીતીરે વટમૂલે મનોહરે । તત્ર તસ્થૌ મહાદેવો દેવવિસ્તારહેતવે
ચંદ્રભાગા નદીના સુંદર કિનારે, વટના ઝાડ નીચે, મહાદેવ દેવતાઓના હિત માટે ત્યાં ઊભા રહ્યા.
દૂતં કૃત્વા ચિત્રરથં ગન્ધર્વેશ્વરમીપ્સિતમ્ । શીઘ્રં પ્રસ્થાપયામાસ શઙ્ખચૂડાન્તિકં મુદા
ગંધર્વોના રાજા ચિત્રરથને દૂત બનાવી, આનંદથી તેને શંખચૂડ પાસે ઝડપથી મોકલ્યા.
સર્વેશ્વરાજ્ઞયા શીઘ્રં યયૌ તન્નગરં પરમ્ । મહેન્દ્રનગરોત્કૃષ્ટં કુબેરભવનાધિકમ્
સર્વેશ્વરની આજ્ઞાથી, તે દૂત એ મહાન શહેરમાં ઝડપથી ગયો, જે મહેન્દ્રના શહેર અને કુબેરના મહેલ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ હતું.
પઞ્ચયોજનવિસ્તીર્ણં દૈર્ઘ્યે તદ્ દ્વિગુણં ભવેત્ । સ્ફટિકાકારમણિભિર્નિર્મિતં યાનવેષ્ટિતમ્
એ શહેર પાંચ યોજન પહોળું અને બે ગણા લાંબું હતું, સ્ફટિક જેવા રત્નોથી બનેલું અને વાહનોથી ઘેરાયેલું હતું.
સપ્તભિઃ પરિખાભિશ્ચ દુર્ગમાભિઃ સમન્વિતમ્ । જ્વલદગ્નિનિભૈઃ શશ્વત્કલ્પિતં રત્નકોટિભિઃ
એ શહેર સાત કઠિન ખાઈઓથી સુરક્ષિત હતું, હંમેશા જ્વલંત અગ્નિ જેવા અનેક રત્નોથી શોભિત હતું.
યુક્તં ચ વીથીશતકૈર્મણિવેદિવિચિત્રિતૈઃ । પરિતો વણિજાં સૌધૈર્નાનાવસ્તુવિરાજિતૈઃ
એમાં સો જેટલી રસ્તાઓ, રત્નોથી સજ્જ મંચો અને ચારે બાજુ વેપારીઓના મકાનો, વિવિધ વસ્તુઓથી શોભિત હતા.
સિન્દૂરાકારમણિભિર્નિર્મિતૈશ્ચ વિચિત્રિતૈઃ । ભૂષિતં ભૂષિતૈર્દિવ્યૈરાશ્રમૈઃ શતકોટિભિઃ
સિંદૂર રંગના રત્નોથી સુંદર રીતે બનાવેલું, અને અનેક દિવ્ય આશ્રમોથી શોભિત હતું.
ગત્વા દદર્શ તન્મધ્યે શઙ્ખચૂડાલયં પરમ્ । અતીવ વલયાકારં યથા પૂર્ણેન્દુમણ્ડલમ્
અંદર જઈને, તેણે એ શહેરના મધ્યમાં શંખચૂડનું ઉત્તમ નિવાસ સ્થાન જોયું, જે ખૂબ જ ગોળ, પૂર્ણ ચાંદની જેમ હતું.
જ્વલદગ્નિશિખાક્તાભિઃ પરિખાભિશ્ચતસૃભિઃ । તદ્દુર્ગમં ચ શત્રૂણામન્યેષાં સુગમં સુખમ્
એ સ્થળ ચાર ખાઈઓથી, જ્વલંત અગ્નિની જ્વાળાઓથી ભરેલું, શત્રુઓ માટે અઘરું, પણ અન્ય માટે સરળ અને આનંદદાયક હતું.
અત્યુચ્ચૈર્ગગનસ્પર્શિમણિશૃઙ્ગવિરાજિતમ્ । રાજિતં દ્વાદશદ્વારૈર્દ્વારપાલસમન્વિતમ્
એમાં રત્નના શિખરો આકાશને સ્પર્શતા, ખૂબ ઊંચા, અને બાર દરવાજા હતા, દરેક પર એક દરવાજા રક્ષક હતો.
મણીન્દ્રસારનિર્માણૈઃ શોભિતં લક્ષમન્દિરૈઃ । શોભિતં રત્નસોપાનૈ રત્નસ્તમ્ભવિરાજિતમ્
એમાં લાખો મકાનો શ્રેષ્ઠ રત્નોથી બનેલા, રત્નની સોપાન અને રત્નના સ્તંભોથી શોભિત હતા.
તદ્ દૃષ્ટ્વા પુષ્પદન્તોઽપિ વરં દ્વારં દદર્શ સઃ । દ્વારે નિયુક્તં પુરુષં શૂલહસ્તં ચ સસ્મિતમ્
એ જોઈને પુષ્પદંતે ઉત્તમ દરવાજા જોયા, જ્યાં એક પુરુષ શૂળ હાથે, સ્મિત સાથે ઉભો હતો.
તિષ્ઠન્તં પિઙ્ગલાક્ષં ચ તામ્રવર્ણં ભયઙ્કરમ્ । કથયામાસ વૃત્તાન્તં જગામ તદનુજ્ઞયા
એ ત્યાં પીળા આંખો અને તાંબાં જેવી ત્વચાવાળો, ભયજનક પુરુષ ઊભો હતો; તેણે ઘટનાઓ કહી અને તેની મંજૂરીથી આગળ ગયો.
અતિક્રમ્ય ચ તદ્દ્વારં જગામાભ્યન્તરં પુનઃ । ન કોઽપિ રક્ષતિ શ્રુત્વા દૂતરૂપં રણસ્ય ચ
એ દરવાજા પાર કરીને, તે અંદર ગયો; દૂત અને યુદ્ધના સમાચાર સાંભળીને, કોઈએ તેને અટકાવ્યો નહીં.
ગત્વા સોઽભ્યન્તરદ્વારં દ્વારપાલમુવાચ હ । રણસ્ય સર્વવૃત્તાન્તં વિજ્ઞાપયત માચિરમ્
અંદરના દરવાજા પર જઈને, તેણે દરવાજા રક્ષકને કહ્યું, 'યુદ્ધની તમામ ઘટનાઓ ઝડપથી જાણ કરો.'
સ ચ તં કથયિત્વા ચ દૂતો ગન્તુમુવાચ હ । સ ગત્વા શઙ્ખચૂડં તં દદર્શ સુમનોહરમ્
તે કહેતાં, દૂતને અંદર જવા કહ્યું; અંદર જઈને, તેણે શંખચૂડને ખૂબ જ સુંદર દેખાયો.
રાજમણ્ડલમધ્યસ્થં સ્વર્ણસિંહાસને સ્થિતમ્ । મણીન્દ્રરચિતં દિવ્યં રત્નદણ્ડસમન્વિતમ્
રાજ્યના મધ્યમાં, સોનાના સિંહાસન પર બેસેલા, રત્નોના રાજાએ બનાવેલી દિવ્ય દંડથી શોભિત એવા મહારાજા હતા.
રત્નકૃત્રિમપુષ્પૈશ્ચ પ્રશસ્તૈઃ શોભિતં સદા । ભૃત્યેન મસ્તકન્યસ્તં સ્વર્ણચ્છત્રં મનોહરમ્
રત્નોથી બનેલા સુંદર કૃત્રિમ ફૂલોની હંમેશા શોભા ધરાવતો, અને દાસે માથા પર મુકેલું આકર્ષક સોનાનું છત્ર ધરાવતો હતો.
સેવિતં પાર્ષદગણૈ રુચિરૈઃ શ્વેતચામરૈઃ । સુવેષં સુન્દરં રમ્યં રત્નભૂષણભૂષિતમ્
પાર્ષદોના સમૂહે સેવા કરતાં, સફેદ ચામરોથી શોભિત, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા, મનોહર અને રત્નોના આભૂષણોથી શણગારેલા એવા રાજા હતા.
માલ્યેન લેપનં સૂક્ષ્મં સુવસ્ત્રં દધતં મુને । દાનવેન્દ્રૈઃ પરિવૃતં સુવેષૈશ્ચ ત્રિકોટિભિઃ
સૂક્ષ્મ સુગંધિત લેપ, સુંદર વસ્ત્રો અને ફૂલમાળા પહેરેલા, ત્રણ કરોડ દાનવરાજાઓ અને તેમનાં સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા સાથેીઓથી ઘેરાયેલા હતા.
શતકોટિભિરન્યૈશ્ચ ભ્રમદ્ભિરસ્ત્રપાણિભિઃ । એવંભૂતઞ્ચ તં દૃષ્ટ્વા પુષ્પદન્તઃ સવિસ્મયઃ
અને અન્ય સો કરોડ યોદ્ધાઓ, હથિયાર લઈને ફરતા હતા; આવું દૃશ્ય જોઈને પુષ્પદંત આશ્ચર્યચકિત થયો.
ઉવાચ સ ચ વૃત્તાન્તં યદુક્તં શઙ્કરેણ ચ । પુષ્પદન્ત ઉવાચ રાજેન્દ્ર શિવભૃત્યોઽહં પુષ્પદન્તાભિધઃ પ્રભો
પછી તેણે શંકરે જે કહ્યું તે બધું વર્ણન કર્યું; પુષ્પદંતે કહ્યું: 'રાજાધિરાજ, હું શિવભક્ત પુષ્પદંત છું, પ્રભુ.'
યદુક્તં શઙ્કરેણૈવ તદ્ બ્રવીમિ નિશામય । રાજ્યં દેહિ ચ દેવાનામધિકારં ચ સામ્પ્રતમ્
શંકરે જે કહ્યું તે હું કહું છું, સાંભળો: દેવતાઓને રાજ્ય અને અધિકાર આપો, હવે એ તેમનું છે.
દેવાશ્ચ શરણાપન્ના દેવેશં શ્રીહરિં પરમ્ । હરિર્દત્ત્વાસ્ય શૂલં ચ તેન પ્રસ્થાપિતઃ શિવઃ
દેવતાઓએ શ્રીહરિ પાસે આશરો લીધો, હરિએ તેમને ત્રિશૂલ આપ્યો અને એથી શિવને મોકલવામાં આવ્યા.
પુષ્પભદ્રાનદીતીરે વટમૂલે ત્રિલોચનઃ । વિષયં દેહિ તેષાં ચ યુદ્ધં વા કુરુ નિશ્ચિતમ્
પુષ્પભદ્રા નદીના કાંઠે, વટવૃક્ષની છાંયમાં, ત્રિનેત્રધારી કહે છે: 'તેમને રાજ્ય આપો, નહિ તો નિશ્ચિત યુદ્ધ કરો.'
ગત્વા વક્ષ્યામિ કિં શમ્ભુમથ તદ્વદ મામપિ । દૂતસ્ય વચનં શ્રુત્વા શઙ્ખચૂડઃ પ્રહસ્ય ચ
'જાઓ અને શંભુને કહો, અથવા મને પણ જણાવો,' એમ કહ્યું; દૂતની વાત સાંભળી શંખચૂડ હસી ઉઠ્યો.
પ્રભાતેઽહં ગમિષ્યામિ ત્વં ચ ગચ્છેત્યુવાચ હ । સ ગત્વોવાચ તં તૂર્ણં વટમૂલસ્થમીશ્વરમ્
'હું સવારે જઈશ, તું પણ જઈશ,' એમ કહ્યું; પછી દૂત ઝડપથી જઈ વટમૂળે બેઠેલા ઈશ્વરને વાત કરી.
શઙ્ખચૂડસ્ય વચનં તદીયં તન્મુખોદિતમ્ । એતસ્મિન્નન્તરે સ્કન્દ આજગામ શિવાન્તિકમ્
તે દૂતે શંખચૂડના મોઢેથી નીકળેલા શબ્દો શિવને કહી આપ્યા; એ દરમ્યાન સ્કંદ શિવની પાસે આવ્યો.
વીરભદ્રશ્ચ નન્દી ચ મહાકાલઃ સુભદ્રકઃ । વિશાલાક્ષશ્ચ બાણશ્ચ પિઙ્ગલાક્ષો વિકમ્પનઃ
વીરભદ્ર, નંદી, મહાકાલ, સુભદ્રક, વિશાલાક્ષ, બાણ, પિંગલાક્ષ અને વિકમ્પન આવ્યા.
વિરૂપો વિકૃતિશ્ચૈવ મણિભદ્રશ્ચ બાષ્કલઃ । કપિલાખ્યો દીર્ઘદંષ્ટ્રો વિકટસ્તામ્રલોચનઃ
વીરૂપ, વિકૃતિ, મણિભદ્ર, બાષ્કલ, કપિલ, દીર્ધદંષ્ટ્ર, વિકટ અને તામ્રલોચન આવ્યા.