ભ્રમન્તી ક્ષણમુદ્વેગાન્નિવસન્તી ક્ષણં પુનઃ । ક્ષણમેવ સમુદ્વેગાત્સુષ્વાપ પુનરેવ સા
ક્યારેક ઉદ્વેગથી ફરવા લાગી, ક્યારેક ફરી સ્થિર થઈ; અને ક્યારેક ઉદ્વેગથી ફરી ઊંઘી ગઈ.
પુષ્પચન્દનતલ્પં ચ તદ્ બભૂવાતિકણ્ટકમ્ । વિષહારિ સુખં દિવ્યં સુન્દરં ચ ફલં જલમ્
એ ફૂલો અને ચંદનથી સજ્જ પથારી કાંટાવાળી જેવી લાગી; સ્વર્ગીય આનંદ, સુંદર ફળ અને પાણી પણ સહન ન થાય એવું બન્યું.
નિલયં ચ બિલાકારં સૂક્ષ્મવસ્ત્રં હુતાશનઃ । સિન્દૂરપત્રકં ચૈવ વ્રણતુલ્યં ચ દુઃખદમ્
એનું નિવાસસ્થાન ગુફા જેવું લાગ્યું, નાજુક વસ્ત્ર અગ્નિ સમાન લાગ્યું; સિંદૂરપત્ર પણ ઘા જેવું દુઃખદાયક બન્યું.
ક્ષણં દદર્શ તન્દ્રાયાં સુવેષં પુરુષં સતી । સુન્દરં ચ યુવાનં ચ સસ્મિતં રસિકેશ્વરમ્
ઉંઘમાં, થોડા ક્ષણ માટે તેણે સુંદર વેશધારી, યુવાન, હસતો અને આનંદનો સ્વામી પુરુષ જોયો.
ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં રત્નભૂષણભૂષિતમ્ । આગચ્છન્તં માલ્યવન્તં પિબન્તં તન્મુખામ્બુજમ્
તેનો આખો દેહ ચંદનથી લિપ્ત હતો, રત્નોના આભૂષણોથી શોભતો; માળાવાળો એ પુરુષ તુલસીના કમળ જેવા મુખને નિહાળતો નજીક આવ્યો.
કથયન્તં રતિકથાં બ્રુવન્તં મધુરં મુહુઃ । સમ્ભુક્તવન્તં તલ્પે ચ સમાશ્લિષ્યન્તમીપ્સિતમ્
એ પ્રેમની વાતો કરતો, વારંવાર મીઠા શબ્દો બોલતો; પથારી પર તેની સાથે આનંદ માણતો અને મનગમતું આલિંગન કરતો.
પુનરેવ તુ ગચ્છન્તમાગચ્છન્તં ચ સન્નિધૌ । યાન્તં ક્વ યાસિ પ્રાણેશ તિષ્ઠત્યેવમુવાચ સા
પછી જ્યારે એ દૂર જતો અને ફરી નજીક આવતો, ત્યારે તુલસી કહે: 'પ્રાણનાથ, તમે ક્યાં જાઓ છો? અહીં જ રહો.'
પુનશ્ચ ચેતનાં પ્રાપ્ય વિલલાપ પુનઃ પુનઃ । એવં સા યૌવનં પ્રાપ્ય તસ્થૌ તત્રૈવ નારદ
પછી ફરી ચેતનામાં આવી, વારંવાર વિલાપ કરતી; એ રીતે યુવાની પ્રાપ્ત કરીને, તુલસીજી ત્યાં જ રહી, હે નારદ.
શઙ્ખચૂડો મહાયોગી જૈગીષવ્યાન્મનોહરમ્ । કૃષ્ણમન્ત્રં ચ સમ્પ્રાપ્ય કૃત્વા સિદ્ધં તુ પુષ્કરે
શંખચૂડ મહાન યોગી, જયગીષવ્ય પાસેથી મનમોહક કૃષ્ણમંત્ર મેળવીને, પુષ્કર તળાવે તેની સિદ્ધિ હાંસલ કરી.
કવચં ચ ગલે બદ્ધ્વા સર્વમઙ્ગલમઙ્ગલમ્ । બ્રહ્મણશ્ચ વરં પ્રાપ્ય યત્તે મનસિ વાઞ્છિતમ્
ગળામાં સર્વમંગલ કવચ બાંધીને અને બ્રહ્માજી પાસેથી મનમાં ઇચ્છેલી દરેક વસ્તુનો વરદાન મેળવીને—
આજ્ઞયા બ્રહ્મણઃ સોઽપિ બદરીં ચ સમાયયૌ । આગચ્છન્તં શઙ્ખચૂડં દદર્શ તુલસી મુને
બ્રહ્માજીની આજ્ઞાથી એ પણ બદરીકાશ્રમ પહોંચ્યો; મુનિ, તુલસીજીએ શંખચૂડને આવતો જોયો.
નવયૌવનસમ્પન્નં કામદેવસમપ્રભમ્ । શ્વેતચમ્પકવર્ણાભં રત્નભૂષણભૂષિતમ્
તે યુવાન તાજગીથી ભરપૂર, કામદેવ જેવો તેજસ્વી, સફેદ ચંપકના ફૂલો જેવી કાંતિવાળો અને રત્નોથી શોભાયમાન હતો.
શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યં શરત્પઙ્કજલોચનમ્ । રત્નસારવિનિર્માણવિમાનસ્થં મનોહરમ્
તેનું મુખ શરદ પૂર્ણિમાના ચંદ્ર જેવું તેજ ધરાવતું, આંખો શરદના કમળ જેવી, અને તે અમૂલ્ય રત્નોથી બનેલા વિમાનમાં બેસેલો, સૌને આકર્ષતો હતો.
રત્નકુણ્ડલયુગ્મેન ગણ્ડસ્થલવિરાજિતમ્ । પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાવન્તં ચ સુસ્મિતમ્
રત્નના સુંદર કુંડળોની જોડીથી તેના ગાલ શોભતા, પારિજાતના ફૂલોની માળા પહેરેલી અને મીઠી સ્મિતે ચહેરો ખીલી ઉઠેલો.
કસ્તૂરીકુઙ્કુમાયુક્તં સુગન્ધિચન્દનાન્વિતમ્ । સા દૃષ્ટ્વા સન્નિધાવેનં મુખમાચ્છાદ્ય વાસસા
તેના શરીરે કસ્તૂરી, કુંકુમ અને સુગંધિત ચંદન લગાવેલું હતું; તેને નજીક આવતો જોઈ, તુલસીજીએ લજ્જાથી પોતાનું મુખ વસ્ત્રથી ઢાંકી લીધું.
સસ્મિતા તં નિરીક્ષન્તી સકટાક્ષં પુનઃ પુનઃ । બભૂવાતિનમ્રમુખી નવસઙ્ગમલજ્જિતા
હસતાં હસતાં, વારંવાર કટાક્ષથી તેને જોઈ રહી, અને નવા સંગમની લજ્જાથી મુખ નીચે કરી, અત્યંત વિનમ્ર બની.
શરદિન્દુવિનિન્દ્યૈકસ્વમુખેન્દુવિરાજિતા । અમૂલ્યરત્નનિર્માણયાવકાવલિસંયુતા
તુલસીજીનું ચહેરું શરદચંદ્રને પણ લજ્જાવતું, અને તે અમૂલ્ય રત્નોની મોતીની માળા પહેરી શોભતી હતી.
મણીન્દ્રસારનિર્માણક્વણન્મઞ્જીરરઞ્જિતા । દધતી કબરીભારં માલતીમાલ્યસંયુતમ્
શ્રેષ્ઠ રત્નોથી બનેલા ઘુંઘરૂઓના રણકારથી પગ શોભતા, અને વાળમાં માલતીના ફૂલોની વેણી ગૂંથેલી હતી.
અમૂલ્યરત્નનિર્માણમકરાકૃતિકુણ્ડલા । ચિત્રકુણ્ડલયુગ્મેન ગણ્ડસ્થલવિરાજિતા
તેના કાનમાં અમૂલ્ય રત્નોથી બનેલા મકરાકૃતિના કુંડળો, અને ચિત્તાકર્ષક કુંડળોની જોડીથી ગાલ શોભતા.
રત્નેન્દ્રસારહારેણ સ્તનમધ્યસ્થલોજ્જ્વલા । રત્નકઙ્કણકેયૂરશઙ્ખભૂષણભૂષિતા
તેના ઉર પર શ્રેષ્ઠ રત્નોની હાર ઝગમગતી, અને હાથમાં રત્નના કંકણ, કયૂર અને શંખાકૃતિના આભૂષણોથી શોભિત હતી.
રત્નાઙ્ગુલીયકૈર્દિવ્યૈરઙ્ગુલ્યાવલિરાજિતા । દૃષ્ટ્વા તાં લલિતાં રમ્યાં સુશીલાં સુન્દરીં સતીમ્
તેની આંગળીઓ દિવ્ય રત્નમય અંગૂઠીઓથી શોભતી; એવી લલિત, રમણીય, સદાચારવાળી, સુંદર અને પવિત્ર તુલસીજીને જોઈને—
ઉવાસ તત્સમીપે તુ મધુરં તામુવાચ સઃ । શઙ્ખચૂડ ઉવાચ કા ત્વં કસ્ય ચ કન્યા ચ ધન્યા માન્યા ચ યોષિતામ્
શંખચૂડે તેની પાસે બેસીને મીઠા શબ્દોમાં પૂછ્યું: 'તુ કોણ છે? તારો પિતા કોણ છે? સ્ત્રીઓમાં તું ધન્ય અને માનનીય છે.'
કા ત્વં માનિનિ કલ્યાણિ સર્વકલ્યાણદાયિનિ । મૌનીભૂતે કિઙ્કરે માં સમ્ભાષાં કુરુ સુન્દરિ
'માનીની, કલ્યાણી, સર્વમંગલ આપનારી, તું કોણ છે? હું અહીં મૌન ઉભો છું, સુંદરિ, મને વાત કર.'
ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા સકામા વામલોચના । સસ્મિતા નમ્રવદના સકામં તમુવાચ સા
આવાં વચન સાંભળી, કામનાવાળી, સુંદર આંખોવાળી તુલસીજી હળવે હસી, મુખ નીચે કરી, અને ઈચ્છાપૂર્વક તેને જવાબ આપ્યો.
તુલસ્યુવાચ ધર્મધ્વજસુતાહં ચ તપસ્યાયાં તપોવને । તપસ્વિન્યહં તિષ્ઠામિ કસ્ત્વં ગચ્છ યથાસુખમ્
તુલસી બોલી: 'હું ધર્મધ્વજની પુત્રી છું, આ તપોવનમાં તપસ્યા કરી રહી છું; હું તપસ્વિ છું—તુ કોણ છે? તને જ્યાં સુખ થાય ત્યાં જા.'
કામિનીં કુલજાતાં ચ રહસ્યેકાકિનીં સતીમ્ । ન પૃચ્છતિ કુલે જાત ઇત્યેવં મે શ્રુતૌ શ્રુતમ્
'અમારા કુટુંબમાં એવું સાંભળ્યું છે કે, કોઈ પણ કુંવારી, કુળવતી અને એકલી સ્ત્રીને એકાંતમાં પ્રશ્ન કરવો યોગ્ય નથી.'
લમ્પટોઽસત્કુલે જાતો ધર્મશાસ્ત્રાર્થવર્જિતઃ । યેનાશ્રુતઃ શ્રુતેરર્થઃ સ કામીચ્છતિ કામિનીમ્
કુટુંબે ખરાબ, લંપટ પુરુષ, જે ધર્મશાસ્ત્રોનું જ્ઞાન નથી ધરાવતો, એ સ્ત્રીની ઇચ્છા કરે છે અને શ્રુતિનો અર્થ સાંભળ્યા વિના સમજવા જાય છે.
આપાતમધુરાં મત્તામન્તકાં પુરુષસ્ય તામ્ । વિષકુમ્ભાકારરૂપામમૃતાસ્યાં ચ સન્તતમ્
જે સ્ત્રી પ્રથમ નજરે મીઠી લાગે છે, પણ પછી પુરુષને વિનાશ તરફ લઈ જાય છે, એનું સ્વરૂપ ઝેરથી ભરેલા ઘડાની જેમ છે, ભલે એના મોઢેથી હંમેશા અમૃત જેવી વાણી નીકળે.
હૃદયે ક્ષુરધારાભાં શશ્વન્મધુરભાષિણીમ્ । સ્વકાર્યપરિનિષ્પત્ત્યૈ તત્પરા સતતં ચ તામ્
હૃદયમાં એ સ્ત્રી કટારીની ધાર જેવી છે, પણ બોલવામાં હંમેશા મીઠી, પોતાના હિત માટે સતત પ્રયત્નશીલ અને એમાં જ તત્પર રહે છે.
કાર્યાર્થે સ્વામિવશગામન્યથૈવાવશાં સદા । સ્વાન્તર્મલિનરૂપાં ચ પ્રસન્નવદનેક્ષણામ્
કામ માટે એ દાસી જેવી નમ્ર બને છે, પણ બીજાં સમયે કઠોર રહે છે; અંદરથી અશુદ્ધ, પણ બહારથી હંમેશા હસતી અને પ્રસન્ન દેખાય છે.