ઉવાચ છાયા વહ્નિં ચ રામં ચ વિનયાન્વિતા । કરિષ્યામીતિ કિમહં તદુપાયં વદસ્વ મે
સીતાએ વિનમ્રતાથી છાયાને, અગ્નિને અને રામને કહ્યું: 'હું કરું છું, પણ શું કરવું એ કહો.'
શ્રીરામાગ્ની ઊચતુઃ ત્વં ગચ્છ તપસે દેવિ પુષ્કરં ચ સુપુણ્યદમ્ । કૃત્વા તપસ્યા તત્રૈવ સ્વર્ગલક્ષ્મીર્ભવિષ્યસિ
શ્રીરામ અને અગ્નિએ કહ્યું: 'હે દેવી, તું પુષ્કર જે પવિત્ર તીર્થ છે ત્યાં જઈ તપ કર, ત્યારે તને સ્વર્ગસુખ મળશે.'
સા ચ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રતપ્ય પુષ્કરે તપઃ । દિવ્યં ત્રિલક્ષવર્ષં ચ સ્વર્ગલક્ષ્મીર્બભૂવ હ
એ વચન સાંભળી, સીતાએ પુષ્કરમાં તપ કર્યું. ત્રણ લાખ વર્ષ સુધી તપ કરીને એ સ્વર્ગલક્ષ્મી બની.
સા ચ કાલેન તપસા યજ્ઞકુણ્ડસમુદ્ભવા । કામિની પાણ્ડવાનાં ચ દ્રૌપદી દ્રુપદાત્મજા
સમય જતાં, તપસ્યાથી એ યજ્ઞકુંડમાંથી જન્મી, પાંડવો માટે દ્રૌપદી રૂપે, દ્રુપદની પુત્રી બની.
કૃતે યુગે વેદવતી કુશધ્વજસુતા શુભા । ત્રેતાયાં રામપત્ની ચ સીતેતિ જનકાત્મજા
કૃતયુગમાં એ કુશધ્વજની પુત્રી, શુભા વેદવતી હતી. ત્રેતાયુગમાં એ જનકની પુત્રી, સીતારૂપે રામપત્ની બની.
તચ્છાયા દ્રૌપદી દેવી દ્વાપરે દ્રુપદાત્મજા । ત્રિહાયણી ચ સા પ્રોક્તા વિદ્યમાના યુગત્રયે
એની છાયા દ્વાપરયુગમાં દ્રુપદની પુત્રી દ્રૌપદી દેવી બની. ત્રણેય યુગમાં એ ત્રિહાયણી તરીકે જાણીતી છે.
નારદ ઉવાચ પ્રિયાઃ પઞ્ચ કથં તસ્યા બભૂવુર્મુનિપુઙ્ગવ । ઇતિ મચ્ચિત્તસંદેહં ભઞ્જ સંદેહભઞ્જન
નારદએ પૂછ્યું: હે મહાન ઋષિ, એ સ્ત્રીને પાંચ પતિઓ કેમ મળ્યા? મારા મનમાં જે સંશય છે, એ સંશય દૂર કરો, હે સંશય હરણાર.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ લઙ્કાયાં વાસ્તવી સીતા રામં સમ્પ્રાપ નારદ । રૂપયૌવનસમ્પન્ના છાયા ચ બહુચિન્તયા
શ્રીનારાયણે કહ્યું: હે નારદ, લંકામાં સાચી સીતાજી રામજીને મળી ગઈ; સુંદરતા અને યુવાનીથી ભરપૂર હતી, જ્યારે એની છાયાએ વધારે ચિંતાથી—
રામાગ્ન્યોરાજ્ઞયા તપ્તુમુપાસ્તે શઙ્કરં પરમ્ । કામાતુરા પતિવ્યગ્રા પ્રાર્થયન્તી પુનઃ પુનઃ
રામજી અને અગ્નિદેવના આજ્ઞાથી, એ છાયાએ પરમ શંકરજીની ઉપાસના માટે તપ કર્યું; કામના અને પતિપ્રેમથી વ્યાકુળ થઈ, વારંવાર પ્રાર્થના કરતી—
પતિં દેહિ પતિં દેહિ પતિં દેહિ ત્રિલોચન । પતિં દેહિ પતિં દેહિ પઞ્ચવારં ચકાર સા
'મને પતિ આપો, મને પતિ આપો, મને પતિ આપો, હે ત્રિનેત્રધારી! મને પતિ આપો, મને પતિ આપો,' એમ એ પાંચ વખત વિનંતી કરી.
શિવસ્તત્પ્રાર્થનાં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય રસિકેશ્વરઃ । પ્રિયે તવ પ્રિયાઃ પઞ્ચ ભવિષ્યન્તિ વરં દદૌ
શિવજી, રસોના સ્વામી, એ祈થન સાંભળી સ્મિત કરી કહ્યું: 'પ્રિયે, તને પાંચ પતિ મળશે' એમ આશીર્વાદ આપ્યો.
તેન સા પાણ્ડવાનાં ચ બભૂવ કામિની પ્રિયા । ઇતિ તે કથિતં સર્વં પ્રસ્તાવં વાસ્તવં શૃણુ
આ કારણે એ પાંડવોની પ્રિય બની. આમ, બધું તને કહી દીધું; હવે સાચી વાત સાંભળ.
અથ સમ્પ્રાપ્ય લઙ્કાયાં સીતાં રામો મનોહરામ્ । વિભીષણાય તાં લઙ્કાં દત્ત્વાયોધ્યાં યયૌ પુનઃ
પછી, લંકામાં મનોહર સીતાજીને પાછી મેળવી, રામજીએ લંકા વિભીષણને આપી અને પોતે અયોધ્યામાં પાછા ગયા.
એકાદશસહસ્રાબ્દં કૃત્વા રાજ્યં ચ ભારતે । જગામ સર્વૈર્લોકૈશ્ચ સાર્ધં વૈકુણ્ઠમેવ ચ
અગિયાર હજાર વર્ષ સુધી ભારત પર રાજ કરીને, રામજી સર્વ લોકોથી સાથે વૈકુંઠે ગયા.
કમલાંશા વેદવતી કમલાયાં વિવેશ સા । કથિતં પુણ્યમાખ્યાનં પુણ્યદં પાપનાશનમ્
કમળથી ઉત્પન્ન થયેલી, વેદવતી, કમળાવતીમાં પ્રવેશી ગઈ. આ પવિત્ર કથા કહી, જે પુણ્ય આપે છે અને પાપ નાશે છે.
સતતં મૂર્તિમન્તશ્ચ વેદાશ્ચત્વાર એવ ચ । સન્તિ યસ્યાશ્ચ જિહ્વાગ્રે સા ચ વેદવતી શ્રુતા
ચારેય વેદો, હંમેશા સ્વરૂપ ધરાવી, એની જીભના ટોચે વસે છે; એ વેદવતી તરીકે જાણીતી છે.
ધર્મધ્વજસુતાખ્યાનં નિબોધ કથયામિ તે
હવે, ધર્મધ્વજની પુત્રીની કથા તને કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
ધર્મધ્વજસુતાતુલસ્યુપાખ્યાનવર્ણનમ્ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ધર્મધ્વજસ્ય પત્ની માધવીતિ ચ વિશ્રુતા । નૃપેણ સાર્ધં સારામે રેમે ચ ગન્ધમાદને
શ્રીનારાયણે કહ્યું: ધર્મધ્વજની પત્ની, માધવી નામે પ્રસિદ્ધ હતી; એ રાજા સાથે ગંધમાદન પર્વત પર આનંદથી રહી.
શય્યાં રતિકરીં કૃત્વા પુષ્પચન્દનચર્ચિતામ્ । ચન્દનાલિપ્તસર્વાઙ્ગીં પુષ્પચન્દનવાયુના
એણે સુગંધિત ફૂલો અને ચંદનથી શૈયા તૈયાર કરી, આખું શરીર ચંદનથી લિપ્ત હતું અને ફૂલ-ચંદનની સુગંધવાળી હવા વહેતી હતી.
સ્ત્રીરત્નમતિચાર્વઙ્ગી રત્નભૂષણભૂષિતા । કામુકી રસિકા સૃષ્ટા રસિકેન ચ સંયુતા
સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ, અતિ સુંદર કાયાની, રત્નોથી શોભાયમાન, પ્રેમાળ અને રસિક, અને એવા જ રસિક પતિ સાથે એક થતી.
સુરતે વિરતિર્નાસ્તિ તયોઃ સુરતિવિજ્ઞયોઃ । ગતં દેવવર્ષશતં ન જ્ઞાતં ચ દિવાનિશમ્
પ્રેમમાં પારાવાર નહોતો; બંને પ્રેમકૌશલ્યમાં નિપુણ હતા. દેવોના સો વર્ષ પણ, દિવસ-રાત કેવી રીતે વીતી ગયા, ખબર જ પડી નહીં.
તતો રાજા મતિં પ્રાપ્ય સુરતાદ્વિરરામ ચ । કામુકી સુન્દરી કિઞ્ચિન્ન ચ તૃપ્તિં જગામ સા
પછી રાજાએ સમજ મેળવી પ્રેમથી દૂર થયો; પણ સુંદર અને કામુક સ્ત્રીને સંતોષ મળ્યો નહીં.
દધાર ગર્ભં સા સદ્યો દૈવાદબ્દશતં સતી । શ્રીગર્ભા શ્રીયુતા સા ચ સમ્બભૂવ દિને દિને
એ સ્ત્રીએ તુરંત ગર્ભ ધારણ કર્યો, દૈવી ઇચ્છાથી એ ગર્ભે સો વર્ષ સુધી રહી; અને રોજે રોજ એમાં વધુ તેજ ઉમેરાતું ગયું.
શુભે ક્ષણે શુભદિને શુભયોગે ચ સંયુતે । શુભલગ્ને શુભાંશે ચ શુભસ્વામિગ્રહાન્વિતે
શુભ ક્ષણે, શુભ દિવસે, શુભ યોગે, શુભ લઘ્ને અને શુભ ગ્રહોના સંયોગે—
કાર્તિકીપૂર્ણિમાયાં તુ સિતવારે ચ પાદ્મજ । સુષાવ સા ચ પદ્માંશાં પદ્મિનીં તાં મનોહરામ્
કાર્તિક મહિનાની પૂર્ણિમાના પવિત્ર દિવસે, પદ્મજ, એ સ્ત્રીએ સુંદર અને મોહક પદ્મિનીને જન્મ આપી, જે પદ્માનું અંશરૂપ હતી.
શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યાં શરત્પઙ્કજલોચનામ્ । પક્વબિમ્બાધરોષ્ઠીં ચ પશ્યન્તીં સસ્મિતાં ગૃહમ્
એના ચહેરા પર શરદપૂર્ણિમાના ચાંદની જેવો તેજ હતો, આંખો શરદ ઋતુના કમળ જેવી, હોઠ પક્વ ફળ જેવા લાલ અને મીઠી સ્મિત સાથે ઘરમાં ચારે બાજુ જોઈ રહી હતી.
હસ્તપાદતલારક્તાં નિમ્નનાભિં મનોરમામ્ । તદધસ્ત્રિવલીયુક્તાં નિતમ્બયુગવર્તુલામ્
એના હાથ અને પગના તળિયા લાલ રંગના, નાભિ ઊંડી, રૂપ મનોહર, નાભિ નીચે ત્રણ રેખાઓથી શોભિત અને કટિ ભાગ સુંદર ગોળ હતો.
શીતે સુખોષ્ણસર્વાઙ્ગીં ગ્રીષ્મે ચ સુખશીતલામ્ । શ્યામાં સુકેશીં રુચિરાં ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલામ્
ઠંડીમાં એના શરીરથી સુખદ ઉષ્ણતા અનુભવાતી અને ઉનાળામાં એ શીતળતા આપતી; એ શ્યામવર્ણની, સુંદર વાળવાળી, આકર્ષક અને વટવૃક્ષની ગોળાઈ જેવી આકારવાળી હતી.
પીતચમ્પકવર્ણાભાં સુન્દરીષ્વેવ સુન્દરીમ્ । નરા નાર્યશ્ચ તાં દૃષ્ટ્વા તુલનાં દાતુમક્ષમાઃ
પીત ચંપકના ફૂલ જેવી કાંતિ ધરાવતી, સૌ સુંદરાઓમાં એ સૌથી સુંદર હતી; પુરુષો અને સ્ત્રીઓ એને જોઈને કોઈ સરખામણી કરી શકતા નહોતા.
તેન નામ્ના ચ તુલસીં તાં વદન્તિ મનીષિણઃ । સા ચ ભૂયિષ્ઠમાનેન યોગ્યા સ્ત્રી પ્રકૃતિર્યથા
એથી જ વિદ્વાનો એને 'તુલસી' નામે ઓળખે છે; એ સ્વભાવથી સર્વોત્તમ અને યોગ્ય સ્ત્રી હતી.