આવિર્બભૂવ શ્રીકૃષ્ણો રાધયા સહિતસ્તતઃ
પછી શ્રીકૃષ્ણ રાધાજી સાથે પ્રગટ થયા.
પરમાનન્દપૂર્ણાશ્ચ ચક્રુશ્ચ પુનરુત્સવમ્
પરમ આનંદથી ભરપૂર થઈને તેમણે ફરી ઉત્સવ મનાવ્યો.
ઇત્યેવં કથિતં સર્વં સુગોપ્યં ચ સુદુર્લભમ્
આ રીતે બધું કહાયું—જે અતિ ગુપ્ત અને દુર્લભ છે.
રાધાકૃષ્ણાંગસંભૂતા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદા
રાધા-કૃષ્ણના અંગમાંથી ઉત્પન્ન થઈ, તે ભોગ અને મોક્ષ ફળ આપે છે.
ગઙ્ગોપાખ્યાનવર્ણનમ્ નારદ ઉવાચ કલેઃ પઞ્ચસહસ્રાબ્દે સમતીતે સુરેશ્વર । ક્વ ગતા સા મહાભાગ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ
નારદે કહ્યું: દેવોના સ્વામી, કળિયુગના પાંચ હજાર વર્ષ પૂરા થયા પછી, એ મહાભાગ્યશાળી ગંગાજી ક્યાં ગઈ? કૃપા કરીને મને સમજાવો.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ ભારતં ભારતીશાપાત્સમાગત્યેશ્વરેચ્છયા । જગામ તત્ર વૈકુણ્ઠે શાપાન્તે પુનરેવ સા
શ્રીનારાયણે કહ્યું: ભારતદેવીના શાપથી અને ભગવાનની ઇચ્છાથી, તે ભારતભૂમિ પર આવી; શાપ પૂરો થતા, ફરી વૈકુંઠમાં ગઈ.
ભારતી ભારતં ત્યક્ત્વા તજ્જગામ હરેઃ પદમ્ । પદ્માવતી ચ શાપાન્તે ગઙ્ગા સા ચૈવ નારદ
ભારતી ભારત છોડીને હરિજીના ધામે ગઈ; અને શાપના અંતે, પદ્માવતી અને ગંગા પણ, હે નારદ, ત્યાં ગઈ.
ગઙ્ગા સરસ્વતી લક્ષ્યીશ્ચૈતાસ્તિસ્રઃ પ્રિયા હરેઃ । તુલસીસહિતા બ્રહ્મંશ્ચતસ્રઃ કીર્તિતાઃ શ્રુતૌ
ગંગા, સરસ્વતી અને લક્ષ્મી—આ ત્રણેય હરિજીને પ્રિય છે; તુલસી સાથે, હે બ્રાહ્મણ, આ ચારેય શાસ્ત્રોમાં વખાણવામાં આવી છે.
નારદ ઉવાચ કેનોપાયેન સા દેવી વિષ્ણુપાદાબ્જસમ્ભવા । બ્રહ્મકમણ્ડલુસ્થા ચ શ્રુતા શિવપ્રિયા ચ સા
નારદે પૂછ્યું: જે દેવી વિષ્ણુના પદપદ્મમાંથી જન્મી, બ્રહ્માજીના કમંડલમાં વસે છે અને શિવજીને પ્રિય છે, તે કેવી રીતે આવી?
બભૂવ સા મુનિશ્રેષ્ઠ ગઙ્ગા નારાયણપ્રિયા । અહો કેન પ્રકારેણ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તે નારાયણપ્રિય ગંગા કેવી રીતે બની? કૃપા કરીને એ રીત મને સમજાવો.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ પુરા બભૂવ ગોલોકે સા ગઙ્ગા દ્રવરૂપિણી । રાધાકૃષ્ણાઙ્ગસમ્ભૂતા તદંશા તત્સ્વરૂપિણી
શ્રીનારાયણે કહ્યું: પહેલાં ગોલોકમાં, ગંગા પ્રવાહી સ્વરૂપે હતી, રાધા-કૃષ્ણના અંગમાંથી ઉત્પન્ન, તેમનો અંશ અને સ્વરૂપ હતી.
દ્રવાધિષ્ઠાતૃદેવી યા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ । નવયૌવનસમ્પન્ના સર્વાભરણભૂષિતા
તે સર્વ પ્રવાહોની દેવી છે, પૃથ્વી પર અનન્ય રૂપવાળી, કાયમ યુવાન અને સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન છે.
શરન્મધ્યાહ્નપદ્માસ્યા સસ્મિતા સુમનોહરા । તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભા શરચ્ચન્દ્રસમપ્રભા
શરદના મધ્યાહ્ને ખીલેલા કમળ જેવું મુખ, હંમેશા સ્મિત અને મનોહર, તપેલા સોનાની જેમ રંગ અને શરદચંદ્ર જેવી તેજસ્વી છે.
સ્નિગ્ધપ્રભાતિસુસ્નિગ્ધા શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપિણી । સુપીનકઠિનશ્રોણિઃ સુનિતમ્બયુગંધરા
તેનો તેજ કોમળ અને અત્યંત નરમ છે, સ્વભાવથી શુદ્ધ સત્વવાળી છે; તેની કટિ સુમજ્જબાન અને મજબૂત છે, તથા સુંદર નિતંબ ધરાવે છે.
પીનોન્નતં સુકઠિનં સ્તનયુગ્મં સુવર્તુલમ્ । સુચારુનેત્રયુગલં સુકટાક્ષં સુવંક્રિમમ્
તેણાં ઊંચાં, ગાઢ અને ગોળ સ્તન, સુંદર અને મોહક નજરવાળી આંખો, તથા મનોહર વક્ર કાયાએ—
વંક્રિમં કબરીભારં માલતીમાલ્યસંયુતમ્ । સિન્દૂરબિન્દુલલિતં સાર્ધં ચન્દનબિન્દુભિઃ
તેણાં વાળ ઘણા અને લહેરિયા, માળતીનાં ફૂલોની વેણીથી શોભતા, માથા પર સિંધૂરની રેખા અને ચંદનનાં ટપકાંથી સુશોભિત—
કસ્તૂરીપત્રિકાયુક્તં ગણ્ડયુગ્મં મનોરમમ્ । બન્ધૂકકુસુમાકારમધરોષ્ઠં ચ સુન્દરમ્
મસ્તક પર કસ્તૂરીનાં ટપકાંથી શોભતા, મનોહર ગાલ અને બંધૂક ફૂલ જેવી લાલચટ્ટ ઓઠ સાથે—
પક્વદાડિમબીજાભદન્તપંક્તિસમુજ્જ્વલમ્ । વાસસી વહ્નિશુદ્ધે ચ નીવીયુક્તે ચ બિભ્રતી
પાકેલા દાડમનાં દાણાં જેવી ચમકતી દાંતની પંક્તિ, અગ્નિમાં શુદ્ધ થયેલા અને કમરપટ્ટા સાથેના વસ્ત્રો પહેરેલા—
સા સકામા કૃષ્ણપાર્શ્વે સમુવાસ સુલજ્જિતા । વાસસા મુખમાચ્છાદ્ય લોચનાભ્યાં વિભોર્મુખમ્
એ કામનાથી ભરપૂર, કૃષ્ણજીની બાજુએ લજ્જાવાન બની બેઠી, વસ્ત્રથી ચહેરો ઢાંકી અને આંખે ભગવાનનું મુખ નિહાળી રહી—
નિમેષરહિતાભ્યાં ચ પિબન્તી સતતં મુદા । પ્રફુલ્લવદના હર્ષાન્નવસઙ્ગમલાલસા
એની આંખો જરાય ન ઝપકતી, આનંદથી કૃષ્ણજીનું મુખ નિહાળી રહી, એનું ચહેરું આનંદથી ખીલી ઉઠ્યું, નવી મિલન માટે આતુર—
મૂર્ચ્છિતા પ્રભુરૂપેણ પુલકાઙ્કિતવિગ્રહા । એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર વિદ્યમાના ચ રાધિકા
પ્રભુના રૂપથી મોહિત થઈ, એના શરીરે રોમાંચ છવાઈ ગયો અને એ બેભાન થઈ ગઈ; એ જ સમયે રાધિકા પણ ત્યાં હાજર હતી—
ગોપીત્રિંશત્કોટિયુક્તા ચન્દ્રકોટિસમપ્રભા । કોપેનારક્તપદ્માસ્યા રક્તપઙ્કજલોચના
રાધિકા, ત્રીસ કરોડ ગોપીઓ સાથે, કરોડ ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી, ગુસ્સામાં કમળ જેવા હોઠ લાલ અને આંખો લાલપંક જેવી—
પીતચમ્પકવર્ણાભા ગજેન્દ્રમન્દગામિની । અમૂલ્યરત્નનિર્માણનાનાભૂષણભૂષિતા
પીત ચંપા ફૂલ જેવી કાંતિવાળી, હાથીની જેમ મંદગતિએ ચાલતી, અમૂલ્ય રત્નોથી બનેલા વિવિધ આભૂષણોથી શોભાયમાન—
અમૂલ્યરત્નખચિતમમૂલ્યં વહ્નિશૌચકમ્ । પીતવસ્ત્રસ્ય યુગલં નીવીયુક્તં ચ બિભ્રતી
અમૂલ્ય રત્નોથી જડિત, અગ્નિમાં શુદ્ધ થયેલા પીતાંબરના જોડા વસ્ત્રો અને કમરપટ્ટા પહેરેલા—
સ્થલપદ્મપ્રભામુષ્ટં કોમલં ચ સુરઞ્જિતમ્ । કૃષ્ણદત્તાર્ઘ્યસંયુક્તં વિન્યસન્તી પદામ્બુજમ્
એના પદપદ્મ જમીન પરના કમળ જેવી કાંતિવાળા, કોમળ અને સુંદર રંગવાળા, કૃષ્ણજીના અર્ઘ્યથી પવિત્ર થયેલા, એણે જમીન પર મૂકી દીધા—
રત્નેન્દ્રસારનિર્માણવિમાનાદવરુહ્ય સા । સેવ્યમાના ચ ઋષિભિઃ શ્વેતચામરવાયુના
રત્નરાજના સારથી બનેલા વિમાનમાંથી નીચે ઉતરી, ઋષિઓ દ્વારા સેવા પ્રાપ્ત કરતી અને સફેદ ચામરાથી પંખા કરવામાં આવતી—
કસ્તૂરીબિન્દુભિર્યુક્તં ચન્દનેન સમન્વિતમ્ । દીપ્તદીપપ્રભાકારં સિન્દૂરં બિન્દુશોભિતમ્
માથા પર કસ્તૂરીના ટપકાં, ચંદનથી સુગંધિત, તેજસ્વી દીવાના પ્રકાશ જેવી કાંતિ અને સિંધૂરના ટપકાંથી શોભાયમાન—
દધતી ભાલમધ્યે ચ સીમન્તાધઃસ્થલોજ્જ્વલે । પારિજાતપ્રસૂનાનાં માલાયુક્તં સુવંક્રિમમ્
માથાના મધ્યમાં, વાળની સીમાની નીચે તેજસ્વી, પારિજાતના ફૂલોની વેણીથી શોભતા વક્ર વાળ—
સુચારુકબરીભારં કમ્પયન્તી સુકમ્પિતા । સુચારુરાગસંયુક્તમોષ્ઠં કમ્પયતી રુષા
સુંદર અને ઘણા વાળ એના હલનચલનથી ધ્રુજી ઉઠ્યા, અને ગુસ્સામાં એના લાલચટ્ટ ઓઠ પણ ધ્રુજી ઉઠ્યા—
ગત્વોવાસ કૃષ્ણપાર્શ્વે રત્નસિંહાસને શુભે । સખીનાં ચ સમૂહૈશ્ચ પરિપૂર્ણા વિભોઃ પ્રિયા
એ કૃષ્ણજીની બાજુએ રત્નસિંહાસન પર જઈને બેઠી, સખીઓના સમૂહથી ઘેરાયેલી, ભગવાનની પ્રિય—