ઉવાચ દુઃખિતાસ્તાશ્ચ વાચં સામયિકીં વિભુઃ । શ્રીભગવાનુવાચ લક્ષ્મિ ત્વં કલયા ગચ્છ ધર્મધ્વજગૃહં શુભે
ભગવાને દુઃખી થયેલાં બધાને શાંતિ આપતી વાતો કહી. પછી કહ્યું: લક્ષ્મી, તું તારો અંશ લઈને ધર્મધ્વજના ઘરમાં જા, શુભે.
અયોનિસમ્ભવા ભૂમૌ તસ્ય કન્યા ભવિષ્યસિ । તત્રૈવ દૈવદોષેણ વૃક્ષત્વં ચ લભિષ્યસિ
તારે ગર્ભ વિના પૃથ્વી પર તેની દીકરી થવું છે. ત્યાં દેવક્રમથી તારે વૃક્ષરૂપ પણ ધારણ કરવું પડશે.
મદંશસ્યાસુરસ્યૈવ શઙ્ખચૂડસ્ય કામિની । ભૂત્વા પશ્ચાચ્ચ મત્પત્ની ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ
પછી તું મદમાં રહેલા અસુર શંખચૂડની પ્રિય બનશે અને પછી નિશ્ચયે મારી પત્ની બનશે.
ત્રૈલોક્યપાવની નામ્ના તુલસીતિ ચ ભારતે । કલયા ચ સરિદ્ભાવં શીઘ્રં ગચ્છ વરાનને
તને ભારતમાં ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરનારી તુલસી નામે ઓળખવામાં આવશે. સુંદર મુખવાળી, તારો અંશ લઈને તું વહેલી તકે નદીરૂપે પણ પૃથ્વી પર જા.
ભારતં ભારતીશાપાન્નામ્ના પદ્માવતી ભવ । ગઙ્ગે યાસ્યસિ પશ્ચાત્ત્વમંશેન વિશ્વપાવની
ભારતીના શાપથી તને ભારતમાં પદ્માવતી નામ મળશે. પછી તું ગંગા પાસે જશે અને તારો અંશ વિશ્વને પવિત્ર કરનાર બનશે.
ભારતં ભારતીશાપાત્પાપદાહાય પાપિનામ્ । ભગીરથસ્ય તપસા તેન નીતા સુકલ્પિતે
ભારતીના શાપથી તું પાપીઓને પાપમુક્ત કરવા ભારતમાં જશે. ભગીરથના તપથી તું ત્યાં સારી રીતે સ્થાપિત થાશે.
નામ્ના ભાગીરથી પૂતા ભવિષ્યસિ મહીતલે । મદંશસ્ય સમુદ્રસ્ય જાયા જાયેર્મમાજ્ઞયા
પૃથ્વી પર તને ભાગીરથી નામે પવિત્ર માનવામાં આવશે. મારી આજ્ઞાથી તું સમુદ્રના અંશની પત્ની અને સમુદ્રની પત્ની બનશે.
મત્કલાંશસ્ય ભૂપસ્ય શન્તનોશ્ચ સુરેશ્વરિ । ગઙ્ગાશાપેન કલયા ભારતં ગચ્છ ભારતિ
દેવી, મારા અંશ અને શાંતનુ રાજાના અંશથી, ગંગાના શાપથી, તારો અંશ લઈને તું ભારતમાં જા, હે ભારતી.
કલહસ્ય ફલં ભુંક્ષ્વ સપત્નીભ્યાં સહાચ્યુતે । સ્વયં ચ બ્રહ્મસદને બ્રહ્મણઃ કામિની ભવ
તારે તારા સહપત્નીઓ અને અચ્યૂત સાથે ઝઘડાનું ફળ ભોગવવું છે. પછી તારે બ્રહ્માના લોકમાં જઈને પોતે બ્રહ્માની પ્રિય બનવું છે.
ગઙ્ગા યાતુ શિવસ્થાનમત્ર પદ્મૈવ તિષ્ઠતુ । શાન્તા ચ ક્રોધરહિતા મદ્ભક્તા સત્ત્વરૂપિણી
ગંગા શિવના સ્થાન પર જા અને અહીં પદ્મા રહે. તું શાંત, ક્રોધરહિત, મારી ભક્ત અને સત્વગુણવાળી રહે.
મહાસાધ્વી મહાભાગા સુશીલા ધર્મચારિણી । યદંશકલયા સર્વા ધર્મિષ્ઠાશ્ચ પતિવ્રતાઃ
તમે મહાસતી, મહાભાગ્યશાળી, સુશીલ અને ધર્મમાં ચાલનારી રહો. તમારા અંશથી બધાજ ધર્મનિષ્ઠ અને પતિવ્રતા બનશે.
શાન્તરૂપાઃ સુશીલાશ્ચ પ્રતિવિશ્વેષુ પૂજિતાઃ । તિસ્રો ભાર્યાસ્ત્રિશીલાશ્ચ ત્રયો ભૃત્યાશ્ચ બાન્ધવાઃ
શાંત સ્વરૂપ, સુશીલ અને સર્વ લોકમાં પૂજ્ય રહો. ત્રણ પત્નીઓ, ત્રણ ગુણો અને ત્રણ દાસો તથા સગાં-વહાલાં રહેશે.
ધ્રુવં વેદવિરુદ્ધાશ્ચ ન હ્યેતે મઙ્ગલપ્રદાઃ । સ્ત્રીપુંવચ્ચ ગૃહે યેષાં ગૃહિણાં સ્ત્રીવશઃ પુમાન્
નિશ્ચિતપણે, જેમના ઘરમાં પતિ પત્નીના વશમાં હોય છે, એવા ઘરોમાં શુભતા રહેતી નથી અને એ રીત વેદના માર્ગની વિરુદ્ધ છે.
નિષ્ફલં ચ જન્મ તેષામશુભં ચ પદે પદે । મુખે દુષ્ટા યોનિદુષ્ટા યસ્ય સ્ત્રી કલહપ્રિયા
જેનાં ઘરમાં પત્ની દુષ્ટ વાણીવાળી, ખરાબ કુળની અને ઝઘડાળુ હોય છે, એમના જીવનમાં દરેક પગલે દુર્ભાગ્ય અને નિષ્ફળતા જ મળે છે.
અરણ્યં તેન ગન્તવ્યં મહારણ્યં ગૃહાદ્વરમ્ । જલાનાં ચ સ્થલાનાં ચ ફલાનાં પ્રાપ્તિરેવ ચ
એવા માણસે તો ઘરની સામે જ જંગલમાં જવું સારું, મોટું જંગલ પણ ઘરની તુલનાએ શ્રેષ્ઠ છે; ત્યાં પાણી, જમીન અને ફળ સરળતાથી મળી રહે છે.
સતતં સુલભા તત્ર ન તેષાં ગૃહ એવ ચ । વરમગ્નૌ સ્થિતિર્હિંસ્રજન્તૂનાં સન્નિધૌ સુખમ્
જંગલમાં આ બધું હંમેશા સરળતાથી મળે છે, પણ પોતાના ઘરમાં નહીં; દુષ્ટ લોકોની સાથે રહેવાને બદલે અગ્નિમાં કે હિંસક પ્રાણીઓની વચ્ચે રહેવું સારું.
તતોઽપિ દુઃખં પુંસાં ચ દુષ્ટસ્ત્રીસન્નિધૌ ધ્રુવમ્ । વ્યાધિજ્વાલા વિષજ્વાલા વરં પુંસાં વરાનને
એટલું જ નહીં, પુરુષ માટે દુષ્ટ સ્ત્રીની સાથે રહેવું તો એથી પણ વધુ દુખદાયી છે; રોગ કે ઝેરની જ્વાળા પણ એના કરતાં ઉત્તમ છે.
દુષ્ટસ્ત્રીણાં મુખજ્વાલા મરણાદતિરિચ્યતે । પુંસાં ચ સ્ત્રીજિતાં ચૈવ ભસ્માન્તં શૌચમધ્રુવમ્
દુષ્ટ સ્ત્રીના મોઢાની આગ તો મૃત્યુ કરતાં પણ વધારે છે; જે પુરુષ સ્ત્રીના વશમાં થઈ જાય છે, તેની પવિત્રતા તો દાઝી જાય ત્યાં સુધી જ ટકે છે.
યદહ્નિ કુરુતે કર્મ ન તસ્ય ફલભાગ્ભવેત્ । નિન્દિતોઽત્ર પરત્રૈવ સર્વત્ર નરકં વ્રજેત્
જે દિવસે એ માણસ જે કાર્ય કરે છે, તેનો ફળ તેને મળતું નથી; એ અહીં પણ અને પરલોકમાં પણ નિંદિત થાય છે અને સર્વત્ર દુઃખ ભોગવે છે.
યશઃકીર્તિવિહીનો યો જીવન્નપિ મૃતો હિ સઃ । બહ્વીનાં ચ સપત્નીનાં નૈકત્ર શ્રેયસે સ્થિતિઃ
જેને યશ કે પ્રતિષ્ઠા નથી, એ જીવતો હોવા છતાં મરેલો જ ગણાય છે; અનેક પત્નીઓ સાથે એકસાથે રહેવામાં કોઈ કલ્યાણ નથી.
એકભાર્યઃ સુખી નૈવ બહુભાર્યઃ કદાચન । ગચ્છ ગઙ્ગે શિવસ્થાનં બ્રહ્મસ્થાનં સરસ્વતિ
એક પત્ની ધરાવતો પુરુષ સુખી રહે છે, અનેક પત્નીઓ ધરાવનાર કદી સુખી થતો નથી; હે ગંગા, તું શિવના સ્થાન પર, બ્રહ્માના સ્થાન પર, હે સરસ્વતી, તું પણ ત્યાં જા.
અત્ર તિષ્ઠતુ મદ્ગેહે સુશીલા કમલાલયા । સુસાધ્યા યસ્ય પત્ની ચ સુશીલા ચ પતિવ્રતા
મારા ઘરમાં સારા સ્વભાવવાળી, કમળમાં વસતી અને સરળતાથી સંભાળી શકાય એવી પતિવ્રતા સ્ત્રી રહે.
ઇહ સ્વર્ગે સુખં તસ્ય ધર્મો મોક્ષઃ પરત્ર ચ । પતિવ્રતા યસ્ય પત્ની સ ચ મુક્તઃ શુચિઃ સુખી । જીવન્મૃતોઽશુચિર્દુઃખી દુઃશીલાપતિરેવ ચ
જેની પત્ની પતિવ્રતા હોય છે, તેને અહીં અને સ્વર્ગમાં સુખ, ધર્મ અને પરલોકમાં મોક્ષ મળે છે; એવો પુરુષ મુક્ત, પવિત્ર અને સુખી રહે છે. પણ જેની પત્ની દુશીલા સ્વભાવની હોય, એ જીવતો જ મરેલો, અપવિત્ર અને દુઃખી રહે છે.
ગઙ્ગાદીનાં શાપોદ્ધારવર્ણનમ્ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ઇત્યુક્ત્વા જગતાં નાથો વિરરામ ચ નારદ । અતીવ રુરુદુર્દેવ્યઃ સમાલિઙ્ગ્ય પરસ્પરમ્
ગંગા અને અન્ય દેવીઓના શાપમાંથી મુક્ત થવાની વાત. શ્રીનારાયણે કહ્યું: આમ કહીને જગતના સ્વામી ચૂપ રહી ગયા, હે નારદ. દેવીઓએ એકબીજાને ભેટી ને ખૂબ રડ્યા.
તાશ્ચ સર્વાઃ સમાલોક્ય ક્રમેણોચુસ્તદેશ્વરમ્ । કમ્પિતાઃ સાશ્રુનેત્રાશ્ચ શોકેન ચ ભયેન ચ
બધી દેવીઓએ એક પછી એક, આંખોમાં આંસુ સાથે, દુઃખ અને ભયથી કંપતી, એ સ્થાનના સ્વામી પાસે પ્રાર્થના કરી.
સરસ્વત્યુવાચ વિશાપં દેહિ હે નાથ દુષ્ટમાજન્મશોચનમ્ । સત્સ્વામિના પરિત્યક્તાઃ કુતો જીવન્તિ તાઃ સ્ત્રિયઃ
સરસ્વતીએ કહ્યું: હે પ્રભુ, અમને આ દુષ્ટ અને જીવનભરનું દુઃખ આપનાર શાપમાંથી મુક્તિ આપો; સારા પતિએ ત્યજી દીધેલી સ્ત્રીઓ કેવી રીતે જીવશે?
દેહત્યાગં કરિષ્યામિ યોગેન ભારતે ધ્રુવમ્ । અત્યુન્નતો હિ નિયતં પાતુમર્હતિ નિશ્ચિતમ્
હવે હું ભારતભૂમિમાં યોગ દ્વારા શરીર ત્યાગીશ; જે કોઈ વધારે અહંકાર રાખે છે, એ ચોક્કસપણે પતન પામે છે.
ગઙ્ગોવાચ અહં કેનાપરાધેન ત્વયા ત્યક્તા જગત્પતે । દેહત્યાગં કરિષ્યામિ નિર્દોષાયા વધં લભ
ગંગાએ કહ્યું: હે જગતના સ્વામી, મેં કઈ ભૂલ કરી કે તમે મને ત્યજી દીધી? હવે હું પણ શરીર ત્યાગીશ; નિર્દોષને મારવાનો પાપ તમને મળે.
નિર્દોષકામિનીત્યાગં કરોતિ યો નરો ભુવિ । સ યાતિ નરકં ઘોરં કિન્તુ સર્વેશ્વરોઽપિ વા
જે પુરુષ નિર્દોષ અને પતિવ્રતા પત્નીને ત્યાગે છે, એ ભલે સર્વેશ્વર હોય, પણ ભયાનક નરકમાં જાય છે.
પદ્મોવાચ નાથ સત્ત્વસ્વરૂપસ્ત્વં કોપઃ કથમહો તવ । પ્રસાદં કુરુ ભાર્યે દ્વે સદીશસ્ય ક્ષમા વરા
પદ્માએ કહ્યું: હે પ્રભુ, તમે તો સદ્ગુણોના સ્વરૂપ છો, તો તમને રોષ કેમ આવે? તમારી બે પત્નીઓ પર કૃપા કરો; સર્વેમાં સમાન રહેતા માટે ક્ષમા શ્રેષ્ઠ છે.